Στα Καρδάμυλα της Χίου, γύρω το χίλια επτακόσια πενήντα, οι γονείς ενός βαριά άρρωστου παιδιού το έταξαν στην Παναγία τη Νεαμονήτισσα. Όταν το παιδί έγινε καλά, εκείνοι τήρησαν το τάμα τους και το παρέδωσαν στη βυζαντινή Μονή για να την υπηρετήσει σε όλη του τη ζωή. Το παιδί αυτό λεγόταν αρχικά Γεώργιος και έμελλε να γίνει ένας από τους φωτεινότερους αστέρες της Εκκλησίας της Χίου σε δύσκολους καιρούς. Στη Νέα Μονή τον υποδέχτηκε ο σεβάσμιος Γέροντας Άνθιμος ο Αγιοπατερίτης, ο οποίος ανέλαβε την πρώτη του πνευματική καθοδήγηση.

Σύντομα η αδελφότητα διέκρινε στη φύση του μια σπάνια καθαρότητα και αληθινή αγάπη για τη μάθηση και την προσευχή. Η Μονή τον έστειλε στις σχολές της πόλης της Χίου, ώστε να εκπαιδευτεί κατάλληλα και να φωτίσει αργότερα τη μοναστική ζωή. Δάσκαλό του είχε τον ιερέα Γαβριήλ Αστρακάρη, με τον οποίο δέθηκε στενά καθ' όλη την περίοδο των σπουδών του στη Χώρα. Δίπλα του ο νεαρός Γεώργιος καλλιέργησε αληθινό έρωτα για τα γράμματα και βαθύ σεβασμό για τους διδασκάλους.

Στην ίδια σχολή γνώρισε τον άγιο Αθανάσιο τον Πάριο, που ήταν διευθυντής, αλλά και πλήθος άλλων λογίων δασκάλων της εποχής. Έτσι η Χίος έγινε το πραγματικό σχολείο της ψυχής του, ένας τόπος όπου τα γράμματα συναντούσαν τη ζωντανή πίστη της Εκκλησίας. Η μεγαλύτερη επιρροή στη ζωή του νεαρού μοναχού ήταν ο άγιος Μακάριος ο Κορίνθου, τον οποίο γνώρισε πριν ακόμη συναντήσει τον Αθανάσιο τον Πάριο. Ο άγιος Μακάριος βρέθηκε στη Χίο το χίλια επτακόσια ογδόντα, έφυγε για ένα διάστημα και επέστρεψε ξανά το χίλια επτακόσια ενενήντα.

Όλα αυτά τα χρόνια ο νέος έβλεπε τον φιλοκαλικό πατέρα πολύ συχνά και διδάσκονταν από κοντά την ησυχαστική παράδοση της Εκκλησίας. Όταν ολοκλήρωσε τις σπουδές του, ο Νικηφόρος επέστρεψε στη Νέα Μονή, εκάρη μοναχός και χειροτονήθηκε διάκονος του ζωντανού Θεού. Λίγο αργότερα έλαβε και τον δεύτερο βαθμό της ιεροσύνης από τον επίσκοπο της Χίου, και η Μονή χάρηκε για τον νέο πρεσβύτερο. Όταν ο άγιος Αθανάσιος αναδιοργάνωσε τη σχολή της Χίου, διόρισε τον Νικηφόρο δάσκαλο μαζί με άλλους λογίους.

Παράλληλα, η Μονή του έδωσε ευλογία να κηρύττει τον λόγο του Θεού στη Νέα Μονή και σε όλα τα γύρω χωριά. Στους ακροατές μιλούσε με γλώσσα απλή και θερμή, με αληθινή θέρμη και με πραγματική γνώση των αγίων Πατέρων της Εκκλησίας. Οι πιστοί έβλεπαν σε αυτόν έναν δάσκαλο που πρώτος εφάρμοζε όσα δίδασκε στους άλλους με τόση καθαρότητα. Έτσι η φήμη του απλώθηκε σε όλο το νησί και πολύ πέρα από αυτό, σε όλο τον ορθόδοξο κόσμο.

