Ἅγιος Διονύσιος ὁ Ρήτωρ καὶ ὁ Μαθητής του Μητροφάνης

Φωτεινοὶ ἐργάτες τῆς ἁγιορείτικης ἐρημίας ἀνεδείχθησαν οἱ ὅσιοι Διονύσιος ὁ Ρήτωρ καὶ ὁ μαθητής του Μητροφάνης. Οἱ ὅσιοι αὐτοὶ ὑπῆρξαν οἱ πρῶτοι κτήτορες καὶ θεμελιωτὲς τῆς ἱερᾶς Μικραγιάννης Σκήτεως τοῦ ἁγιωνύμου Ὄρους Ἄθω. Ἡ ἱερὰ αὐτὴ μικρὰ Σκήτη βρίσκεται μεταξὺ τῆς Σκήτεως τῆς ἁγίας Ἄννης καὶ τῶν φημισμένων Καρουλίων Κατουνακίων. Ἡ τοποθεσία της εἶναι μία πετρώδης βραχώδης πλαγιά, μὲ ἐλάχιστη βλάστηση λόγῳ τοῦ σκληροῦ καὶ ἄγονου ἐδάφους τῆς.

Ἡ ἁγία Σκήτη ἀποτελεῖται σήμερα ἀπὸ δέκα μικρὲς Καλύβες ποὺ συνέρχονται γύρω ἀπὸ τοὺς ἱεροὺς ναούς. Ἀπὸ αὐτὲς τὶς δέκα ἀσκητικὲς Καλύβες, οἱ δύο εἶναι ἁπλὲς ταπεινὲς οἰκήσεις χωρὶς ἱερὸ ναὸ ἐντός τους. Σύμφωνα μὲ τὴν ἀρχαία προφορικὴ Παράδοση, ἡ μοναστικὴ ζωὴ στὴ Μικραγιάννα ἄρχισε μὲ τὴν ἐγκατάσταση τῶν δύο πρώτων ἁγίων ἀσκητῶν. Οἱ μεγάλοι αὐτοὶ φωστῆρες καὶ πνευματικοὶ Πατέρες προέρχονταν ἀπὸ ἕνα ἐξάρτημα τῆς ἱερᾶς Μονῆς τοῦ Στουδίου τῆς Κωνσταντινουπόλεως.

Ἀναζητοῦσαν μὲ θερμὴ ἐπιθυμία τῆς ψυχῆς τους ἕναν ἥσυχο τόπο γιὰ νὰ ζήσουν μὲ ἀδιάλειπτη προσευχή. Ἀφοῦ πέρασαν διαδοχικὰ ἀπὸ τὶς ἱερὲς Καρυὲς καὶ τὴν ἁγία Ἄννα, ἔφθασαν τελικὰ σὲ ἕνα ἀπρόσιτο σημεῖο. Τὸ μέρος ἐκεῖνο ὀνομαζόταν τότε Σκήτη τῆς Λαύρας, καὶ ὑπῆρξε ἡ μεταγενέστερη τοποθεσία τῆς νέας Μικραγιάννης. Ἐκεῖ οἱ ὅσιοι ἐγκαταβίωσαν στὴν ἀσκητικὴ ἡσυχία, μὲ θερμὴ προσευχή, αὐστηρὴ νηστεία καὶ συνεχῆ πνευματικὴ ἐγρήγορση τῆς ψυχῆς.

Ὁ ὅσιος Διονύσιος ἐκάρη μοναχὸς στὴν περίφημη Μονὴ τοῦ Στουδίου τῆς Κωνσταντινουπόλεως κατὰ τὰ τέλη τοῦ δεκάτου πέμπτου αἰῶνος. Ἐκεῖ ἔζησε γιὰ ἀρκετὰ μοναστικὰ χρόνια μαζὶ μὲ τὸν εὐλαβέστατο μαθητή του Μητροφάνη, ἀσκούμενοι μὲ ζῆλο πνευματικό. Οἱ δύο ὅσιοι ἐπιθυμοῦσαν διακαῶς μία ἐντονότερη ζωὴ προσευχῆς καὶ ἡσυχαστικῆς ἀναχωρήσεως ἀπὸ τὸν θόρυβο τῆς πόλεως. Ἀναχώρησαν λοιπὸν ἀπὸ τὴ Μονὴ τῆς μετανοίας τους καὶ μετέβησαν στὴ χερσόνησο τοῦ ἁγιωνύμου Ὄρους Ἄθωνος.

