Στις ψηλές πλαγιές της Κύπρου, εκεί όπου η ομίχλη αγκαλιάζει τα έλατα και τα νερά κατρακυλούν στη γη, μια ταπεινή σπηλιά φωτίζεται από την προσευχή ενός γέροντα. Μέσα σε αυτή τη σπηλιά ασκήτευε ο Όσιος Ησαΐας, μια ταπεινή αλλά δυναμική μορφή του ενδέκατου αιώνα. Δεν γνωρίζουμε σήμερα με ακρίβεια ούτε τον τόπο της γεννήσεώς του ούτε τους γονείς ούτε τη μόρφωση που έλαβε. Εκείνο που γνωρίζουμε με βεβαιότητα είναι ότι κατοικούσε σε σπηλιά στα μέρη όπου σήμερα στέκει το μεγάλο Μοναστήρι του Κύκκου.

Όταν ο Όσιος γονάτιζε για προσευχή, άκουγε το κελάδημα ενός παράδοξου πουλιού που επανελάμβανε μυστηριώδες προφητικό μήνυμα. Έλεγε δηλαδή ότι στο βουνί του Κύκκου θα κτιστεί μοναστήρι, στο οποίο θα κατοικήσει μια χρυσή Κυρά αιώνια. Ο γέρος ασκητής το άκουγε, αλλά δεν μπορούσε να συλλάβει και να ερμηνεύσει το πραγματικό νόημα του τραγουδιού. Το ότι το άκουγε όμως κάθε φορά του φύτευε βαθιά στην ψυχή μια ταπεινή και σιωπηλή αναμονή. Εκείνη την εποχή ο διοικητής της Κύπρου ήταν ο δούκας Μανουήλ Βουτομίτης, ένας λαμπρός ευγενής της Βυζαντινής αυτοκρατορίας.

Συνήθιζε κατά το καλοκαίρι να αφήνει τη Λευκωσία και να μετακινείται στα ορεινά, μακριά από την υπερβολική ζέστη. Γύρω στο έτος χίλια εκατό, ο διοικητής εγκατέλειψε την πρωτεύουσα και πήγε σε ένα χωριό της Μαραθάσας για να ξεκουραστεί. Κάποια καλοκαιρινή ημέρα ο Βουτομίτης βγήκε με μερικούς φίλους του στα γύρω βουνά για να κυνηγήσει αγρινά. Αποσπάστηκε από την παρέα του και περιπλανήθηκε για ώρες μόνος μέσα στο πυκνό δάσος του τόπου. Όταν, κατακουρασμένος και πολύ στενοχωρημένος, έφτασε στη σπηλιά, αντίκρισε έναν άνθρωπο με κουρελιασμένα και φτωχικά ρούχα.

Κατέβηκε από το άλογο και τον ρώτησε με αυστηρό ύφος ποιος είναι και τι κάνει εκεί. Ο ασκητής δεν μίλησε, και στην προσπάθεια του να μη γίνει γνωστός απομακρύνθηκε από τη σκηνή. Τη σιωπηλή αυτή στάση του μοναχού ο δούκας τη θεώρησε βαθιά προσβλητική και εξοργίστηκε υπέρμετρα από την περιφρόνηση. Επιτέθηκε στον γέροντα ασκητή, τον ύβρισε με σκληρά λόγια, τον ξυλοκόπησε και τον κλώτσησε χωρίς κανένα έλεος. Παρά τους πόνους που δοκίμαζε στο ξερακιανό κορμί του, ο ταλαίπωρος μοναχός μίλησε με ήρεμη φωνή και σπαραγμό ψυχής.

Είπε στον υπερήφανο άρχοντα ότι είναι δούλος του Χριστού και ο Κύριος θα του ανταποδώσει το κακό που έπραξε. Ο δούκας έφυγε εκνευρισμένος από το μέρος, χωρίς να υπολογίσει στο ελάχιστο τα προφητικά λόγια του ταπεινού μοναχού. Όταν το καλοκαίρι τελείωσε, επέστρεψε στην έδρα του στη Λευκωσία, αλλά λίγες ημέρες αργότερα αρρώστησε βαριά από λήθαργο. Τα μέλη του άρχοντα παρέλυσαν εντελώς και δεν μπορούσε πια να κινήσει ούτε χέρι ούτε πόδι. Στην επώδυνη αυτή κατάσταση, ο Βουτομίτης θυμήθηκε τα λόγια του Οσίου Ησαΐα και άρχισε να προσεύχεται με δάκρυα.

Ζητούσε με μεγάλη συντριβή ψυχής τη συγχώρεση από τον Θεό για όσα είχε διαπράξει στο ορεινό δάσος. Ο φιλάνθρωπος Κύριος είδε τη μετάνοια του πλάσματός Του και του χάρισε ξανά την υγεία και τη δύναμη. Την επόμενη κιόλας ημέρα ο διοικητής με τους υπηρέτες του ξεκίνησε για τα βουνά της Κύπρου. Επιθυμούσε να φτάσει το συντομότερο δυνατό στη σπηλιά του ταπεινού γέροντα και να ζητήσει ταπεινά τη συγχώρεσή του. Την ίδια βραδιά ο Όσιος είδε σε όνειρο την Παναγία να του αναγγέλλει την επικείμενη επίσκεψη.

