Μια νεαρή μοναχή έγινε η πρώτη μάρτυρας της εικονομαχίας, όταν γκρέμισε τη σκάλα του στρατιώτη που ανέβαινε να καταστρέψει την εικόνα του Σωτήρα. Στις χάλκινες πύλες του παλατιού η εικόνα του Χριστού στεκόταν πάνω από τετρακόσια χρόνια, μέχρι τη μέρα που ο πατριάρχης Αναστάσιος έδωσε εντολή να την κατεβάσουν. Η αγία Θεοδοσία γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη από γονείς πλούσιους, ευσεβείς και ενάρετους, οι οποίοι έμεναν άτεκνοι για πολλά χρόνια και υπέφεραν για την έλλειψη παιδιού. Παρακαλούσαν θερμά τον Θεό με νηστείες και προσευχές, πήγαιναν μέρα και νύχτα στους ναούς και μοίραζαν πλούσια ελεημοσύνη στους φτωχούς της πόλης.

Μια νύχτα, σε ολονυκτία του ναού της αγίας μάρτυρος Αναστασίας, η μητέρα της προσευχόταν θερμότερα από κάθε άλλη φορά για να λυθεί η στείρωσή της. Καθώς αποκοιμήθηκε ελαφρά, της φανερώθηκε η αγία Αναστασία και της είπε με γλυκύτητα να μη λυπάται, γιατί θα συλλάβει και θα γεννήσει παιδί. Όταν ξύπνησε, διηγήθηκε με χαρά το όραμα στον άντρα της, και εκείνος έταξε στον Χριστό όποιο παιδί θα τους χάριζε ο Κύριος. Μετά από καιρό η γυναίκα συνέλαβε πράγματι και γέννησε κόρη, την οποία ονόμασαν Θεοδοσία, που σημαίνει «δοσμένη από τον Θεό».

Αμέσως οι γονείς την φώτισαν με το άγιο βάπτισμα και ευχαρίστησαν τον δωρητή Κύριο για το πολυπόθητο παιδί τους. Σαράντα ημέρες μετά τη γέννηση, η μητέρα πήρε το βρέφος και το έφερε στον ναό της αγίας Αναστασίας με δάκρυα ευγνωμοσύνης. Εκεί ευχαρίστησε τον Θεό και την αγία μάρτυρα και υποσχέθηκε να αφιερώσει την κόρη της στον μοναχικό βίο των παρθένων του Χριστού. Δίπλα στον ναό υπήρχε γυναικείο μοναστήρι, όπου ασκούνταν παρθένες αφιερωμένες στη διακονία του Κυρίου και στην προσευχή.

Η μητέρα γύρισε στο σπίτι της και άρχισε να μεγαλώνει το παιδί με μεγάλη προσοχή και πνευματική φροντίδα. Της δίδασκε την ανάγνωση των θείων βιβλίων, τον φόβο του Θεού και άναβε στην καρδιά της φλόγα θείας αγάπης. Όταν η Θεοδοσία έφτασε στα επτά της χρόνια, ο πατέρας της κοιμήθηκε εν Κυρίω και η μητέρα έμεινε χήρα μαζί με την κόρη της. Τότε εκείνη οδήγησε το κορίτσι στο μοναστήρι της αγίας Αναστασίας και το παρέδωσε για να κουρευτεί στο αγγελικό σχήμα.

Τρία χρόνια αργότερα κοιμήθηκε και η μητέρα της, αφήνοντας όλη της την περιουσία στη μοναχοκόρη της που μεγάλωνε στο κοινόβιο. Η νεαρή μοναχή προόδευε καθημερινά στις αρετές με ταπείνωση και υπακοή στις πνευματικές της μητέρες μέσα στο μοναστήρι. Έτσι μεγάλωσε ολόκληρη η παιδική και η νεανική της ηλικία κάτω από τη σκέπη της αγίας Αναστασίας, αφιερωμένη ψυχή και σώμα στον Χριστό. Όταν η Θεοδοσία ενηλικιώθηκε, γεμάτη σύνεση και αγάπη προς τον Θεό, δεν θέλησε να κρατήσει την κληρονομιά της μητέρας για τον εαυτό της.

