Ποιος ησυχαστής της Ρωσίας δεν θαύμασε τον ταπεινό μοναχό από το Κίεβο που ίδρυσε δύο σπουδαία μοναστήρια στις βόρειες δασώδεις στέπες; Ο όσιος Στέφανος ο Μάχριστσκ καταγόταν από την αρχαία πρωτεύουσα της Ρωσίας, την ευλογημένη πόλη του Κιέβου. Ήταν τέκνο ευσεβούς ορθοδόξης οικογένειας και από νέος αφιέρωσε τη ζωή του στον Δεσπότη Ιησού Χριστό. Δέχθηκε το μοναχικό σχήμα στη φημισμένη Λαύρα των Σπηλαίων του Κιέβου, που ήταν τότε το πνευματικό κέντρο όλης της ρωσικής γης.

Πέρασε εκεί αρκετά χρόνια ασκούμενος με αυστηρή υπακοή στον γέροντά του, αδιάλειπτη νοερά προσευχή και αυστηρή νηστεία. Όταν όμως οι λατίνοι κατέλαβαν το Κίεβο και άρχισαν να καταπιέζουν τους ορθοδόξους μοναχούς, ο όσιος Στέφανος αναγκάστηκε να φύγει από τη Λαύρα. Ταξίδεψε προς τη βορρά, στην ηγεμονία της νεαρής Μόσχας, όπου τον υποδέχθηκε με τιμή ο μέγας πρίγκιπας Ιωάννης ο δεύτερος. Ο πρίγκιπας Ιωάννης βασίλευσε από το έτος χίλια τριακόσια πενήντα τρία μέχρι το χίλια τριακόσια πενήντα εννέα μετά τον Κύριο.

Ο ευλαβής ηγεμόνας του χάρισε γη στην περιοχή Μάχρα, κοντά στο Γκορόντισκ, σε απόσταση τριάντα πέντε βερστίων από τη μονή του αγίου Σεργίου. Εκεί ο όσιος έχτισε μόνος του ένα μικρό κελλί και άρχισε αυστηρή ασκητική ζωή στη μοναξιά της δασώδους ερήμου. Στην αρχή ο όσιος αγαπούσε τόσο πολύ την ησυχία ώστε αρνιόταν να δεχθεί όσους ζητούσαν να ζήσουν κοντά του στην έρημο. Μετά όμως από επίμονες παρακλήσεις πολλών αδελφών, υποχώρησε με ταπείνωση και θεμελίωσε το μοναστήρι το έτος χίλια τριακόσια πενήντα οκτώ.

Η αδελφότητα τον επέλεξε ηγούμενο και εκείνος ποίμανε τους μοναχούς με σοφία, αυστηρότητα προς τον εαυτό του και πραότητα προς τους άλλους. Στη γειτονιά του μοναστηριού ζούσαν τα αδέλφια Γιουρκόφ, ντόπιοι άρχοντες της περιοχής με ισχυρή τοπική επιρροή. Φοβούμενοι ότι η γη που εξουσίαζαν θα παραχωρούνταν στο μοναστήρι, απείλησαν τον όσιο ηγούμενο με θάνατο και πολλές κακοποιήσεις. Οι ταπεινές νουθεσίες του οσίου δεν τους έφεραν σε λογικά συναισθήματα και η εχθρότητα παρέμενε στις καρδιές τους.

Τότε ο όσιος Στέφανος, αποφεύγοντας τη σύγκρουση και την αιματοχυσία, μετοίκησε σε άλλη απομονωμένη περιοχή για χάρη της ειρήνης. Ταξίδεψε εξήντα ολόκληρα βερστίων βόρεια από τη ρωσική πόλη Βόλογκντα και έφτασε στην όχθη του μικρού ποταμού Άβνεζα. Εκεί μαζί με τον μαθητή του Γρηγόριο ίδρυσε νέο μοναστήρι αφιερωμένο στο όνομα της Αγίας Τριάδος του ζωοποιού Θεού. Στη βόρεια εκείνη ερημία οι δύο ασκητές καθάρισαν χωράφια, αλίευαν στον ποταμό και έχτισαν με τα χέρια τους ξύλινες κατοικίες και ξύλινο ναό.

Ο μέγας πρίγκιπας Δημήτριος Ιωάννοβιτς έστειλε στο νέο μοναστήρι της Άβνεζα ιερά βιβλία και άλλα λειτουργικά σκεύη ως ευλογία. Ο ταπεινός όσιος όμως έστειλε όλα εκείνα τα δώρα στο πρώτο του μοναστήρι της Μάχρας, που είχε μεγαλύτερη ανάγκη. Όταν οι αρχόντες Γιουρκόφ ηρέμησαν από την οργή τους, ο όσιος επέστρεψε στη μονή της Μάχρας και διοργάνωσε τη ζωή σύμφωνα με τον κοινοβιακό τύπο. Όταν ο μέγας Σέργιος του Ραντονέζ άφησε το μοναστήρι του για να βρει ησυχότερο τόπο ασκήσεως, ο όσιος Στέφανος τον δέχθηκε με τιμή.

Του παραχώρησε μάλιστα τον δικό του μαθητή Σίμωνα, που γνώριζε καλά τη γύρω περιοχή και μπορούσε να βοηθήσει τον μέγα ασκητή. Ο άγιος Σέργιος εγκαταστάθηκε με τον Σίμωνα στο νησί Κιρζάχ και ίδρυσε εκεί νέο μοναστήρι για τους ησυχαστές αδελφούς. Ο όσιος Στέφανος ήταν αυστηρός με τον εαυτό του και επιεικής με τους άλλους μοναχούς της αδελφότητάς του. Εργαζόταν στο μοναστήρι περισσότερο από όλους τους αδελφούς και οδηγούσε με ηπιότητα και ήσυχες συνομιλίες τους μοναχούς στην οδό της σωτηρίας.

Φορούσε πάντα παλιά και χονδροκομμένα μοναχικά ρούχα, αρνούμενος κάθε άνεση και επίγεια απόλαυση της ηγουμενικής διακονίας του. Έφτασε σε βαθύτατα γηρατειά, δέχθηκε το μέγα και αγγελικό σχήμα και κοιμήθηκε ειρηνικά την δεκάτη τετάρτη Ιουλίου του έτους χίλια τετρακόσια έξι. Το έτος χίλια πεντακόσια πενήντα, κατά την ανέγερση νέου πέτρινου ναού της Αγίας Τριάδος, βρέθηκαν τα τίμια λείψανά του άφθαρτα και ευωδιαστά. Έκτοτε δοξάστηκαν με αμέτρητα θαύματα ιάσεων και ευλογιών για όσους τα προσκυνούν με πίστη και ευλάβεια.

Διά πρεσβειών του οσίου πατρός Στεφάνου του Μάχριστσκ, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός ημών, ελέησον και σώσον τον λαόν σου τον περιούσιον.