Άγιος Άνθιμος ο Ίβηρ Επίσκοπος της Γεωργίας

Ο Άγιος Άνθιμος ο Ίβηρ υπήρξε ένας από τους πιο μορφωμένους ανθρώπους ολόκληρης της εποχής του και μεγάλος ομολογητής της ορθόδοξης πίστεως. Έλαμψε σαν φωτεινός φάρος για τη Γεωργία και τη Βλαχία, αφήνοντας ανεξίτηλο σημάδι στην ορθόδοξη παιδεία ολόκληρης της Ανατολής. Καταγόταν από την περιοχή Σαμτσχέ της νότιας Γεωργίας και έλαβε στο άγιο Βάπτισμα το ευσεβές όνομα Ανδρέας. Οι ευσεβείς γονείς του, ο Ιωάννης και η Μαριάμ, τον ανέθρεψαν με βαθιά πίστη και θερμή αγάπη προς τον Χριστό.

Από νεαρή ηλικία διακρίθηκε για την οξύτητα του νου και τη μεγάλη φιλομάθειά του στις θείες και ανθρώπινες επιστήμες. Μιλούσε άπταιστα πολλές γλώσσες, μεταξύ των οποίων την ελληνική, τη ρουμανική, την παλαιοσλαβική, την αραβική και την τουρκική γλώσσα. Ήταν βαθύς γνώστης της θεολογίας, της φιλολογίας και των φυσικών επιστημών της εποχής του, εξόχως διακριθείς ανάμεσα στους λογίους. Διέθετε σπάνιο καλλιτεχνικό τάλαντο στη ζωγραφική, τη χαρακτική και την τέχνη της γλυπτικής, εκπλήσσοντας όσους έβλεπαν τα έργα του.

Φημιζόταν μάλιστα ιδιαίτερα για την υπέροχη και κομψή καλλιγραφική του δεξιοτεχνία, η οποία χαρακτήριζε τα χειρόγραφά του. Συνόδευσε τον βασιλιά Αρτσίλ της Γεωργίας στη μακρινή Ρωσία και τον βοήθησε να ιδρύσει εκεί τυπογραφείο γεωργιανών εκδόσεων. Όταν επέστρεψε στην πατρίδα του, έπεσε δυστυχώς στα χέρια ληστών από το Νταγκεστάν και πουλήθηκε στα σκλαβοπάζαρα της εποχής. Με τις ενέργειες του Πατριάρχη Ιεροσολύμων Δοσιθέου ελευθερώθηκε τελικά από τη φοβερή σκλαβιά και αναπνέοντας ξανά τον αέρα της ελευθερίας.

Παρέμεινε όμως κοντά στον Πατριάρχη, για να εμβαθύνει ακόμη περισσότερο στην πνευματική και θεολογική μόρφωσή του υπό την εκκλησιαστική καθοδήγηση. Ο Άνθιμος προσκλήθηκε από τον πρίγκιπα Κωνσταντίνο Μπρινκοβεάνου της Βλαχίας να ταξιδέψει στο πριγκιπάτο του γύρω στα τέλη του δέκατου εβδόμου αιώνα. Η Βλαχία αντιστοιχεί στη σημερινή Ρουμανία και αποτελούσε τότε σημαντικό κέντρο της ορθόδοξης παράδοσης για ολόκληρη την περιοχή των Βαλκανίων. Όταν έφτασε στην εν λόγω χώρα, ανέλαβε αμέσως τη διεύθυνση ενός τοπικού τυπογραφείου με μεγάλο ζήλο και αξιοθαύμαστη αφοσίωση.

Η τυπογραφική βιομηχανία της χώρας προόδευσε εκείνη την περίοδο τόσο πολύ, ώστε προκάλεσε τον θαυμασμό όλης της Ανατολής. Κύρια έμπνευση και κινητήρια δύναμη πίσω από αυτή τη μεγάλη πρόοδο υπήρξε ο Γεωργιανός μάστορας Άνθιμος, με την αφοσιωμένη εργατικότητά του. Κατόρθωσε να μετατρέψει τη Βλαχία σε φωτεινό κέντρο του Χριστιανισμού και σημαντικό εκδότη βιβλίων για ολόκληρη την Ορθόδοξη Ανατολή. Λίγο αργότερα ενθρονίστηκε ηγούμενος της ιστορικής Μονής Σνάγκοβ, όπου σύντομα ίδρυσε νέο τυπογραφείο με ευρύτερες εκδοτικές δυνατότητες.

Την ίδια χρονιά εκδόθηκε από αυτό το βιβλίο των Οδηγιών για τις Θείες Ακολουθίες, την Κυριακή των Αγίων Πάντων εκείνου του έτους. Το βιβλίο υπογράφθηκε από τον υποδιάκονο Μιχαήλ Ιστβάνοβιτς, μελλοντικό ιδρυτή του πρώτου γεωργιανού τυπογραφείου στην ιστορία της πατρίδος του. Ο Άνθιμος, θαυμαστός μεταξύ των ηγουμένων της Βλαχίας, χειροτονήθηκε στη συνέχεια επίσκοπος της πόλης Ρίμνικου Βίλτσεα και ποίμανε με σύνεση. Ολόκληρη η χώρα της Βλαχίας πανηγύρισε με μεγάλη χαρά την κανονική του ανάδειξη στον επισκοπικό θρόνο της Εκκλησίας.