Την αφιέρωσε ολόκληρη στον Χριστό, στον οποίο είχε ήδη προσφέρει την ίδια της τη ζωή και τη νεότητά της. Κάλεσε έναν έμπειρο χρυσοχόο και του παρέδωσε αρκετό χρυσό και ασήμι για να φιλοτεχνήσει τρεις μεγάλες ιερές εικόνες. Η μία ήταν του Χριστού Σωτήρα, η δεύτερη της Παναγίας Θεοτόκου και η τρίτη της αγίας μάρτυρος Αναστασίας. Οι εικόνες είχαν μέγεθος τριών πήχεων η καθεμιά και η μακαρία Θεοδοσία τις τοποθέτησε με ευλάβεια μέσα στον ναό του μοναστηριού της.

Ολόκληρη την υπόλοιπη περιουσία της τη μοίρασε σε φτωχούς, χήρες, ορφανά και άστεγους ανθρώπους της Κωνσταντινούπολης. Έμεινε η ίδια μέσα στη μοναχική πενία και υπηρετούσε τον Κύριο μέρα και νύχτα, πλουτίζοντας με πνευματικά αγαθά από τον ίδιο τον Θεό. Με σκληρές νηστείες νέκρωνε τη σάρκα που πολεμούσε το πνεύμα και με αδιάλειπτη προσευχή έδιωχνε τον αόρατο εχθρό. Με ταπείνωση, πραότητα, αγνότητα, υπακοή και ευλάβεια συνέτριβε κάθε παγίδα που της έστηνε ο πονηρός μέσα στο κελί της.

Καταπατούσε το κεφάλι του αρχαίου όφεως και κατέβαζε τον υπερήφανο Βελίαρ με τις μοναχικές αρετές που πλούτιζαν την ψυχή της. Μια νύχτα, καθώς η αγία προσευχόταν μόνη στο κελί της, ο διάβολος της εμφανίστηκε για να την απειλήσει ευθέως. Της είπε ότι σύντομα θα ξεσηκώσει πόλεμο εναντίον της Εκκλησίας μέσω ενός ανθρώπου τον οποίο είχε ήδη βρει. Πολλούς θα τους αποσπούσε από την προσκύνηση της εικόνας του Χριστού και θα τους έσερνε πίσω του στην απώλεια.

Η Θεοδοσία τότε σταυροκοπήθηκε και τον κατάρασε με δύναμη, ζητώντας από τον Κύριο να ματαιώσει κάθε σχέδιο του εχθρού. Ο διάβολος αμέσως εξαφανίστηκε και η μοναχή άρχισε να ψάλλει τον ψαλμό του Δαβίδ που λέει να αναστηθεί ο Θεός και να σκορπιστούν οι εχθροί του. Το πρωί διηγήθηκε στην ηγουμένη της το όραμα και ρώτησε από πού μπορούσε να έρθει η συμφορά την οποία υποσχέθηκε ο εχθρός. Εκείνη της απάντησε με τα λόγια του αποστόλου Παύλου, ότι όσοι θέλουν να ζουν ευσεβώς εν Χριστώ Ιησού οπωσδήποτε θα διωχθούν.

Το ποίμνιο του Χριστού πάντοτε ταραζόταν από πονηρούς ανθρώπους που πλανούν τους άλλους και πλανώνται οι ίδιοι, υπηρετώντας τον διάβολο. Η ηγουμένη την προέτρεψε να μείνει σταθερή σε όσα είχε διδαχθεί από παιδί μέσα στα ιερά γράμματα της σωτηρίας. Της θύμισε ότι η σοφία του Θεού φυλάει τους πιστούς, όταν εκείνοι κρατούν με σύνεση τη διδασκαλία της Εκκλησίας. Λίγο αργότερα ο στρατηγός Λέων ο Ίσαυρος ανέτρεψε τον βασιλιά Θεοδόσιο τον Αδραμυτηνό και κατέλαβε τον θρόνο της Κωνσταντινούπολης για τον εαυτό του.

