Εύρεση των ιερών λειψάνων του αγίου Βασιλείου επισκόπου Ριαζάν και Μουρώμ

Στις δέκα Ιουνίου του χιλιοστού εξακοσιοστού ενάτου έτους εορτάζεται με λαμπρότητα η εύρεσις και η μεταφορά των ιερών λειψάνων του αγίου Βασιλείου. Ο άγιος αυτός ιεράρχης ανεδείχθη ως πολυσέβαστος επίσκοπος της ρωσσικής επισκοπής Ριαζάν, και η μνήμη του τιμάται με ευλάβειαν. Η ανακομιδή των τιμίων λειψάνων έγινε από τον αρχιεπίσκοπον Θεοδώρητον της Ριαζάν, ο οποίος εποίμανε από το χιλιοστόν εξακοσιοστόν πέμπτον έως το χιλιοστόν εξακοσιοστόν δέκατον έβδομον. Στα ταραγμένα εκείνα χρόνια της ρωσσικής Εκκλησίας, η Θεία Πρόνοια ευδόκησε να δοξάσει τον άγιον Βασίλειον με αυτόν τον θαυμαστόν τρόπον.

Τα τίμια λείψανα μετεκομίσθησαν στον κεντρικόν ναόν της Κοιμήσεως, ο οποίος ονομάσθηκε αργότερα ναός της Γεννήσεως, μέσα στο Κρεμλίνον της Ριαζάν Περεσλάβλ. Από την εποχή του επισκόπου Ιωνά του δευτέρου, στον δέκατον έκτον αιώνα, ο ναός εκείνος είχε γίνει η μητροπολιτική εκκλησία της επαρχίας. Τα τίμια λείψανα του αγίου εναπετέθησαν με ευλάβειαν σε ιεράν λάρνακα, στο αριστερόν ψαλλίδιον δίπλα από το εικονοστάσιον. Συνετέθη τότε τροπάριον και κοντάκιον προς τιμήν του, και από εκείνην την στιγμή το όνομα του αγίου Βασιλείου εμνημονεύετο.

Σε όλους τους ναούς της Ριαζανικής επαρχίας οι πιστοί τον επεκαλούντο ως μεσίτην και βοηθόν στις θλίψεις τους. Η μνήμη του εδόξαζε εφεξής όλην την επαρχίαν, και η χάρις του εφανερωνόταν με αμέτρητα θαυμαστά σημεία στους ευσεβείς πιστούς. Επί του αρχιεπισκόπου Μωυσέως, που εποίμανε από το χιλιοστόν εξακοσιοστόν τριακοστόν όγδοον έως το χιλιοστόν εξακοσιοστόν πεντηκοστόν πρώτον, εκτίσθη λίθινον προσκυνητάριον. Ετοποθετήθη επίσημα επάνω από τα ιερά λείψανα του αγίου Βασιλείου το χιλιοστόν εξακοσιοστόν τριακοστόν όγδοον.

Στο προσκυνητάριον εκείνο ετέθη η περίφημη Μουρωμική εικών της Παναγίας, που ωνομάσθη Παράκλησις του Βασιλείου από τον λαόν. Σε αυτή την εποχήν εψάλλοντο τακτικές δοξολογίες ευχαριστήριες προς τιμήν του αγίου Βασιλείου σε όλους τους ναούς της Ριαζάν. Ο πρώτος επίσημος εορτασμός της μετακομιδής των ιερών λειψάνων ετελέσθη επί του αρχιεπισκόπου Μωυσέως, στις δέκα Ιουνίου του χιλιοστού εξακοσιοστού τεσσαρακοστού πέμπτου έτους. Ιδιαίτερα φλογερός στην ευλάβειαν προς τον Ριαζανικόν ιεράρχην εστάθη ο αρχιεπίσκοπος Μισαήλ, που εποίμανε στα μέσα του δεκάτου εβδόμου αιώνος.

Με δικήν του εντολήν, το χιλιοστόν εξακοσιοστόν πεντηκοστόν τρίτον έτος, εχαράχθη επιγραφή σε μέγα αργυρόν αγιαστήριον δοχείον. Η επιγραφή ωνόμαζε τον άγιον ως πατέρα ημών εν αγίοις Βασίλειον, επίσκοπον Ριαζάν, και θαυματουργόν της ρωσσικής γης. Δύο χρόνια μετά, ο άγιος Βασίλειος απεικονίσθη επάνω σε αργυρόν σταυρόν μαζί με τον άγιον Ιωάννην τον Πρόδρομον. Συνεικονίσθη επίσης μαζί με τον άγιον Ιωνάν, μητροπολίτην της Μόσχας, αναδεικνύοντας τη σύνδεσιν των ιεραρχών της Ρωσσικής Εκκλησίας.