Ἐγκαταστάθηκαν προσωρινὰ σὲ ἕνα μικρὸ κελλὶ κοντὰ στὶς ἱερὲς Καρυὲς στὶς ἀρχὲς τοῦ δεκάτου ἕκτου αἰῶνος. Ἀφιερώθηκαν ἐκεῖ μὲ ζῆλο στὴ θερμὴ νοερὰ προσευχή, στὴν ὁλονύκτια νηστεία καὶ στὴν ἀδιάλειπτη πνευματικὴ ἐγρήγορση τοῦ νοός. Ὁ ὅσιος Διονύσιος ἔγινε γνωστὸς γρήγορα γιὰ τὴν ὑψηλὴ ἀρετή του καὶ τὴν θεϊκὴ σοφία τῆς ψυχῆς του. Πολλοὶ νεαροὶ καὶ ζηλωτὲς μαθητὲς προσέτρεξαν κοντά του ζητώντας πνευματικὴ καθοδήγηση καὶ ἀνώτερη διδασκαλία στὴ μοναστικὴ ζωή.

Ἡ ἐκπαίδευση τόσων πολλῶν ἀνθρώπων ὅμως ἀφαιροῦσε χρόνο ἀπὸ τοὺς προσωπικοὺς ἀσκητικοὺς ἀγῶνες τοῦ θαυμαστοῦ ὁσίου Διονυσίου. Μὲ τόσους πολλοὺς ἀνθρώπους γύρω του, ἡ ψυχή του δὲν εὕρισκε τὴν ἀναγκαία ἡσυχία τῆς προσευχῆς. Ὁ ὅσιος Διονύσιος καὶ ὁ ὅσιος Μητροφάνης ἀποφάσισαν λοιπὸν νὰ καταφύγουν στὴν ἐρημικὴ ἀπόκρημνη πλευρὰ τοῦ Ἁγίου Ὄρους. Ἐπιθυμοῦσαν νὰ ἀφοσιωθοῦν ὁλοκληρωτικὰ στὴν ἀσκητικὴ ἡσυχία, στὴ θεία θεωρία καὶ στὴν ἀδιάλειπτη ἐσωτερικὴ νήψη τοῦ νοός.

Κάπου μεταξὺ τῆς ἁγίας Ἄννης καὶ τῶν Κατουνακίων οἱ δύο ὅσιοι ἀνακάλυψαν μία ἀπόμερη ἐρημικὴ σπηλιά. Στὴν ταπεινὴ ἐκείνη σπηλιὰ ἐγκατέστησαν τὴν μόνιμη ἀσκητικὴ κατοικία τους, ζώντας βίο ὅμοιο μὲ τοὺς ἀγγέλους τοῦ οὐρανοῦ. Ὁ τόπος αὐτὸς ἔμελλε ἀργότερα νὰ ἐξελιχθεῖ στὴν περίφημη ἱστορικὴ Σκήτη τῆς Μικραγιάννης τοῦ Ἁγίου Ὄρους. Στοὺς πνευματικούς τους ἀγῶνες οἱ ὅσιοι μάχονταν γενναίως ἐναντίον τῆς ἀναγκαιότητος τῆς τροφῆς τοῦ σώματος καὶ τοῦ ὕπνου.

Ὄχι μόνο περιόρισαν αὐστηρὰ τὰ εἴδη τῶν τροφῶν τους, ἀλλὰ μείωσαν αἰσθητὰ καὶ τὴν ποσότητα ποὺ κατανάλωναν. Μὲ τὴν ἐλάττωση τῆς διάρκειας τοῦ ὕπνου τους ἀφιερώθηκαν ἀκόμη πιὸ ἐντατικὰ στὴ μετάνοια καὶ στὴν ἀδιάλειπτη προσευχή. Ὁ ὅσιος Διονύσιος ἐτιμήθη ἀπὸ τὴ Μεγάλη Ἐκκλησία τῆς Κωνσταντινουπόλεως μὲ τὸ ὑψηλὸ ἀξίωμα τοῦ ρήτορος. Καὶ οἱ δύο ὅσιοι θεωροῦνταν στὸ Ἅγιον Ὄρος μορφωμένοι λόγιοι ἄνδρες, μὲ μεγάλη γνώση τῶν ἐκκλησιαστικῶν θεμάτων.

