Ένας Ρώσος στρατιώτης κατέληξε αιχμάλωτος των Τατάρων και πουλήθηκε ως σκλάβος σε Οθωμανό αξιωματικό στο Προκόπιο της Καππαδοκίας. Από έναν σταύλο όπου κοιμόταν πάνω στα άχυρα, έστειλε με θαυμαστό τρόπο ένα πιάτο πιλάφι στον αφέντη του ώς τη Μέκκα. Ο Όσιος Ιωάννης γεννήθηκε σε χωριό της Μικράς Ρωσίας γύρω στα χίλια εξακόσια ενενήντα μετά Χριστόν, από γονείς ευλαβείς και ενάρετους. Όταν έφτασε σε νόμιμη ηλικία, στρατεύθηκε στον στρατό του Μεγάλου Πέτρου και πήρε μέρος στον ρωσοτουρκικό πόλεμο.

Κατά την εκστρατεία του Προύθου, το χίλια επτακόσια έντεκα μετά Χριστόν, συνελήφθη μαζί με άλλους στρατιώτες από τους Τατάρους. Οι Τάταροι τον παρέδωσαν σε έναν Ίππαρχο του τουρκικού ιππικού, ο οποίος τον μετέφερε στο χωριό του στη Μικρά Ασία. Πολλοί συναιχμάλωτοί του λύγισαν από τις απειλές ή δελεάστηκαν από τις υποσχέσεις και αρνήθηκαν τον Χριστό. Ο Ιωάννης όμως, μεγαλωμένος με αγάπη προς την πίστη των πατέρων του, στάθηκε ακλόνητος μπροστά στους εξευτελισμούς και τα βασανιστήρια.

Ο αφέντης του τον βασάνιζε συχνά, ελπίζοντας ότι θα τον υποτάξει στον μωαμεθανισμό. Ο Ιωάννης απαντούσε με σταθερή φωνή ότι προτιμούσε τον θάνατο από την προδοσία της πίστης του. Έλεγε στον αγά πως, αν τον άφηνε ελεύθερο στη θρησκεία του, θα υπηρετούσε πρόθυμα κάθε προσταγή. Δήλωνε ανοιχτά ότι Χριστιανός γεννήθηκε και Χριστιανός θα πεθάνει. Η τόλμη του, η πραότητά του και η ταπείνωσή του μαλάκωσαν στο τέλος τη σκληρή καρδιά του Οθωμανού αξιωματικού.

Ο αγάς τον άφησε ήσυχο και τον τοποθέτησε στον σταύλο, για να φροντίζει τα ζώα του. Εκεί ο Όσιος έβρισκε ανάπαυση, διότι αξιώθηκε να έχει ως κλίνη μια φάτνη παρόμοια με εκείνη της Γέννησης του Κυρίου. Από το πρωί ως αργά το βράδυ υπηρετούσε τον Τούρκο κύριό του, ξυπόλυτος και μισόγυμνος, μέσα στο κρύο του χειμώνα και στη ζέστη του καλοκαιριού. Οι άλλοι σκλάβοι τον περιγελούσαν, εκείνος όμως δεν θύμωνε ποτέ, αλλά τους βοηθούσε και τους παρηγορούσε στις δυσκολίες τους με αληθινή αγάπη.

Η καλοσύνη του άγγιξε τόσο τους αφέντες όσο και τους συντρόφους του στη δουλεία. Ο αγάς και η σύζυγός του τον αγάπησαν και του πρόσφεραν ένα δωμάτιο κοντά στον αχυρώνα. Ο Όσιος αρνήθηκε ευγενικά, προτιμώντας να παραμείνει στον σταύλο μαζί με τα ζώα. Κοιμόταν λίγες ώρες πάνω στα άχυρα, σκεπασμένος με μια παλιά κάπα, και ο σταύλος έγινε το ασκητήριό του. Εκεί προσευχόταν γονυπετής για ώρες και έψαλλε σιγανά τους ψαλμούς του Δαβίδ.

Η ευλογία του μετέφερε πλούτο στον οίκο του αφέντη του, ο οποίος σύντομα έγινε ένας από τους ισχυρότερους κατοίκους του Προκοπίου. Ο ίδιος ο αγάς ομολογούσε δημόσια από πού προερχόταν η ευλογία. Τις νύχτες ο Όσιος έβγαινε κρυφά από τον σταύλο και πήγαινε στον λαξευμένο μέσα σε βράχο ναό του Αγίου Γεωργίου. Στεκόταν όρθιος στον νάρθηκα για ολονύκτιες αγρυπνίες, ενώ κάθε Σάββατο κοινωνούσε τα Άχραντα Μυστήρια. Παρά τη φτώχεια του, μοιραζόταν με τους πάσχοντες και τους πτωχούς το λιτό φαγητό του.