Έτσι η μορφή του αναδείχθηκε σε λαμπρόν σύμβολον αγιότητος, ασκητικής πολιτείας και πατρικής προστασίας του Ορθοδόξου ποιμνίου. Στο χιλιοστόν επτακοσιοστόν δωδέκατον έτος, στους χρόνους του μητροπολίτου Στεφάνου Γιαβόρσκυ, εκτίσθη λίθινον παρεκκλήσι επάνω από τον αρχικόν τάφον του αγίου. Το παρεκκλήσι αυτό ευρισκόταν στον ναόν των αγίων Βορίσου και Γκλέμπ, και κατασκευάσθηκε με τη ζηλωτήν φροντίδα του γραμματέως Νικήτα Αλτούχωβ. Στα έτη χιλιοστόν επτακοσιοστόν εικοστόν δεύτερον και χιλιοστόν επτακοσιοστόν εικοστόν τρίτον, επί του τσάρου Πέτρου του πρώτου, διενεργήθη επίσημη έρευνα.

Μετά από αυτήν, ο άγιος Βασίλειος απεικονίσθη ξανά σε εικόνα μαζί με άλλους Ρώσσους αγίους, ως φωτεινόν στολίδι. Ο μητροπολίτης Δημήτριος Σεκένωβ Νοβγκορόντ, κατά την επισκοπικήν του διακονίαν στη Ριαζάν στα μέσα του δεκάτου ογδόου αιώνος, συνέθεσε ολόκληρην ακολουθίαν. Έγραψε τροπάριον, κοντάκιον και κανόνα προς τιμήν του αγίου Βασιλείου με μεγάλην επιμέλειαν και θεολογικήν βαθύτητα. Με τις δικές του προσπάθειες κατασκευάσθηκε νέον προσκυνητάριον επάνω από τα ιερά λείψανα, με λάρνακα και εικόνα του αγίου.

Στο χιλιοστόν επτακοσιοστόν ογδοηκοστόν δεύτερον έτος, η λάρνακα εκοσμήθη με μεγαλοπρέπειαν από τον αρχιεπίσκοπον Σιμεών Λαγκόβα. Έτσι η μνήμη του ένδοξου ιεράρχου ετιμάτο διαρκώς από τους πιστούς και τους ποιμένας της επαρχίας. Η ευσέβεια του λαού της Ριαζάν προς τον προστάτην του ηύξανε σταθερά μέσα στους αιώνες, διηγώντας θαύματα και ανταπόδοσιν. Νέοι ναοί ανηγείροντο σταδιακά και νέες λατρευτικές ευκαιρίες προστέθηκαν με ζήλον, ενισχύοντας ακόμη περισσότερον την λαϊκήν ευλάβειαν.

Στο χιλιοστόν οκτακοσιοστόν δέκατον έτος, επί του αρχιεπισκόπου Θεοφυλάκτου Ρουσάνωβ της Ριαζάν, η Ιερά Σύνοδος εξέδωσε επίσημον διάταγμα. Με αυτό καθόρισε τον εορτασμόν του αγίου Βασιλείου επίσημα κατά την Κυριακήν των Αγίων Πάντων, για τη γενικήν τιμήν του. Στις τέσσερις Οκτωβρίου του χιλιοστού οκτακοσιοστού τριακοστού έκτου έτους, εγκαινιάσθηκε νέον μνημείον στο σημείον της ευρέσεως. Στήθηκε στον τόπον αυτόν με τη φλογερήν φροντίδα του εκκλησιαστικού επιτρόπου του ναού των αγίων Βορίσου και Γκλέμπ, του Συμεών Πανώφ.

Στο χιλιοστόν οκτακοσιοστόν εβδομηκοστόν πρώτον έτος, ο αρχιεπίσκοπος Αλέξιος Ρζανίτσκυ ετέλεσε επισήμως τη Θείαν Λειτουργίαν στον ναόν των Βορίσου και Γκλέμπ. Αυτό συνέβη για πρώτη φοράν κατά την εορτήν του αγίου Βασιλείου, στις τρεις Ιουλίου, τιμώντας τη μνήμην του ιεράρχου. Επί του αρχιεπισκόπου Παλλαδίου Ραέφ, η Ιερά Σύνοδος καθώρισε επισήμως δύο ημέρες ετήσιας μνήμης του αγίου το χιλιοστόν οκτακοσιοστόν ογδοηκοστόν πρώτον. Η πρώτη είναι η τρίτη Ιουλίου, ημέρα της μακαρίας κοιμήσεώς του, και η δεύτερη η δεκάτη Ιουνίου, ημέρα μετακομιδής.

Έως σήμερα, ο άγιος Βασίλειος τιμάται ιδιαιτέρως στις γαίες της Ριαζάν, και σε κάθε ναόν της επαρχίας υπάρχει εικών του. Στους πλείστους ναούς αγιογραφείται η θαυμαστή σκηνή του αγίου, ο οποίος πλέει επί των υδάτων με το ράσον του, κρατώντας την Μουρωμικήν εικόνα. Άγιε ιεράρχα Βασίλειε, επίσκοπε Ριαζάν και Μουρώμ, πρέσβευε υπέρ ημών των αμαρτωλών, ώστε ο Χριστός να μας αξιώσει της Βασιλείας Του, αμήν.