Ο σεπτός Άγιος Εθνομάρτυς Γρηγόριος, μητροπολίτης Δέρκων, γεννήθηκε στο μικρό χωριό Ζουμπάντα της επαρχίας της Αχαΐας στην Πελοπόννησο. Σπούδασε με μεγάλη επιμέλεια αρχικά στη φημισμένη ιερατική σχολή της ορεινής Δημητσάνας και έπειτα στην ιστορική πόλη του Ναυπλίου. Ολοκλήρωσε τις σπουδές του στη σπουδαία Μεγάλη του Γένους Σχολή της βασιλεύουσας Κωνσταντινούπολης, που υπήρξε κορυφαίο εκκλησιαστικό πνευματικό κέντρο. Η εξαιρετική μόρφωση και το λαμπρό ενάρετο ήθος του νέου Γρηγορίου είλκυσαν τη βαθιά εκτίμηση του Οικουμενικού Πατριάρχη Σωφρονίου του Δευτέρου.

Ο Πατριάρχης αυτός πατριάρχευσε από το χίλια επτακόσια εβδομήντα τέσσερα έως το χίλια επτακόσια ογδόντα μετά Χριστόν. Τον Φεβρουάριο του έτους χίλια επτακόσια εβδομήντα επτά τον χειροτόνησε επίσημα μητροπολίτη της σπουδαίας Λακεδαιμονίας στην ευρύτερη Πελοπόννησο. Διαδέχθηκε στο μητροπολιτικό θρόνο τον προηγούμενο εθνομάρτυρα μητροπολίτη Ανανία Λαμπάρδη, που είχε ποιμάνει από το χίλια επτακόσια πενήντα. Το χίλια επτακόσια ενενήντα ο Άγιος Γρηγόριος κατόρθωσε με δυσκολία να διαφύγει τη σύλληψη από τον σκληρό πασά της Τριπόλεως.

Έφτασε ασφαλής στην Κωνσταντινούπολη, αλλά μη μπορώντας να επιστρέψει στη Λακεδαίμονα μετετέθη επίσημα στη μητρόπολη της Βιδύνης. Διοίκησε τη μητρόπολη Βιδύνης από το χίλια επτακόσια ενενήντα ένα έως το χίλια οκτακόσια ένα μετά Χριστόν. Εκεί συνδέθηκε φιλικά με τον τοπικό πασά Πασβάνογλου, ο οποίος αργότερα το χίλια επτακόσια ενενήντα επτά αποστάτησε κατά του σουλτάνου. Επί της πατριαρχίας του Πατριάρχη Καλλινίκου του Πέμπτου, ο σεπτός Γρηγόριος μετατέθηκε επίσημα στη σπουδαία μητρόπολη της Δέρκων κοντά στην Κωνσταντινούπολη.

Υπήρξε από τους πιο πρωτοπόρα μέλη της επαναστατικής Φιλικής Εταιρίας και προσέφερε πολλές και μεγάλες υπηρεσίες στο Έθνος. Συνέβαλε δηλαδή σπουδαία τόσο στην Ορθόδοξη Εκκλησία όσο και στο σκλαβωμένο Ελληνικό Έθνος των Ρωμιών της εποχής. Μετά την πολύφερτη εισβολή του Αλέξανδρου Υψηλάντη στη Μολδοβλαχία στις εννέα Μαρτίου του έτους χίλια οκτακόσια είκοσι ένα, ο Γρηγόριος συνελήφθη. Φυλακίστηκε δηλαδή μαζί με τους μητροπολίτες Θεσσαλονίκης Ιωσήφ, Τιρνάβου Ιωαννίκιο και Αδριανουπόλεως Δωρόθεο σε αυστηρή κράτηση.

Μετά την έκρηξη της Επανάστασης στην Πελοπόννησο στις είκοσι τρεις και είκοσι πέντε Μαρτίου του έτους χίλια οκτακόσια είκοσι ένα, διατάχθηκε η θανάτωσή του. Με αυτοκρατορική προσταγή θανατώθηκαν φρικτά όλοι οι φυλακισμένοι ορθόδοξοι ιεράρχες της Εκκλησίας με αγχόνη ενώπιον όλου του κόσμου. Οι μητροπολίτες Ιωσήφ, Ιωαννίκιος και Δωρόθεος απαγχονίστηκαν δημόσια στο Αρναούτκιο της βασιλεύουσας πόλης με μεγάλη φοβέρα και πομπή. Για τον σεπτό μητροπολίτη Γρηγόριο όμως η αγχόνη είχε στηθεί ξεχωριστά στην ίδια την αυλή του σπιτιού του στα Θεραπεία.

Ο Γρηγόριος προσευχήθηκε με γενναιότητα και ευλόγησε με το χέρι του τη θηλιά της αγχόνης πριν τη φορέσει. Πέρασε λοιπόν με σεμνότητα τη θηλιά στον τράχηλό του και έκαμε με ηρεμία το σημείο του Σταυρού. Έτσι τελείωσε ένδοξα την επίγεια ζωή του ο μάρτυρας τούτος του Χριστού και του Έθνους, ο Μέγας Δέρκων Γρηγόριος. Η μαρτυρική του τελείωση πραγματοποιήθηκε την τρίτη ημέρα του Ιουνίου του έτους χίλια οκτακόσια είκοσι ένα μετά Χριστόν.

Πρεσβείαις του εθνομάρτυρος ιεράρχου Γρηγορίου της Δέρκων Κωνσταντινουπόλεως, Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.