Ἀπέκτησαν ὅμως ἀκόμα μεγαλύτερη πραγματικὴ σοφία μέσω τῆς ἀληθινῆς φιλοσοφίας τῆς ὀρθοδόξου μοναστικῆς πολιτείας τοῦ Εὐαγγελίου. Πρόκοψαν τόσο πολὺ στὴ μοναστικὴ ζωὴ καὶ ξεχώρισαν στὴν ἀρετὴ καὶ τὴν ἁγιότητα μὲ τρόπο ἐξαιρετικό. Ἀνεδείχθησαν λοιπὸν θαυμαστοὶ διδάσκαλοι πολλῶν ἁγίων ἀσκητῶν, προσφέροντάς τους πατρικὴ συμπαράσταση, πνευματικὸ ἐνθάρρυνσμα καὶ σταθερὴ καθοδήγηση. Ὁ θαυμαστὸς αὐτὸς ἀσκητικὸς συνδυασμὸς λογιότητος καὶ ἁγιότητος ἀνέδειξε τοὺς δύο ὁσίους σὲ φωτεινοὺς πνευματικοὺς πατέρες τοῦ Ἄθωνος.

Μὲ τὴν ταπείνωση τῆς ψυχῆς τους ὑψώθηκαν θαυμαστὰ ἀπὸ τὸν φιλάνθρωπο Θεό, ἀποκτώντας πλούσια πνευματικὰ χαρίσματα. Δέχθηκαν ἄφθονη τὴ χάρη τοῦ Παναγίου Πνεύματος, ποὺ φώτιζε καὶ ἁγίαζε ὁλόκληρη τὴν ταπεινὴ ἀσκητικὴ ζωή τους. Ὅπως κανεὶς δὲν ἀνάβει λυχνάρι γιὰ νὰ τὸ καλύψει ἢ νὰ τὸ τοποθετήσει κάτω ἀπὸ τὸ κρεβάτι. Ἀντιθέτως ὁ Κύριος δὲν ἐπέτρεψε ποτὲ νὰ μείνει κρυμμένη ἡ ἁγιότητα τῶν δύο αὐτῶν θεοφόρων ὁσίων. Τὸ φῶς τῆς ἁγίας ζωῆς τους ἔλαμψε τόσο πολὺ ἐνώπιον τῶν ἀνθρώπων, ποὺ ὅσοι τὸ ἔβλεπαν δόξαζαν τὸν Θεόν.

Σὰν λαμπρότατοι φωστῆρες οἱ ὅσιοι αὐτοὶ ἔλαμψαν στὸ ἁγιώνυμο Ὄρος μὲ τὴν ἀκτινοβολία τῆς ἐνσαρκωμένης ἁγιότητάς τους. Ὁ ὅσιος Μητροφάνης διέπρεψε ὡς ὑποδειγματικὸς μαθητὴς ἔχοντας ὡς γέροντα τὸν θαυμαστὸ ὅσιο Διονύσιο τὸν ρήτορα. Ἀργότερα οἱ ἁγιορεῖτες πατέρες τοῦ ζήτησαν νὰ φύγει προσωρινὰ ἀπὸ τὸ Ἅγιον Ὄρος γιὰ μία ἀνώτερη ἀποστολή. Μὲ τὴν εὐλογία τοῦ γέροντός του ὁ ὅσιος Μητροφάνης μετέβη ἱεραποστολικῶς στὰ τουρκοκρατούμενα χωριὰ τῆς Χαλκιδικῆς.

