Στην απόκρημνη κορυφογραμμή του Ταϋγέτου, σε ύψος χιλίων μέτρων, εκεί όπου ο άνεμος σφυρίζει ανάμεσα στις γρανίτινες κορυφές, βρίσκεται η ιερά μονή της Παναγίας Γιάτρισσας. Η μονή ορθώνεται στα σύνορα των νομών Λακωνίας και Μεσσηνίας, στην ψηλότερη παρυφή της μανιάτικης γης. Ανήκει στην Ιερά Μητρόπολη Γυθείου, Οιτύλου και πάσης Μάνης και είναι αφιερωμένη στο Γενέθλιο της Θεοτόκου, που εορτάζεται στις οκτώ Σεπτεμβρίου. Το ιερότερο τμήμα της μονής και ο ανεκτίμητος θησαυρός της είναι η αρχαία θαυματουργή εικόνα της Παναγίας, με τη χάρη πολλών αιώνων.

Είναι μικρή σε μέγεθος, μόλις πενήντα ένα επί τριάντα πέντε εκατοστά, και η όψη της φανερώνει την μεγάλη παλαιότητά της. Είναι αγιογραφημένη πάνω σε σκληρό ξύλο από καστανιά και αποδίδει με ζωντάνια την ιερή σκηνή της Γεννήσεως της Θεοτόκου. Ολόκληρη η εικόνα είναι καλυμμένη με φύλλο από καθαρό ασήμι, ώστε φαίνονται μόνο τα πρόσωπα των αγίων Θεοπατόρων Ιωακείμ και Άννης. Στην επιφάνεια διακρίνονται επίσης το πρόσωπο του βρέφους Μαριάμ και τα πρόσωπα τριών άλλων γυναικών που παραστέκουν στη γέννηση.

Η επένδυση με ασήμι έγινε το χίλια οκτακόσια εξήντα τρία από τον Ηλία Παναγουλάκο, καταγόμενο από το Γύθειο, και αποτελεί τάμα μεγάλης ευγνωμοσύνης. Η αιτία της δωρεάς αυτής συνδέεται με ένα ιερό και συγκλονιστικό θαύμα της Παναγίας στη ζωή του δωρητή. Ο Ηλίας Παναγουλάκος είχε προσβληθεί από την τρομερή για την εποχή του ασθένεια της φυματίωσης, που τότε θεωρούνταν σχεδόν αθεράπευτη. Κατέφυγε αμέσως στους καλύτερους γιατρούς της Αθήνας, οι οποίοι όταν διαπίστωσαν την αρρώστια του συνέστησαν να αναχωρήσει για την Ελβετία.

Η χώρα εκείνη διέθετε τότε τους πιο φημισμένους γιατρούς, τα τελειότερα σανατόρια και τις πιο ευνοϊκές κλιματολογικές συνθήκες για τους φυματικούς. Ο Παναγουλάκος όμως δεν συμμορφώθηκε με τις υποδείξεις των γιατρών του, αλλά υπάκουσε στην εσωτερική φωνή της πίστεως που γέμιζε την καρδιά του. Αντί να αναχωρήσει για την Ελβετία, επέστρεψε στο Γύθειο και ανέβηκε στη μονή της Γιάτρισσας πάνω στον Ταΰγετο. Εκεί παρέμεινε αρκετό χρόνο προσευχόμενος με δάκρυα μπροστά στην εικόνα της Παναγίας, αναζητώντας την παρηγοριά της Θεοτόκου.

Περνούσε τις ημέρες του μέσα στην καθαρή ατμόσφαιρα του βουνού και κυρίως στο πνευματικό περιβάλλον του μοναστηριού. Είχε συντροφιά την ίδια τη Γιάτρισσα, κάτω από το απαλό φως των καντηλιών, ψάλλοντας κάθε βράδυ και πρωί τον Παρακλητικό Κανόνα. Βρισκόταν συνέχεια στο καμίνι του πυρετού και έλεγε με θέρμη στην Παναγία ότι μόνο εκείνη γνωρίζει ως ιατρός των νόσων και ταχεία αντίληψη των πασχόντων. Στο μοναστήρι το άφθονο οξυγόνο της πίστεως γέμιζε τα στήθια του με ελπίδα, μέσα από την προσευχή και τη μελέτη της Αγίας Γραφής.

Είχε συνεχή πνευματική υπερτροφία, με τη συμμετοχή στο μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας, τρεφόμενος με το πανάγιο σώμα και αίμα του Σωτήρος Χριστού. Κατά την πίστιν αυτού εγένετο και η Γιάτρισσα του χάρισε το πολύτιμο και πολυπόθητο αγαθό της υγείας. Όταν επισκέφθηκε και πάλι τους γιατρούς του στην Αθήνα, εκείνοι τον βρήκαν εντελώς απαλλαγμένο από τη βαριά φυματίωση. Με πολλή ικανοποίηση τον βεβαίωσαν ότι κανένα ίχνος της ασθένειας δεν είχε απομείνει στο σώμα του.

Οι γιατροί απέδωσαν τη θεραπεία στη μετάβασή του στην Ελβετία, χωρίς να γνωρίζουν ότι ο ασθενής τους είχε παρακούσει τις εντολές τους. Η ευχάριστη αυτή διαπίστωση τον έκανε να δακρύσει και να διηγηθεί στους γιατρούς το θαύμα της Παναγίας της Γιάτρισσας. Επέστρεψε λοιπόν στη μονή, όπως ο καθαρισμένος Σαμαρείτης λεπρός, για να ευχαριστήσει την Παναγία για τη μεγάλη ευεργεσία της. Μέσα στον ναό, μπροστά στην ιερή εικόνα, ψέλλισε τον ύμνο του Μεγάλου Παρακλητικού Κανόνα, δοξάζοντας τη συμπάθεια της Θεοτόκου.

Στη συνέχεια πήρε τη θαυματουργή εικόνα και τη μετέφερε στα Κύθηρα, όπου την επένδυσε με καθαρό ασήμι. Έγινε αυτό εις μνημόσυνον αιώνιον και ως απέραντη ευγνωμοσύνη προς εκείνη που τον λύτρωσε από τη βαριά ασθένεια. Το όνομα Γιάτρισσα δόθηκε στη μονή από τα αποτελέσματα των προσευχών πολλών ασθενών και ευλαβών προσκυνητών. Της έδωσαν αυτό το όνομα οι ίδιοι οι χριστιανοί, οι πολλοί άρρωστοι που ζήτησαν και βρήκαν βοήθεια στη μονή της. Στην ψηλή κορυφή του Ταϋγέτου η μονή στέκει σαν φάρος, παρηγοριά των Μανιατών και γιατρός των πληγωμένων σωμάτων και ψυχών. Παρακαλούμε λοιπόν τη μητέρα του Κυρίου λέγοντας: Ταις πρεσβείαις της υπεραγίας Θεοτόκου, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.