Στα τραχιά βουνά του Αποκούρου, εκεί όπου η σκληρή γη γεννούσε δυνατούς ανθρώπους και βαθιά πίστη, ένα φτωχικό αγροτόσπιτο υποδέχθηκε ένα παιδί που έμελλε να γίνει πνευματικός φάρος του υπόδουλου Γένους. Λεγόταν Ιωαννούλιος, ή κατ' άλλους Γιαννούλης, και ο Θεός είχε ήδη ετοιμάσει για εκείνον δρόμο μεγάλων αγώνων. Ο όσιος Ευγένιος γεννήθηκε γύρω στο χίλια πεντακόσια ενενήντα πέντε στο χωριό Μέγα Δένδρο της Αιτωλίας, από πτωχούς αλλά ευσεβείς γονείς. Νέος ακόμη προσήλθε στο μοναστήρι της Παναγίας Βλοχού στο Αγρίνιο, αναζητώντας τη μοναχική πολιτεία και την παιδεία του Χριστού.

Χειροτονήθηκε διάκονος το χίλια εξακόσια δεκαέξι στη Μονή Τατάρνας και για ένα διάστημα παρέμεινε στη Μονή Ξηροποτάμου του Αγίου Όρους. Το χίλια εξακόσια δεκαεννέα χειροτονήθηκε πρεσβύτερος στη Μονή Σινά από τον τότε Πατριάρχη Αλεξανδρείας Κύριλλο Λούκαρη, μετέπειτα Οικουμενικό Πατριάρχη. Με τον Λούκαρη έζησε πολλές ταλαιπωρίες λόγω της αταλάντευτης προσήλωσής του στην Ορθοδοξία και του αδούλωτου πνεύματός του απέναντι σε κάθε πίεση. Έφτασε μάλιστα στο σημείο να καθαιρεθεί από τον τουρκόφιλο και λατινόφρονα Πατριάρχη Κύριλλο Κοντάρη μέσα σε δύσκολες περιστάσεις.

Αργότερα όμως, το χίλια εξακόσια τριάντα εννέα, ο Πατριάρχης Παρθένιος τον αποκατέστησε πανηγυρικά στο εκκλησιαστικό αξίωμά του. Έτσι η αλήθεια του Θεού θριάμβευσε και ο όσιος συνέχισε το ποιμαντικό και διδακτικό του έργο χωρίς εσωτερική ταραχή. Από το χίλια εξακόσια τριάντα εννέα έως το χίλια εξακόσια σαράντα ο όσιος Ευγένιος διηύθυνε τη φημισμένη Σχολή της Άρτας με αξιοζήλευτη επιτυχία. Αργότερα κατέβηκε στο Καρπενήσι, όπου ανήγειρε μεγαλύτερο ναό της Αγίας Τριάδος και στον περίβολο ίδρυσε Σχολή Ανωτέρων Γραμμάτων υψηλού επιπέδου.

Η σχολή αυτή έγινε για την Ευρυτανία κέντρο πραγματικής πνευματικής αναγέννησης σε μια εποχή σκληρού σκοταδισμού και αμάθειας. Από εκεί αναδείχθηκαν πολλοί σπουδαίοι άνδρες της Εκκλησίας, μεταξύ των οποίων επίσκοποι, Πατριάρχες και φωτισμένοι διδάσκαλοι του Γένους. Ο όσιος ίδρυσε επίσης Σχολές στη Μονή Αγίας Παρασκευής στα Βραγγιανά και στο Αιτωλικό, διευρύνοντας τη φωτιστική του προσφορά. Εκοιμήθη προσευχόμενος το χίλια εξακόσια ογδόντα δύο στη μονή Βραγγιανών, περιστοιχισμένος από τους αγαπητούς του μαθητές.

Άφησε πίσω του αξιόλογο συγγραφικό έργο, ενώ βιογράφος του υπήρξε ο πιστός μαθητής του ιερομόναχος Αναστάσιος ο Γόρδιος. Η Ορθόδοξη Εκκλησία τον αγιοκατέταξε επίσημα ως όσιο την πρώτη Ιουλίου του χίλια εννιακόσια ογδόντα δύο. Στο όλο έργο του φανερώνεται η μεγάλη αγάπη του προς τον Θεό και προς τους αδελφούς του ανθρώπους. Υπήρξε ακούραστος πνευματικός εργάτης σε δύσκολες ώρες του Γένους, φωτισμένος οδηγός και ενάρετος διδάσκαλος των υποδούλων αδελφών.

Ταις πρεσβείαις του οσίου Ευγενίου του Αιτωλού, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.