Ἐκεῖ ὑπῆρξε εὐσυνείδητος καὶ φιλόστοργος πνευματικὸς πατέρας, ἀκούοντας ἐξομολογήσεις καὶ ποιμαίνοντας τοὺς δοκιμαζομένους χριστιανοὺς πιστοὺς τῆς περιοχῆς. Ἀφοῦ ὁλοκλήρωσε αὐτὴ τὴν ἁγία ἱεραποστολικὴ διακονία, ὁ ὅσιος Μητροφάνης ἐπέστρεψε εὐλαβῶς στὸ ἁγιώνυμο Ὄρος Ἄθω. Ὁ ὅσιος γνωστοποίησε τότε ἕνα διάσημο ὅραμα Παραδείσου καὶ Κολάσεως ποὺ εἶδε κάποιος Δημήτριος ἀπὸ τὴ Στρατονίκη. Ὁ ὅσιος Διονύσιος ὑπῆρξε ἐξαιρετικὸς καλλιγράφος καὶ συγγραφέας, μὲ βιβλία ποὺ διασώζονται στὴ Μεγίστη Λαύρα καὶ σὲ ἄλλες μονές.

Στὴ βιβλιοθήκη τῆς ἁγίας Σκήτεως διασώζεται ἕνα χειρόγραφο βιβλίο μὲ τὴν ἰδιόχειρη ὑπογραφὴ τοῦ ὁσίου Διονυσίου. Τὸ βιβλίο αὐτὸ φέρει τὸν χαρακτηριστικὸ τίτλο Κουβαρᾶς, καὶ ἀποτελεῖ πνευματικὸ ὁδηγὸ διδασκαλίας τῆς μοναστικῆς ἀδελφότητος. Στὸ ἔργο αὐτὸ ὁ ὅσιος περιγράφει μὲ ἐνάργεια τὴν ὑψηλὴ τέχνη τῆς ἐσωτερικῆς νήψεως καὶ τῆς νοερᾶς προσευχῆς. Ἀπέδωσε ἐπίσης πολλὰ συγγράμματα τῶν ἁγίων Πατέρων σὲ ἁπλούστερη γλωσσικὴ μορφὴ γιὰ νὰ τὰ κατανοοῦν εὐκολώτερα οἱ ἁπλοὶ πιστοί.

Στὰ νεώτερα χρόνια ὁρισμένα ἀπὸ τὰ ἔργα του ἐκδόθηκαν σὲ ἑλληνικὰ θεολογικὰ ἔντυπα, ὅμως πολλὰ παραμένουν ἀνέκδοτα. Ὁ ὅσιος Διονύσιος ἀπέκτησε πολλοὺς θαυμαστὲς καὶ ἡ ὁσία κοίμησή του θεωρήθηκε ξεχωριστὸ γεγονὸς στὰ μοναστικὰ κωδικογράφια. Στὰ κωδικογράφια τῶν Μονῶν Διονυσίου καὶ Δοχειαρίου περιγράφεται μὲ εὐλάβεια καὶ τιμὴ ἡ μακαρία ἐκδημία τοῦ ὁσίου. Ὁ ὅσιος Διονύσιος ἐκοιμήθη εἰρηνικὰ τὴν ἕκτη ἡμέρα τοῦ μηνὸς Ὀκτωβρίου τοῦ ἔτους χίλια ἑξακόσια ἕξι.

Ἄλλα χειρόγραφα ἀναφέρουν ὡς ἡμερομηνία τῆς κοιμήσεώς του τὴν ἕκτη Ὀκτωβρίου τοῦ ἔτους χίλια πεντακόσια ἐνενήντα ἕξι. Ὁ ὅσιος Μητροφάνης μετέβη πρὸς τὸν Κύριον λίγο διάστημα ἀργότερα ἀπὸ τὸν θαυμαστὸ γέροντά του Διονύσιο. Στὴ Μικραγιάννα Σκήτη οἱ δύο ὅσιοι πατέρες ἑορτάζονται μαζὶ τὴν ἐνάτη Ἰουλίου, μὲ μεγαλειώδη ἑόρτια πανήγυρη. Δι' εὐχῶν τῶν ὁσίων Διονυσίου τοῦ ρήτορος καὶ Μητροφάνους, Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ ὁ Θεός, ἐλέησον καὶ σῶσον ἡμᾶς, Ἀμήν.