Στην μεγάλην πόλιν της Αντιοχείας γεννήθηκε από ειδωλολάτρας γονείς ο όσιος Θεοφάνης, ο οποίος αργότερα έγινε λαμπρόν στολίδι του χριστιανισμού. Σε νεαράν ηλικίαν, μόλις δεκαπέντε ετών, ο νεαρός νυμφεύθηκε μία ευσεβή κόρη, αλλά εκείνη εκοιμήθη μετά από τρία έτη. Αμέσως μετά τον θάνατον της συζύγου του, ο Θεοφάνης επίστευσε ολοψύχως στον Χριστόν και εβαπτίσθη με κατάνυξιν. Άφησε τότε τα πάντα του κόσμου τούτου και απεσύρθη σε ταπεινήν καλύβην έξω από την πόλιν, για βαθεία πνευματικήν εργασίαν.

Έζησε εκεί για πολύν καιρόν διδάσκοντας με αποστολικόν ζήλον τους πιστούς να φυλάττουν με ακρίβειαν τις θείες εντολές. Με την ασκητικήν του πολιτείαν προέτρεπε όλους όσους τον επλησίαζαν να ζουν ζωήν αγνήν, σώφρονα και αληθινά χριστιανικήν. Καταδίκαζε με δριμύτητα την ασέλγειαν και τη φαυλότητα των κατοίκων της Αντιοχείας, και προειδοποιούσε για τη μέλλουσαν κρίσιν του δικαίου Θεού. Ο λαμπρός βίος του ήταν ζωντανή απόδειξις της δυνάμεως της μετανοίας και της θείας αγάπης που θεραπεύει τις πληγωμένες ψυχές.

Όταν έμαθε για μίαν ονομαστήν πόρνην, την Πανσέμνη, που είχε καταστρέψει με τη γοητείαν της πολλές ψυχές χριστιανών, αναστατώθηκε. Εκείνη ησχολείτο με αυτόν τον αμαρτωλόν τρόπον ζωής επί δώδεκα ολόκληρα έτη, παγιδεύοντας πολλούς ανύποπτους νέους της Αντιοχείας. Η ψυχή του ευλαβούς ασκητού αναστατώθηκε βαθύτατα και απεφάσισε να τη βοηθήσει με κάθε δυνατό μέσον. Ο όσιος Θεοφάνης απεφάσισε να σώσει την δύστυχην εκείνην ψυχήν, αν και γνώριζε τη δυσκολίαν του εγχειρήματος.

Προσευχήθηκε θερμώς στον Κύριον να τον ενισχύσει στην προσπάθειάν του, αναγνωρίζοντας ταπεινά τη δικήν του ασθένειαν. Ζήτησε από τον πατέρα του εννέα λίτρας χρυσού, λέγοντας ότι ήθελε να νυμφευθεί για δεύτερην φοράν εκείνην την γυναίκα. Αντικατέστησε το παλαιόν του τριμμένον ράσον με λαμπρά ενδύματα και επήγε στην Πανσέμνην με κρυφήν αγαθήν πρόθεσιν. Αφού έφαγε και ήπιε μαζί της σε επιφανειακήν συνάντησιν, της εζήτησε σε γάμον, προσφέροντας ως δώρον το χρυσάφι.

Της είπε ότι ο μοναδικός όρος που έθετε για να την νυμφευθεί ήταν να γίνει εκείνη χριστιανή με το άγιον βάπτισμα. Η πόρνη Πανσέμνη, μετά από αρχικούς δισταγμούς, εδέχθη την πρότασιν με την υπόσχεσιν ενός ευτυχούς γάμου. Έκτισε ο όσιος αμέσως μίαν δευτέραν μικράν καλύβην δίπλα στη δικήν του και επέστρεψε στη γυναίκα. Άρχισε τότε να την κατηχεί στις βασικές αλήθειες της Ορθοδόξου χριστιανικής πίστεως, με μεγάλην υπομονήν και πατρικήν αγάπην.

Η Πανσέμνη ήλεγχε ψυχικά τις προηγούμενες αμαρτίες της, και άκουε με προσοχήν τις πατερικές διδασκαλίες του γέροντος. Της εξήγησε με σαφήνειαν ότι η αλήθεια του Θεού δεν ανέχεται την αμαρτίαν, αλλά η αγάπη Του δείχνει έλεος στους μετανοούντας. Στις διδασκαλίες του κατηχητικού κύκλου, η Πανσέμνη έμαθε ότι στην τελικήν Κρίσιν όλες οι πράξεις θα κριθούν με δικαιοσύνην. Έμαθε ότι κάθε ψυχή θα ιδεί είτε το αιώνιον φως είτε το αιώνιον πυρ, ανάλογα με τη βιωτή της επί γης.

Η ψυχή της εσυγκλονίσθη βαθειά από αυτές τις εσχατολογικές αλήθειες, και κατέλαβε την ψυχήν της η μετάνοια και η συντριβή. Μετά το ιερόν βάπτισμα, η αγία Πανσέμνη αναγεννήθη με τη χάριν του Θεού και έγινε καινούργιος άνθρωπος. Άφησε ελεύθερους όλους τους δούλους που είχε στο σπίτι της και διένειμε όλα τα υλικά της αγαθά στους πτωχούς. Εγκαταστάθη στην ταπεινήν καλύβην δίπλα στον όσιον Θεοφάνη και άρχισε αυστηροτάτην ασκητικήν ζωήν με δάκρυα μετανοίας.

Η πρόοδός της στις αρετές υπήρξε τόσον θαυμαστή, ώστε εδέχθη χάρισμα να εκβάλλει δαίμονας με την προσευχήν της. Επίσης εθεράπευε αρρώστους που έρχονταν προς αυτήν με πίστιν, παρηγορώντας τους με την μητρικήν της αγάπην. Μετά από έναν ολόκληρον χρόνον και δύο μήνας ισχυράς και ολοκάρδιας μετανοίας, η αγία Πανσέμνη εκοιμήθη ειρηνικώς. Την ίδια ακριβώς ημέραν εκοιμήθη και ο όσιος Θεοφάνης, και ανέβηκαν μαζί στις ουρανίους σκηνές το τριακοσιοστόν εξηκοστόν ένατον έτος.

Όσιοι Θεοφάνη και Πανσέμνη της Αντιοχείας, πρεσβεύσατε υπέρ ημών των αμαρτωλών, ώστε ο Χριστός να μας αξιώσει της Βασιλείας Του, αμήν.