Κάποια μέρα ο αγάς ξεκίνησε για προσκύνημα στη Μέκκα και η γυναίκα του παρέθεσε τράπεζα, καλώντας συγγενείς και φίλους να ευχηθούν για τον γυρισμό του. Στο τραπέζι σερβιρίστηκε πιλάφι, το αγαπημένο φαγητό του απόντος αφέντη. Η οικοδέσποινα είπε με νοσταλγία πόση χαρά θα είχε ο σύζυγός της, αν μπορούσε να γευτεί μαζί τους το φαγητό αυτό. Ο Όσιος Ιωάννης ζήτησε τότε ένα πιάτο πιλάφι, λέγοντας ότι θα το έστελνε ο ίδιος στον αγά στη Μέκκα. Οι καλεσμένοι γέλασαν με τα λόγια του, αλλά η κυρία του διέταξε τη μαγείρισσα να του το δώσει.

Ο Όσιος πήρε το πιάτο, κατέβηκε στον σταύλο και γονάτισε σε προσευχή εκ βάθους καρδίας. Με απλότητα παρακαλούσε τον Θεό να στείλει το φαγητό στον αφέντη του με όποιον τρόπο γνώριζε η παντοδυναμία Του. Δεν είχε καμία αμφιβολία ότι η προσευχή του θα εισακουόταν χωρίς δισταγμό. Πράγματι, το πιάτο εξαφανίστηκε μπροστά στα μάτια του. Ο Ιωάννης επέστρεψε στην τράπεζα και ανήγγειλε ήρεμα στην οικοδέσποινα ότι το φαγητό ταξίδεψε ήδη στη Μέκκα.

Έπειτα από λίγες ημέρες ο αγάς επέστρεψε στο Προκόπιο, κρατώντας μαζί του το χάλκινο πιάτο. Διηγήθηκε στους οικείους του ότι, την ίδια ημέρα του συμποσίου, βρήκε στο τραπέζι του στη Μέκκα ένα πιάτο που άχνιζε από φρέσκο πιλάφι. Η πόρτα του δωματίου ήταν καλά κλειδωμένη και κανείς δεν μπορούσε να εξηγήσει πώς εμφανίστηκε εκεί το φαγητό. Όταν εξέτασε το σκεύος, αναγνώρισε χαραγμένο το όνομά του πάνω στο χαλκό. Με μεγάλη απορία και όρεξη έφαγε το φαγητό και έφερε μαζί του το πιάτο ως μαρτυρία.

Η σύζυγός του τότε διηγήθηκε όσα είχαν συμβεί στο τραπέζι και πώς γέλασαν με τα λόγια του Ιωάννη. Όλοι κατάλαβαν ότι ο σκλάβος έλεγε την αλήθεια και θαύμασαν τη δύναμη του Θεού. Από εκείνη τη μέρα οι κάτοικοι του Προκοπίου τον τιμούσαν ως άνθρωπο του Θεού, χωρίς να τολμά κανείς να τον ενοχλήσει. Ο αγάς και η γυναίκα του ζήτησαν ξανά να τον μεταφέρουν σε άνετο κατάλυμα. Όμως ο Όσιος επέμενε να παραμείνει στον σταύλο, συνεχίζοντας την άσκηση και την προσευχή του με την ίδια ταπείνωση.

Λίγα χρόνια αργότερα ο μακάριος Ιωάννης αρρώστησε και προαισθάνθηκε το τέλος της ζωής του. Ζήτησε να κοινωνήσει των Αχράντων Μυστηρίων και κάλεσε κοντά του έναν ιερέα. Ο ιερέας όμως φοβήθηκε να μεταφέρει φανερά τη Θεία Κοινωνία στον σταύλο του Τούρκου αξιωματικού. Σοφίστηκε τότε να κρύψει τα Τίμια Δώρα μέσα σε ένα μήλο και τα έφερε με ασφάλεια στον Όσιο. Ο Ιωάννης δοξολόγησε τον Κύριο, μετέλαβε το Σώμα και το Αίμα του Χριστού και παρέδωσε την ψυχή του στις είκοσι εφτά Μαΐου του χίλια επτακόσια τριάντα μετά Χριστόν.