Το χίλια οκτακόσια δύο η Νέα Μονή βρέθηκε σε δύσκολη θέση, καθώς πλήρωσε πρόστιμο εξακοσίων χιλιάδων γροσίων στις τουρκικές αρχές. Για να καλυφθεί αυτό το βαρύ ποσό, πουλήθηκαν αρκετά κτήματα του μοναστηριού, και οι κάτοικοι κατάλαβαν ότι κάτι δεν πήγαινε καλά στη διοίκηση. Οι πιστοί ζήτησαν τότε να αναλάβει την Ηγουμενία ο πατήρ Νικηφόρος, γιατί τον γνώριζαν για άνθρωπο που περιφρονούσε τα υλικά αγαθά. Αποφάσισαν επίσης να γίνεται από εκεί και πέρα κάθε χρόνο τακτικός έλεγχος των οικονομικών της Μονής.

Για τον Νικηφόρο όμως το βάρος ήταν δυσβάστακτο, γιατί ποτέ δεν είχε ασχοληθεί με τόσες πρακτικές υποθέσεις διοίκησης. Θα προτιμούσε χωρίς αμφιβολία την ησυχία και τη μελέτη, μα υπάκουσε στη φωνή του λαού και ανέλαβε το έργο. Για δύο χρόνια προσπάθησε να λύσει διαφορές και να υψώσει το ηθικό φρόνημα των μοναχών με τη διδασκαλία και το παράδειγμά του. Όμως πολλοί επάνω και κάτω από αυτόν δεν εκτίμησαν τις προσπάθειές του και μηχανορραφούσαν εις βάρος του στα κρυφά.

Ασυνήθιστος σε καβγάδες και ίντριγκες της εξουσίας, δεν μπόρεσε να ολοκληρώσει τη διετή θητεία του στο αξίωμα. Έφυγε λοιπόν από τη Νέα Μονή και ζήτησε καταφύγιο στο ησυχαστήριο του Αγίου Γεωργίου στα Ρεστά. Εκεί στα Ρεστά άνοιξε μπροστά του ένας νέος και φωτεινός δρόμος ησυχίας, μελέτης και πραγματικής πνευματικής καρποφορίας. Στα Ρεστά συνάντησε δύο πολύτιμους συνοδοιπόρους, τον γέροντα ιερέα Ιωσήφ από τα Άγραφα και τον ίδιο τον άγιο Μακάριο τον Κορίνθου.

Ο πατήρ Ιωσήφ είχε ζήσει στο Άγιο Όρος και αργότερα κατέληξε στη Χίο, ενώ συνέθετε και ο ίδιος εκκλησιαστικές ακολουθίες. Το χίλια οκτακόσια δώδεκα ο άγιος Αθανάσιος ο Πάριος αποσύρθηκε από τη διεύθυνση των σχολών και προστέθηκε στη μικρή τους συνοδεία. Έτσι σχηματίστηκε στα Ρεστά μια σπάνια πνευματική παρέα, τρεις ορθόδοξοι λόγιοι μαζί με τον μοναχό Νείλο τον Καλόγνωμο. Ο Νικηφόρος αφοσιώθηκε με όλη του την καρδιά σε πνευματικούς αγώνες, σε μελέτη και σε συγγραφή ψυχωφελών έργων.

Παράλληλα δούλευε με τα ίδια του τα χέρια και ασχολούνταν συστηματικά με τη γη του ταπεινού μοναστηριού. Φύτεψε ελιές, συκιές, κυπαρίσσια και πεύκα σε όλη τη γύρω περιοχή με αγάπη και υπομονή. Όχι μόνο φύτευε ο ίδιος, αλλά παρακινούσε και τους χωρικούς να φυτεύουν δέντρα όπου μπορούσαν. Είχε καταλάβει ότι η έλλειψη δέντρων φέρνει φτώχεια στον τόπο και ότι τα δέντρα βελτιώνουν τη ζωή των ανθρώπων.