Όπως διακήρυξε τότε ένας ευλαβής ηγούμενος, ο θείος Άνθιμος ήταν μεγάλος άνδρας και τέκνο του σοφού ιβηρικού ορθόδοξου έθνους. Ο Θεός του είχε χαρίσει ανεξάντλητη πηγή σοφίας, για να επιτελέσει σπουδαία πνευματικά έργα στη γη της Βλαχίας. Λίγο αργότερα ο μεγάλος ιεράρχης ανυψώθηκε στον περίβλεπτο θρόνο του μητροπολίτη Ουγγροβλαχίας με γενικό ενθουσιασμό του πιστού ορθόδοξου λαού. Υπό την άμεση πνευματική του καθοδήγηση ανεγέρθηκαν περισσότερες από είκοσι ιερές εκκλησίες και μοναστήρια σε ολόκληρη την έκταση της Βλαχίας.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η Μονή των Αγίων Πάντων, που βρίσκεται στο ίδιο το κέντρο της πρωτεύουσας πόλης του Βουκουρεστίου. Οι κεντρικές πύλες αυτής της μονής κατασκευάστηκαν από βαθύ ξύλο δρυός και χαράχθηκαν με παραδοσιακά γεωργιανά μοτίβα μεγάλης τέχνης. Την περίτεχνη χάραξη ανέλαβε ο ίδιος ο Άγιος Άνθιμος, αξιοποιώντας τα σπάνια καλλιτεχνικά του χαρίσματα και τη μακρόχρονη πείρα του. Ο μητροπολίτης θέσπισε επίσης σαφείς κανόνες για τη μονή και διακήρυξε την ανεξαρτησία της από το πάνσεπτο Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως.

Από την ημέρα της αρχιερατικής του χειροτονίας, αγωνίστηκε ακούραστα για την πολιτική απελευθέρωση της Βλαχίας από τους ξένους κατακτητές της. Όταν χειροτονήθηκε αρχιερέας, απευθύνθηκε με συγκινητικά και προφητικά λόγια προς το πιστό ποίμνιό του στο πολυάριθμο εκκλησίασμα. Τους είπε ότι είχαν διαφυλάξει την χριστιανική πίστη με καθαρότητα και χωρίς κανένα ψεγάδι μέχρι εκείνες τις ημέρες. Παρόλα αυτά τους περιστοίχιζε σφιχτά η βία και η σκληρή καταπίεση των άλλων εθνών της ευρύτερης περιοχής.

Υπέφεραν αναρίθμητες στερήσεις και θλίψεις από όσους κυριαρχούσαν τότε στον κόσμο τούτο της φθοράς και της αμαρτίας. Ομολόγησε με βαθιά ταπείνωση ότι αν και θεωρούσε τον εαυτό του ανάξιο, ο Κύριος τον είχε χρίσει ποιμένα τους. Τα προφητικά αυτά λόγια του Αγίου επρόκειτο να επαληθευτούν με τραγικό και πολύ οδυνηρό τρόπο σε σύντομο χρόνο. Οι Τούρκοι σύντομα εκτέλεσαν τον ευσεβή ηγεμόνα της Βλαχίας Κωνσταντίνο Μπρινκοβεάνου με φρικτό μαρτυρικό θάνατο μαζί με τους υιούς του.

Λίγο αργότερα εκτέλεσαν επίσης τον Στέφανο Καντακουζηνό, τον τελευταίο πρίγκιπα της Βλαχίας πριν την πλήρη οθωμανική επιβολή. Στη θέση του διόρισαν τον Φαναριώτη Νικόλαο Μαυροκορδάτο, ο οποίος ενδιαφερόταν αποκλειστικά για τα συμφέροντα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Σε αυτόν τον δύσκολο καιρό, ο Άνθιμος ο Ίβηρ συγκέντρωσε γύρω του πιστούς πατριώτες βογιάρους με σκοπό την απελευθέρωση της σκλαβωμένης πατρίδος. Ο Μαυροκορδάτος όμως άρχισε να υποψιάζεται τις κινήσεις του και διέταξε τον μητροπολίτη να παραιτηθεί άμεσα από τον αρχιερατικό θρόνο.

Όταν ο Άνθιμος αρνήθηκε σθεναρά να υπακούσει, ο Φαναριώτης υπέβαλε καταγγελία στον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Ιερεμία επιδιώκοντας την καθαίρεσή του. Μια σύνοδος επισκόπων, χωρίς ούτε έναν Ρουμάνο κληρικό μέλος, καταδίκασε άδικα τον Άγιο σε αναθεματισμό και αφορισμό. Ο Μαυροκορδάτος όμως δεν ικανοποιήθηκε και διέταξε την εξορία του στη μακρινή Μονή της Αγίας Αικατερίνης στο όρος Σινά. Ο μητροπολίτης Άνθιμος, αγαπημένος του ρουμανικού λαού, οδηγήθηκε νύχτα έξω από την πόλη για την αποφυγή λαϊκής αντίδρασης.

Στο μέσον του δρόμου μια συμμορία τούρκων στρατιωτών τον μαχαίρωσε θανάσιμα στις όχθες του ποταμού Τούντζα κοντά στην Αδριανούπολη. Έριξαν τα ιερά λείψανά του μέσα στα ορμητικά νερά του ποταμού, λαμβάνοντας έτσι ο Άγιος τον στέφανο του μαρτυρίου. Η Ρουμανική Εκκλησία ανακήρυξε τελικά Άγιο τον Άνθιμο τον Ίβηρα, και η Γεωργιανή τιμά τη μνήμη του τη δέκατη τρίτη Ιουνίου. Πρεσβείαις του Αγίου Ανθίμου του Ίβηρος, Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον τις ψυχές των πιστών δούλων σου, αμήν.