Ἅγιος Ἀθανάσιος ὁ Πεντασχοινίτης τῆς Κύπρου

Φωτεινὸς ἀσκητὴς τῆς εὐλογημένης μεσογειακῆς νήσου ἀνεδείχθη ὁ ἅγιος Ἀθανάσιος ὁ Πεντασχοινίτης, διακριτὸς τῆς ἁγιοτόκου ὀρθοδόξου Κύπρου. Ὁ ἅγιος αὐτὸς ἦταν γέννημα καὶ θρέμμα τῆς ἁγιασμένης μεγαλονήσου τῆς Κύπρου, ποὺ τόσους πολλοὺς ἁγίους ἀνέδειξε. Καταγόταν ἀπὸ τὸ ταπεινὸ χωριὸ Πεντάσχοινον, τὸ ὁποῖο σήμερα δυστυχῶς δὲν ὑπάρχει πλέον στὴν εὐλογημένη κυπριακὴ γῆ. Τὰ ἐρείπια τοῦ ἀρχαίου ἐκείνου χωριοῦ βρίσκονται σήμερα νοτίως τοῦ χωριοῦ Ἁγίου Θεοδώρου, στὴν ἐπαρχία τῆς Λάρνακας.

Στὸν τόπο ἐκεῖνο διασώζονται ἐπίσης τὰ ἐρείπια ἐκκλησίας ἀφιερωμένης στὸν ἅγιο Ἀθανάσιο, ἡ ὁποία θὰ ἦταν παλαιὰ μεγαλόπρεπη. Πρέπει νὰ ἦταν ἕνας περικαλλὴς καὶ λαμπρὸς ναός, ὅταν στεκόταν ἀκόμη στὶς πρώην παλαιές του δόξες. Στὸ δάπεδο τοῦ ἀρχαίου ναοῦ ὑπῆρχαν παλαιότερα δύο μυστηριώδεις ὀπές, ποὺ ὁδηγοῦσαν σὲ μία ὑπόγεια κρυφὴ σήραγγα. Ἡ μυστικὴ αὐτὴ σήραγγα ἔφθανε ὑπογείως μέχρι τὴν ἀκτὴ τῆς θάλασσας, καὶ χρησίμευε γιὰ νὰ διαφεύγουν οἱ πιστοί.

Σὲ καιρὸ μεγάλου κινδύνου ἀπὸ τὶς ἐπιδρομὲς τῶν πειρατῶν, οἱ κάτοικοι κατέφευγαν εὐλαβῶς στὴ μυστικὴ αὐτὴ ὑπόγεια ἔξοδο. Σήμερα τὸ δάπεδο τῆς ἀρχαίας ἐκκλησίας εἶναι καλυμμένο ὁλόκληρο μὲ τὰ ταλαίπωρα ἐρείπια τοῦ καταστρεμμένου ναοῦ. Ὁ μεγαλόπρεπος ἀρχαῖος ναὸς τοῦ ἁγίου Ἀθανασίου τοῦ Πεντασχοινίτου καταστράφηκε ὁλοσχερῶς ἀπὸ φοβερὸ σεισμὸ μία πενθίμη Κυριακή. Δι' εὐχῶν τοῦ ἁγίου Ἀθανασίου τοῦ Πεντασχοινίτου, Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ ὁ Θεός, ἐλέησον καὶ σῶσον ἡμᾶς, Ἀμήν.

Συγκεκριμένα ἡ καταστροφὴ τοῦ ἀρχαίου ἐκείνου ναοῦ ἔγινε στὶς εἴκοσι τέσσερις ἡμέρες τοῦ μηνὸς Ἀπριλίου τοῦ ἔτους χίλια τετρακόσια ἐνενήντα ἕνα. Τὸ θλιβερὸ αὐτὸ σεισμικὸ γεγονὸς ἀναφέρει καὶ ὁ φημισμένος γερμανὸς περιηγητὴς ποὺ ἐπισκέφθηκε τὴν εὐλογημένη Κύπρο τότε. Πρόκειται γιὰ τὸν Δοῦκα τῆς Βαυαρίας Ἀλέξανδρο, ποὺ ταξίδεψε στὴ μεγαλόνησο γιὰ προσκύνημα στοὺς ἁγίους τόπους τῶν πιστῶν. Ὁ μεγάλος κύπριος ἱστορικὸς Νεοκλὴς Γεωργίου Κυριαζῆς ἀναφέρει σχετικὰ μὲ τὴν ἐξαφάνιση τοῦ ἁγιασμένου χωριοῦ Πενταχοίνου.

Ἀναφέρει συγκεκριμένα ὅτι τὸ εὐλογημένο χωριὸ τοῦ Πενταχοίνου ἐξαφανίστηκε ὁλοκληρωτικὰ κατὰ τὸν δέκατο ὄγδοο μετὰ Χριστὸν αἰῶνα. Μία ζωντανὴ τοπικὴ παράδοση τῆς νήσου ὑποστηρίζει διαφορετικὰ ὅτι τὸ Πεντάσχοινο καταστράφηκε ἀπὸ φοβερὲς ἐπιδρομὲς ἀνηλεῶν πειρατῶν. Ὁ ἅγιος Ἀθανάσιος ἐπιτελοῦσε πολλὰ θαυμαστὰ σημεῖα κατὰ τὸ μαρτυρικὸ χρονικὸ τοῦ μεσαιωνικοῦ Κυπρίου χρονογράφου Λεοντίου Μαχαιρᾶ. Παρεῖχε θαυμαστὲς ἰάσεις σὲ διάφορους ἀνθρώπινους ἀσθενεῖς πιστοὺς ποὺ τὸν ἐπικαλοῦνταν μὲ εὐλάβεια καὶ θερμὴ ἀκλόνητη προσευχή.