Στην αρχή φαινόταν ευσεβής, αλλά σύντομα έγινε νέος Βαλτάσαρ, που βεβήλωνε τα ιερά και βλασφημούσε με μανία τις άγιες εικόνες. Εξέδωσε διάταγμα που πρόσταζε να καταστραφεί η προσκύνηση των εικόνων σε όλη την επικράτεια, αποκαλώντας τες είδωλα και τους πιστούς ειδωλολάτρες. Στον θρόνο της Κωνσταντινούπολης βρισκόταν τότε ο άγιος Γερμανός, ο οποίος αντιστάθηκε σθεναρά μαζί με τους ορθόδοξους επισκόπους της αυτοκρατορίας. Υπενθύμισε στον αυτοκράτορα ότι από τον αχειροποίητο μανδήλιο του Αβγάρου μέχρι τις εικόνες του ευαγγελιστή Λουκά, η Εκκλησία τιμούσε τις σεπτές μορφές για επτακόσια χρόνια.

Καμία από τις έξι Οικουμενικές Συνόδους δεν κατηγόρησε αυτή την παράδοση, αλλά αντίθετα όρισε την προσκύνηση των αγίων εικόνων. Ο Λέων όμως, γεμάτος οργή, διέταξε να εκδιωχθεί ο Γερμανός με ατιμώσεις και τοποθέτησε στη θέση του τον ομόφρονά του Αναστάσιο. Έπειτα παρέδωσε στη φωτιά τα θεόπνευστα βιβλία και έκαψε ζωντανούς τους σοφούς διδασκάλους της σχολής της Αγίας Σοφίας μαζί με τη βιβλιοθήκη. Όλη η πόλη βυθίστηκε σε πένθος για την εξορία του πατριάρχη και την καταστροφή των εικόνων και των διδασκάλων.

Στις χάλκινες πύλες του παλατιού υπήρχε μια μεγάλη εικόνα του Σωτήρα, στημένη από τα χρόνια του Μεγάλου Κωνσταντίνου. Ο Αναστάσιος αποφάσισε να την κατεβάσει και έστειλε στρατιώτες με τσεκούρια στα χέρια για το ανίερο έργο. Όταν ο σπαθάριος ανέβηκε στη σκάλα κρατώντας το τσεκούρι, τον αντιλήφθηκαν ευλαβείς γυναίκες και μοναχές που περνούσαν εκεί. Ανάμεσά τους ήταν και η Θεοδοσία, που φλεγόταν περισσότερο από όλες με ζήλο για την εικόνα του Χριστού.

Παρακινημένες από εκείνη, οι μοναχές έτρεξαν προς τη σκάλα, την ανέτρεψαν και έριξαν κάτω τον στρατιώτη, ο οποίος έσπασε. Έπειτα έτρεξαν προς τον Αναστάσιο, τον ονείδισαν ως λύκο και αιρετικό και τον λιθοβόλησαν με πέτρες μέσα στην οργή τους. Ο Λέων διέταξε να αποκεφαλιστούν οι γυναίκες, ενώ τη Θεοδοσία την έκλεισε στη φυλακή ως ευγενέστερη και αρχηγέτιδα της πράξης. Επτά ημέρες την μαστίγωναν με εκατό ραβδισμούς την ημέρα, χωρίς να κάμπτεται η σταθερή ομολογία της πίστης της.

Την όγδοη ημέρα στη Βοόπολη ένας στρατιώτης την χτύπησε στο κεφάλι με κέρατο και της τρύπησε τον λαιμό. Έτσι παρέδωσε την ψυχή της στον Νυμφίο, στεφανωμένη με την παρθενία και το μαρτύριο, και το λείψανό της θαυματούργησε στη μονή Ευφημίας. Με το αίμα της ποτίστηκε η Εκκλησία· είθε και εμείς να αντλούμε από την αντοχή της στις δοκιμασίες μας.