Ένας ενενηντατριάχρονος ιεράρχης της Κρήτης δοξάστηκε με σταυρικό μαρτύριο, αν και ολόκληρα ξύλα φωτιάς δεν μπόρεσαν να τον βλάψουν. Ο Άγιος Κύριλλος ο Ιερομάρτυρας υπήρξε επίσκοπος της παλαιάς πόλεως Γορτύνης της Κρήτης κατά την αρχή του τέταρτου αιώνα. Πέρασε ολόκληρη τη μακρά ζωή του οσιακά και ασκητικά, ευαρεστώντας τον Σωτήρα Χριστό με την ορθόδοξη προσευχή και τη νηστεία. Στο εξηκοστό όγδοο έτος της σεβάσμιας ηλικίας του χειροτονήθηκε επίσκοπος της Γορτύνης από κανονική σύνοδο της τοπικής Ορθοδόξου Εκκλησίας.

Κυβέρνησε με μεγάλη σύνεση και πατρική στοργή το ορθόδοξο ποίμνιό του στην Κρήτη επί είκοσι πέντε ολόκληρα χρόνια ακάματου ποιμαντικού έργου. Στα τέλη του τρίτου μετά Χριστόν αιώνα παρουσιάστηκε στον ηγεμόνα Αγριανό κατά τα χρόνια των αυτοκρατόρων Διοκλητιανού και Μαξιμιανού. Με ηρωικό θάρρος και παρρησία κήρυξε ενώπιον του τυράννου τον Σωτήρα Χριστό ως τον αληθινό και ζώντα Θεό. Επειδή αρνήθηκε σθεναρά να θυσιάσει στα νεκρά είδωλα της παλαιάς θρησκείας, ρίχτηκε μέσα στη φοβερή φωτιά, για να καεί ζωντανός.

Τα φλογισμένα ξύλα όμως έγιναν στάχτη, αλλά ο μακάριος Ιεράρχης έμεινε με τη χάρη του Θεού εντελώς αβλαβής. Ακόμη και τα μεταλλικά δεσμά του κάηκαν και διαλύθηκαν, ενώ ο Κύριλλος δοξολογούσε τον Σωτήρα μέσα στη φωτιά. Βλέποντας τη θαυμαστή αυτή σωτηρία, οι ασεβείς τύραννοι αναγκάστηκαν τότε να τον αφήσουν προσωρινά ελεύθερο από τα δεσμά. Αργότερα όμως, επειδή ο γέρων ιεράρχης επέστρεφε πλήθη ειδωλολατρών στην ορθόδοξη πίστη του Χριστού, καταδικάστηκε εκ νέου σε θάνατο.

Επειδή ήταν τότε ενενήντα τριών ολόκληρων ετών και δεν μπορούσε να περπατήσει, του έβαλαν χαλινάρι στο στόμα. Τον φόρτωσαν επάνω σε άμαξα συρόμενη από βόδια και τον οδηγούσαν προς τον τόπο της εκτελέσεως με ταπεινωτικό τρόπο. Όταν έφτασαν σε μια τοποθεσία της Κρήτης που ονομαζόταν Ράξο, τα βόδια της άμαξας σταμάτησαν θαυματουργικά μόνα τους. Στο σημείο εκείνο της θείας προειδοποιήσεως ο άξιος Ιεράρχης και αθλητής του Κυρίου έλαβε επάξια τον στέφανο του μαρτυρίου.

Ο μαρτυρικός θάνατός του πραγματοποιήθηκε με αποκεφαλισμό από το ξίφος του εκτελεστή στον τόπο εκείνον της Κρήτης. Σύμφωνα με το παλαιό αγιολογικό δίστιχο της εορτής, αν και ο Κύριλλος της Γορτύνης ήταν γέροντας, η καρδιά του ήταν σφριγηλή. Είχε τη ζωηρή και νεαρή καρδιά απέναντι στο ξίφος του δημίου, ομολογώντας μέχρι τέλους τον Σωτήρα Χριστό. Σύμφωνα με τον σπουδαίο Πατριάρχη Ιεροσολύμων Δοσίθεο τον γνωστό συγγραφέα, υπάρχει και άλλος Κύριλλος Ιερομάρτυρας από την παλαιά Γορτύνη της Κρήτης.

Ο νεότερος αυτός Κύριλλος μαρτύρησε στα τέλη του ογδόου μετά Χριστόν αιώνα από τους ασεβείς Σαρακηνούς της εποχής. Δεν αρνήθηκε ποτέ τον Σωτήρα Χριστό μπροστά στους Άραβες κατακτητές της Κρήτης κατά την μακρά εκείνη περίοδο. Από τις πληγές του δεύτερου αυτού μάρτυρος Κυρίλλου έτρεχε αντί για αίμα ευωδιαστό μύρο της θείας χάριτος. Ο Πατριάρχης Δοσίθεος αναφέρει το ένδοξο αυτό μαρτύριο στη φημισμένη πατριαρχική Δωδεκάβιβλό του ως ιστορική παράδοση.

Πρεσβείαις του Αγίου Κυρίλλου της Γορτύνης, Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον τις ψυχές των πιστών δούλων σου, αμήν.