Ο Άγιος Μάρτυς Αρτσίλ ο δεύτερος υπήρξε ένας από τους σπουδαιότερους και ηρωικότερους βασιλείς της ευλογημένης ορθόδοξης χώρας της Γεωργίας. Ο γενναίος αυτός μονάρχης ανήκε στην παλαιά και επιφανή βασιλική δυναστεία των Χοσροειδών της ευρύτερης γεωργιανής περιοχής. Ήταν άμεσος και νόμιμος απόγονος του πρώτου χριστιανού αυτοκράτορα της Γεωργίας, του ένδοξου Αγίου Μιριάν, που ίδρυσε την ορθόδοξη επικράτεια. Κατά τα χρόνια της βασιλείας του Άγιος Αρτσίλ, η ορθόδοξη Γεωργία υπέστη μια καταστροφική και φοβερή εχθρική εισβολή.

Ο γνωστός Μουρβανά Κρου, που ονομάστηκε από τον λαό ο Άγριος εξαιτίας της φοβερής σκληρότητάς του, εισέβαλε με μεγάλη μανία. Η θέση των ορθοδόξων Γεωργιανών ήταν αληθινά απελπιστική και ο γενναίος Αρτσίλ βρέθηκε σε μεγάλη απόγνωση και πνευματική αμηχανία. Μαζί με τον αδελφό του Μύρωνα, που ήταν ηγεμόνας της Δυτικής Γεωργίας, παρακάλεσαν με δάκρυα την Υπεραγία Θεοτόκο. Η Παναγία έδειξε αμέσως το άγιο έλεός της προς τους εμπερίστατους ορθόδοξους χριστιανούς της ευλογημένης γεωργιανής γης.

Στη μάχη που ακολούθησε κοντά στους ποταμούς Αμπάσα και Τσχένης Τσχάλι, οι ολιγάριθμοι Γεωργιανοί κέρδισαν θαυματουργικά τη νίκη. Πραγματικά οι σχετικά λίγοι σε αριθμό γενναίοι ορθόδοξοι μαχητές της Γεωργίας πέτυχαν θαυματουργικά την περίφημη αυτή στρατιωτική νίκη της πίστεως. Νίκησαν θεόσδοτα τις σαφώς υπέρτερες σε αριθμό και πολεμικά μέσα δυνάμεις του φοβερού και άσπλαχνου εχθρού Μουρβανά Κρου. Η νίκη απέδωσε νέα πνευματική και πολιτική πνοή στο ορθόδοξο γεωργιανό βασίλειο, ενισχύοντας την πίστη του ευλαβούς λαού στη μεσιτεία της Παναγίας.

Μετά από αυτή τη μεγαλειώδη και θαυματουργική νίκη, ο αυτοκράτορας Αρτσίλ αφιερώθηκε ολοκληρωτικά στην ανοικοδόμηση του γεωργιανού χριστιανικού βασιλείου. Ο ευλαβής βασιλιάς ανοικοδόμησε εκ θεμελίων την ευλογημένη πόλη του Νουχπάτις και αποκατέστησε τις κατεστραμμένες χριστιανικές εκκλησίες της Μτσχέτα. Συνεχίζοντας τη χριστιανική του ιεραποστολή προώθησε με ζήλο και την αποδοχή της ορθόδοξης πίστεως μεταξύ πολλών ορεινών φυλών της περιοχής. Σύντομα όμως η ευλογημένη Γεωργία υπέστη μια νέα και ξαφνική αραβική εισβολή του Τζιτζούμ Ασίμ από την ξένη ανατολική επικράτεια.

Έχοντας πληρώσει τότε φόρο υποτέλειας στους Άραβες κατακτητές, ο γενναίος αυτοκράτορας δεν περίμενε αυτή τη φοβερή νέα εχθρική εισβολή. Για να σώσει τη χώρα του από τη νέα ολοκληρωτική καταστροφή και να αποτρέψει την επιβολή του ισλαμισμού, αποφάσισε γενναία να δράσει. Πορεύθηκε προσωπικά στον στρατόπεδο των ασεβών Αράβων κατακτητών για να ζητήσει επίσημη ειρήνη και να σώσει τους ορθοδόξους πιστούς. Έθεσε όλη την ευλαβική ελπίδα του στο έλεος του Παναγάθου Θεού και ήταν έτοιμος να δώσει τη ζωή του.

Έτσι ο Άγιος Αρτσίλ έφτασε με γενναιότητα στο εχθρικό στρατόπεδο, όπου ο Τζιτζούμ Ασίμ τον υποδέχθηκε αρχικά με προσποιητή φιλοξενία. Δηλώνοντας ότι όλη η ελπίδα του είναι στον Χριστό, ο γενναίος βασιλιάς ήταν διατεθειμένος να αντιμετωπίσει είτε τη ζωή είτε τον θάνατο. Ο Άραβας στρατηγός υποσχέθηκε να κρατήσει τη Γεωργία ως υποτελή χώρα του, αν ο βασιλιάς απαρνιόταν τον Χριστό. Παρά την αρχική φιλοξενία, ο σκληρός Τζιτζούμ Ασίμ απαίτησε από τον Άγιο Αρτσίλ να αρνηθεί την ορθόδοξη πίστη του και να ασπαστεί τον Μωαμεθανισμό.

Σύμφωνα με την ιστορική Γεωργιανή Χρονογραφία, ο γενναίος αυτοκράτορας απάντησε με ηρεμία ότι ποτέ δεν θα εγκαταλείψει τον Σωτήρα Χριστό. Είπε ότι εγώ γνωρίζω καλά πως αν σας υπακούσω, τότε θα πεθάνω πνευματικά και θα υποφέρω στους αιώνες των αιώνων. Πρόσθεσε επιπλέον ότι, αν για τη σταθερή πίστη μου με θανατώσετε, θα αναστηθώ όπως αναστήθηκε ο ίδιος ο Κύριός μου. Ακούγοντας αυτά τα γενναία ομολογητικά λόγια, ο σκληρός Τζιτζούμ Ασίμ αμέσως διέταξε τη σύλληψη και φυλάκιση του ομολογητή.

Ούτε όμως τα φοβερά βασανιστήρια ούτε οι ένδοξες υποσχέσεις μπόρεσαν να κάμψουν τον ογδοντάχρονο γέροντα αυτοκράτορα Αρτσίλ. Στις είκοσι Μαρτίου του έτους επτακόσια σαράντα τέσσερα, ο μακάριος Άγιος Αρτσίλ αποκεφαλίστηκε ένδοξα από τους ασεβείς Άραβες. Το άγιο σώμα του γενναίου αυτοκράτορος μεταφέρθηκε κρυφά από ευλαβείς ορθόδοξους Γεωργιανούς πιστούς προς ασφαλή ταφή στον τόπο Έρτσο. Τάφηκε με ευλάβεια στην Καχετία, μέσα στον ναό του Νοτκόρ, που είχε χτίσει με τα ίδια του τα χέρια.

Πρεσβείαις του Αγίου Μάρτυρος Αρτσίλ του δευτέρου αυτοκράτορος της Γεωργίας, Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον τις ψυχές μας, αμήν.