Σχεδόν όλοι οι Χριστιανοί του Προκοπίου συνόδευσαν το σκήνωμά του στο νεκροταφείο. Ύστερα από τρεισήμισι χρόνια, ο ιερέας ειδοποιήθηκε με όνειρο ότι το λείψανο παρέμενε άφθαρτο. Το μετέφεραν τότε στον ναό του Αγίου Γεωργίου και το τοποθέτησαν σε ειδική λάρνακα. Πλήθος θαυμάτων ακολούθησαν την εύρεση του ιερού λειψάνου. Προσκυνητές κατέφθαναν από μακρινά μέρη και έβρισκαν θεραπεία.

Ακόμη και Αρμένιοι και Τούρκοι κατέφευγαν με δέος στον Ρώσο άγιο, ζητώντας το έλεός του. Το χίλια οκτακόσια τριάντα δύο, επί σουλτάνου Μαχμούτ του Δευτέρου, στρατιώτες του Οσμάν πασά λεηλάτησαν το Προκόπιο και άρπαξαν τα ιερά σκεύη του ναού. Άνοιξαν τη λάρνακα του Οσίου ελπίζοντας να βρουν θησαυρούς, όμως δεν αντίκρισαν τίποτε από όσα προσδοκούσαν. Από κακία και χλεύη προς τη χριστιανική πίστη, έριξαν το ιερό λείψανο μέσα σε μεγάλη φωτιά. Το σώμα του Οσίου έμεινε άφλεκτο, ενώ ο ίδιος εμφανίστηκε ζωντανός και έδιωξε τους ασεβείς από τον περίβολο.

Την επόμενη μέρα οι Χριστιανοί παρέλαβαν με ευλάβεια το σκήνωμα και το ξανατοποθέτησαν στη θέση του. Το χίλια οκτακόσια ογδόντα ένα, μέρος του ιερού λειψάνου παραχωρήθηκε στους πατέρες της Μονής Αγίου Παντελεήμονος του Αγίου Όρους, ως ευχαριστία για τη βοήθειά τους. Το χίλια οκτακόσια ενενήντα οκτώ εγκαινιάστηκε νέος ναός αφιερωμένος στον Όσιο, με την ευλογία του Οικουμενικού Πατριάρχη Κωνσταντίνου του Πέμπτου. Στην ανταλλαγή πληθυσμών του χίλια εννιακόσια είκοσι τέσσερα, οι κάτοικοι του Προκοπίου μετέφεραν στην Εύβοια μέρος του πολύτιμου θησαυρού τους.

Καθώς το πλοίο Βασίλειος Δεστούνης μετέφερε το ιερό λείψανο, σταμάτησε ξαφνικά κοντά στη Ρόδο και άρχισε να στριφογυρίζει στη θάλασσα. Ο κυβερνήτης τρόμαξε, μέχρι που ο Παναγιώτης Παπαδόπουλος αποκάλυψε ότι κρυφά μετέφερε το σκήνωμα του Οσίου στο αμπάρι. Αμέσως μεταφέρθηκε σε ειδικό χώρο και άναψαν καντήλι μπροστά του. Για αρκετές δεκαετίες το λείψανο φυλασσόταν στον ναό των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στο Νέο Προκόπι Ευβοίας. Το χίλια εννιακόσια πενήντα ένα μεταφέρθηκε στον νέο μεγαλοπρεπή ναό που ανεγέρθηκε προς τιμήν του.

Χιλιάδες προσκυνητές συρρέουν εκεί από κάθε γωνιά της Ελλάδας, ιδίως κατά την εορτή του, στις είκοσι εφτά Μαΐου. Ο Όσιος Ιωάννης ο Ρώσος τιμάται ιδιαίτερα και στο Άγιον Όρος, στη Ρωσική Μονή του Αγίου Παντελεήμονος. Το χίλια εννιακόσια εξήντα δύο η Ιερά Σύνοδος του Πατριαρχείου Μόσχας ενέταξε επίσημα τον Όσιο στο εορτολόγιο της Ρωσικής Εκκλησίας. Άπειρα είναι τα θαύματά του, με γνωστότερα τη διάσωση των μαθητών της Ελληνικής Σχολής, τη θεραπεία της κυρτωμένης γιαγιάς από την Κύπρο και τη διάσωση πλοίου από φοβερό κυκλώνα στη Βόρεια θάλασσα.