Σύμφωνα μὲ τὸν Λεόντιο Μαχαιρᾶ, ὁ ἅγιος Ἀθανάσιος ὁ Πεντασκηνίτης ἀπὸ τὸ Πενταχοίνον βρύει συνεχῶς ἰάματα. Δυστυχῶς δὲν διασώζονται σαφῆ ἱστορικὰ στοιχεῖα ποὺ νὰ διευκρινίζουν ἀπολύτως τὴν ἀκριβῆ ἰδιότητα τοῦ θαυματουργοῦ Κυπρίου ἁγίου. Δὲν εἶναι ξεκάθαρο ἂν ὁ ἅγιος ἦταν μάρτυρας ἢ λαϊκὸς θαυματουργός, ὁμοίως μὲ τοὺς ἁγίους Ἀναργύρους. Δι' εὐχῶν τοῦ ἁγίου Ἀθανασίου τοῦ θαυματουργοῦ Κυπρίου, Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ ὁ Θεός, ἐλέησον καὶ σῶσον ἡμᾶς, Ἀμήν.

Ἀβέβαιο παραμένει ἐπίσης ἂν ὁ ἅγιος ὑπῆρξε διὰ Χριστὸν σαλός, ταπεινὸς μοναχὸς ἢ φωτεινὸς ἀσκητὴς τῆς Κυπριακῆς γῆς. Πάντως τοιχογραφίες τῆς ἁγίας μορφῆς τοῦ Ἀθανασίου τοῦ Πεντασχοινίτου διασώζονται σὲ ἀρκετοὺς ναοὺς τῆς εὐλογημένης Κύπρου. Ὑπάρχουν στὴν ἱερὰ Μονὴ Ἀμασγοῦς στὸ Μονάγρι, καθὼς καὶ στὸ τοιχογραφημένο παρεκκλήσι τοῦ ἁγίου Σωζομένου στὸ χωριὸ Γαλάτα. Στὶς τοιχογραφίες αὐτὲς ὁ ἅγιος Ἀθανάσιος εἰκονίζεται μὲ τὴν ἱερὰ ἁγία ἀμφίεση τοῦ διακόνου τῆς ὀρθοδόξου ἐκκλησίας.

Στὸ χωριὸ Ἁγίου Θεοδώρου τῆς Λάρνακας ὑπάρχει μία φορητὴ εἰκόνα τοῦ ἁγίου, ζωγραφισμένη πιθανότατα στὰ μέσα τοῦ δέκατου ἐνάτου αἰῶνος μετὰ Χριστόν. Στὴν ἱερὰ αὐτὴ εἰκόνα ὁ ἅγιος ἀπεικονίζεται ὡς ἀγένειος βοσκός, κρατώντας μὲ τὸ ἀριστερό του χέρι ποιμενικὴ γκλίτσα. Στὸ δεξί του χέρι ὁ ἅγιος κρατᾶ τίμιο σταυρὸ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ, ὅπως ὁ ἅγιος Μάμας καὶ ὁ ἅγιος Σώζων. Κατὰ πάσαν πιθανότητα ὁ ἅγιος Ἀθανάσιος ὑπῆρξε ἕνας ταπεινὸς ὅσιος ἀσκητὴς τῆς εὐρύτερης κυπριακῆς ὑπαίθρου περιοχῆς.

Παρόμοια καὶ ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Λαμπαδιστὴς τῆς Κύπρου ἦταν ταπεινὸς ὅσιος ἀσκητὴς τῆς ἐπαρχίας τῆς Μαραθάσας. Στὸν βίο τοῦ ἁγίου Λαμπαδιστοῦ δὲν ἀναφέρεται πουθενὰ ὅτι ἦταν διάκονος, ὅμως στὶς εἰκόνες ζωγραφίζεται μὲ ἀμφίεση διακόνου. Ὁ ἅγιος Ἀθανάσιος ὁ Πεντασχοινίτης ἑορτάζεται εὐλαβῶς στὶς δέκα ἡμέρες τοῦ μηνὸς Ἰουλίου ἑκάστου εὐλογημένου ἔτους. Ἡ κοινότητα τοῦ Ἁγίου Θεοδώρου τὸν ἑορτάζει στὴν κεντρικὴ ἐκκλησία της, ὅπου τελεῖται καὶ ἡ τιμητικὴ λιτάνευση τῆς ἁγίας εἰκόνος του.

Δι' εὐχῶν τοῦ ἁγίου Ἀθανασίου τοῦ Πεντασχοινίτου τῆς Κύπρου, Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ ὁ Θεός, ἐλέησον καὶ σῶσον ἡμᾶς, Ἀμήν.