Η Θεοτόκος του είπε να ζητήσει από τον μετανοιωμένο δούκα τη σεπτή εικόνα της, που ζωγράφισε ο απόστολος Λουκάς. Η σεπτή αυτή εικόνα φυλασσόταν τότε στο παλάτι της Κωνσταντινουπόλεως ως πολύτιμος θησαυρός του αυτοκράτορα Αλέξιου του Κομνηνού. Το επόμενο πρωί ο δούκας έφτασε στη σπηλιά με βαθιά συντριβή ψυχής και ζήτησε ταπεινά τη συγχώρεση του γέροντα. Ο ταπεινός ερημίτης τον συγχώρεσε αμέσως με όλη του την καρδιά, ακριβώς όπως ορίζει το Ευαγγέλιο του Κυρίου.

Όταν ο άρχοντας πρόσφερε ως δώρο επανορθώσεως ό,τι του ζητούσε, ο Όσιος θυμήθηκε το όνειρο της προηγούμενης νύχτας. Ζήτησε λοιπόν τη μεταφορά της θαυματουργής εικόνας της Παναγίας από την Κωνσταντινούπολη στην Κύπρο για ευλογία του νησιού. Παρόλο που ο Βουτομίτης θεωρούσε σχεδόν ακατόρθωτο το αίτημα, δέχτηκε να προσπαθήσει με κάθε δύναμη ψυχής. Πρότεινε μάλιστα στον Όσιο Ησαΐα να τον συνοδεύσει αυτοπροσώπως στην Κωνσταντινούπολη, και ο γέροντας συμφώνησε χωρίς δισταγμό.

Όταν έφτασαν στη Βασιλεύουσα, ο Όσιος έμεινε σε ένα γνωστό του μοναστήρι για να μη χάσει την ασκητική του διαβίωση. Ο δούκας επισκέφθηκε επανειλημμένα τον αυτοκράτορα Αλέξιο, αλλά δεν τόλμησε να αναφέρει το ζήτημα της εικόνας. Φοβόταν πολύ τη σκληρή βασιλική απάντηση και την πιθανή οργή του ισχυρού αυτοκράτορα Αλέξιου της απέραντης Ρωμανίας. Ο Όσιος αδυνατούσε να αντέξει τη βαβούρα της πολυσύχναστης μονής της Πόλεως και ζήτησε να γυρίσει. Ο δούκας στενοχωρήθηκε πάρα πολύ, αλλά δεν ήθελε να τον κρατήσει με τη βία στην πόλη της Κωνσταντινουπόλεως.

Παρήγγειλε τότε σε έναν τοπικό αγιογράφο δύο νέες εικόνες, τη μία του Χριστού και την άλλη της Αγίας Τριάδος. Στην εικόνα της Αγίας Τριάδος ο ίδιος ζήτησε να ιστορηθεί η Θεοτόκος μαζί με τον Ησαΐα και τον Βουτομίτη. Όταν τελείωσαν οι εικόνες, τις παρέδωσε στον γέροντα μαζί με αρκετά χρήματα και την επίσημη άδεια επιστροφής στη Κύπρο. Με πολλά δάκρυα τον αποχαιρέτησε και υποσχέθηκε επίσημα ότι θα κάμει τα ακατόρθωτα δυνατά για την εικόνα της Παναγίας.

Με αυτή την υπόσχεση οι δύο συνταξιδιώτες χωρίστηκαν, και ο Όσιος επέστρεψε στη φτωχική του σπηλιά. Στην Κύπρο ο Όσιος ξαναβρήκε τη γαλήνη της ερήμου, αλλά ένιωθε τη λύπη της ανεκπλήρωτης αποστολής. Από την πρώτη κιόλας νύχτα είδε ξανά το ίδιο γνωστό όνειρο και άκουσε μια φωνή που τον παρηγορούσε. Η φωνή έλεγε να μη λυπάται, διότι πολύ σύντομα η σεβάσμια εικόνα της Παναγίας θα ερχόταν κοντά του. Με τη χαρά ζωγραφισμένη στο πρόσωπο, κάλεσε βοηθούς και άρχισε να κτίζει ναό προς τιμή της Αγίας Τριάδος.

Όταν ο ναός τελείωσε, τοποθέτησε μέσα τις εικόνες του δούκα και έφτιαξε γύρω κελιά για μοναστήρι. Στο παλάτι της Κωνσταντινουπόλεως, ο Θεός οικονόμησε να αρρωστήσει η μεγαλύτερη κόρη του αυτοκράτορα Αλέξιου με την ίδια αρρώστια. Ο Βουτομίτης θεώρησε αυτή την οδυνηρή περίσταση θεόσδοτη ευκαιρία και πρόβαλε με τόλμη ψυχής τη μεγάλη παράκλησή του. Ο αυτοκράτορας υποσχέθηκε να δώσει την εικόνα, αν η κόρη του γινόταν καλά από την επώδυνη ασθένεια. Η κόρη γιατρεύθηκε αμέσως με θαυματουργικό τρόπο, αλλά ο αυτοκράτορας δίστασε στο τέλος και δεν κράτησε την υπόσχεσή του.

Τότε αρρώστησε ο ίδιος με την ίδια ακριβώς αρρώστια, και η Παναγία του εμφανίστηκε σε όραμα. Τρομαγμένος ξύπνησε αμέσως και διέταξε να ετοιμαστεί ένα βασιλικό πλοίο με την εικόνα και άφθονα χρήματα για ναοδομία. Έτσι έφτασε στην Κύπρο ο τίμιος θησαυρός, και ο Όσιος Ησαΐας θεμελίωσε τη Μονή του Κύκκου με δοξολογία. Ταις πρεσβείαις του οσίου πατρός ημών Ησαΐου του κτίτορος της Ιεράς Μονής Κύκκου και πρεσβύτου των Κυπρίων μοναζόντων, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.