Σε όσους πήγαιναν σε αυτόν για εξομολόγηση, έδινε καμιά φορά ως κανόνα να φυτέψουν συγκεκριμένο αριθμό δέντρων ως μετάνοια. Η ευλογία του αυτή σώζεται έως σήμερα σε όσα δένδρα εξακολουθούν να ζουν στην ευρύτερη περιοχή των Ρεστών. Το χίλια οκτακόσια πέντε, στο κρεβάτι του θανάτου του, ο άγιος Μακάριος ανέθεσε στον Νικηφόρο να ολοκληρώσει και να εκδώσει το βιβλίο του Νέον Λειμωνάριον. Το έργο εκείνο περιείχε βίους και ακολουθίες μαρτύρων, ασκητών και πολλών άλλων αγίων της Εκκλησίας.

Είναι αξιοσημείωτο ότι τρεις άγιοι συνεργάστηκαν για ένα βιβλίο αγίων, ο Μακάριος, ο Νικηφόρος και ο Αθανάσιος ο Πάριος. Με την έκδοση τόσων βίων και ακολουθιών, ο όσιος έδειξε πόσο σημαντικά θεωρούσε αυτά τα κείμενα για τους πιστούς. Δεν παρέθετε μόνο βιογραφικές πληροφορίες, αλλά εξέφραζε και την ορθόδοξη θεώρηση του Θεού και του ανθρώπου. Μέσα στα γραπτά του απλωνόταν η ομορφιά των αρετών και έννοιες όπως θέωση, νοερά προσοχή, αδιάλειπτη προσευχή, κάθαρση και άσκηση.

Όπως και ο άγιος Μακάριος, έτσι και ο Νικηφόρος έγινε γνωστός ως αλείπτης μαρτύρων στους χαλεπούς εκείνους καιρούς της τουρκοκρατίας. Σε αυτόν κατέφευγαν όσοι είχαν αρνηθεί τον Χριστό και είχαν δεχτεί τον Ισλαμισμό, και αργότερα μετάνιωναν για την πτώση τους. Ο όσιος τους βοηθούσε να προετοιμαστούν, ώστε να ξεπλύνουν την αποστασία τους με το ίδιο τους το αίμα ενώπιον των αρχών. Τους όπλιζε με προσευχή, νηστεία, μετάνοιες και θερμό λόγο παρηγοριάς για την δύσκολη ώρα του θανάτου τους.

Έτσι ενισχυμένοι από τον γέροντα, οι νεομάρτυρες υπέμεναν με θαυμαστή αντοχή τα φοβερότερα βασανιστήρια από τους διώκτες τους. Από τα Ρεστά πήραν ενίσχυση οι νεομάρτυρες Δημήτριος ο Πελοποννήσιος, Μάρκος ο νέος και Αγγελής ο Αργείος. Ο όσιος είχε τη χάρη να κάνει θαύματα, όμως δεν τιμάται ως άγιος μόνο για αυτό. Η ίδια η αγία του ζωή και ο χαρακτήρας του είχαν ίδια σπουδαία βαρύτητα στα μάτια του λαού της Χίου.

Οι Χιώτες τον αναγνώριζαν για άνθρωπο ταπεινό, πράο, χωρίς θυμό και γεμάτο αγάπη για όλους τους ανθρώπους. Γι' αυτό τον λόγο τον θεωρούσαν άγιο ακόμη και όσο ζούσε ανάμεσά τους στα Ρεστά. Ήταν μεσαίου αναστήματος, με χλωμό και ήρεμο πρόσωπο και μια μεγάλη μαύρη γενειάδα που ξεχώριζε στους πιστούς. Το καλοκαίρι του χίλια οκτακόσια είκοσι ένα κοιμήθηκε σε σπίτι κοντά στον ναό της Αγίας Παρασκευής.

Το σώμα του μεταφέρθηκε στα Ρεστά και ετάφη στον τάφο όπου είχαν πρώτα ταφεί ο Αθανάσιος ο Πάριος και ο μοναχός Νείλος. Τα ιερά λείψανά του ανευρέθηκαν το χίλια οκτακόσια σαράντα πέντε και μεταφέρθηκαν στον μητροπολιτικό ναό της Χίου. Αργότερα η Συντεχνία των Βυρσοδεψών τα μετέφερε στον ναό του Αγίου Γεωργίου, και το χίλια εννιακόσια επτά αγιογραφήθηκε και υμνήθηκε. Με την ευχή του οσίου Νικηφόρου ας πορευόμαστε στον δρόμο της αρετής και της σωτηρίας.