Φοροεισπράκτορας του πρίγκιπα Ντολγκορούκιγ, ο Νικήτας λεηλατούσε ανελέητα τους κατοίκους της Περεγιασλάβλ, κρατώντας για τον εαυτό του τεράστια ποσά από όσα συγκέντρωνε. Όμως μια καθημερινή σκηνή στην κουζίνα του, όταν είδε ανθρώπινα μέλη να αναδύονται μέσα σε ένα καζάνι, τον γκρέμισε για πάντα. Η πόλη της Περεγιασλάβλ ζούσε τότε υπό σκληρή φορολογία, καθώς ο πρίγκιπας Γιούρι Ντολγκορούκιγ είχε αναλάβει την οικοδόμηση νέων τειχών και ενός μεγάλου λίθινου ναού αφιερωμένου στον Σωτήρα Χριστό.

Ο Νικήτας, υπεύθυνος για τη συλλογή των χρημάτων, εκμεταλλευόταν τη θέση του και πίεζε αλύπητα τους φτωχούς. Επί πολλά χρόνια συνέχιζε αυτή την άδικη πορεία χωρίς αναστολές και χωρίς φόβο Θεού. Όμως ο φιλεύσπλαχνος Κύριος δεν τον εγκατέλειψε στην απώλεια της ψυχής του. Μια ημέρα, κατά τη διάρκεια της θείας λατρείας, έφτασαν στα αυτιά του τα φλογερά λόγια του προφήτη Ησαΐα. Ο προφήτης καλούσε τους ανθρώπους να καθαριστούν από τις πονηρίες τους και να μάθουν να πράττουν το αγαθό.

Καλούσε να αποδοθεί δικαιοσύνη στους αδικημένους, να προστατευτεί το ορφανό και να δικαιωθεί η χήρα. Τα λόγια αυτά διαπέρασαν τον Νικήτα σαν κεραυνός μέσα στην καρδιά του. Όλη εκείνη τη νύχτα ο Νικήτας δεν έκλεισε μάτι, καθώς τα προφητικά λόγια στροβιλίζονταν αδιάκοπα μέσα στη σκέψη του. Το επόμενο πρωί προσπάθησε να ξεχάσει την ταραχή του και κάλεσε φίλους στο σπίτι του για μια χαρούμενη συντροφιά. Όμως η σύζυγός του, ενώ ετοίμαζε το γεύμα, είδε με φρίκη να αναδύονται στην επιφάνεια του βραστού αίμα, ανθρώπινα κεφάλια, χέρια και πέλματα ποδιών.

Φώναξε τρομαγμένη τον σύζυγό της και ο Νικήτας αντίκρισε με τα ίδια του τα μάτια το ίδιο τρομερό θέαμα. Τότε ξύπνησε απότομα η κοιμισμένη συνείδησή του και κατάλαβε ότι όλα αυτά τα χρόνια ζούσε σαν ληστής και φονιάς. Με σπαραγμό αναφώνησε ότι αμάρτησε πολύ και ικέτευσε τον Κύριο να τον οδηγήσει στον δρόμο της σωτηρίας. Έφυγε αμέσως από το σπίτι του και κατευθύνθηκε προς το μοναστήρι του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Νικήτα, που βρισκόταν λίγο έξω από την πόλη.

Έπεσε με δάκρυα στα πόδια του ηγουμένου και τον παρακάλεσε να σώσει την ψυχή του από τον όλεθρο. Ο ηγούμενος, για να δοκιμάσει την ειλικρίνεια της μετανοίας του, τον πρόσταξε να σταθεί τρεις ημέρες έξω από τις πύλες της μονής και να εξομολογείται δημοσίως τις αμαρτίες του σε όσους έμπαιναν και έβγαιναν. Με βαθιά ταπείνωση ο Νικήτας εκπλήρωσε την εντολή που του δόθηκε, μένοντας μέρες και νύχτες έξω από τις πύλες με δάκρυα μετανοίας. Έπειτα, διψώντας για ακόμη μεγαλύτερη άσκηση, βρήκε έναν βαλτότοπο κοντά στο μοναστήρι, γεμάτο καλάμια και σύννεφα από κουνούπια και σκνίπες.

Γυμνός μέσα στο βάλτο, καθόταν προσευχόμενος, ενώ τα έντομα κάλυπταν ολόκληρο το σώμα του και το αίμα του έτρεχε ποτάμι. Όταν ο ηγούμενος έστειλε έναν αδελφό να δει τί απέγινε ο Νικήτας, εκείνος τον βρήκε μέσα στα καλάμια, σε κατάσταση τόσο φρικτή που το σώμα του δύσκολα διακρινόταν. Ο ηγούμενος έτρεξε μαζί με την αδελφότητα και τον ρώτησε γιατί μεταχειρίζεται έτσι τον εαυτό του. Ο Νικήτας απάντησε μόνο πως ζητούσε τη σωτηρία της ψυχής του. Τότε ο γέροντας τον ντύσε με τρίχινο ράσο, τον δέχτηκε στη μονή και τον έκειρε μοναχό.

Με όλη του την καρδιά αγκάλιασε τη νέα ζωή και αφιερώθηκε στην προσευχή, στην ψαλμωδία και στη μελέτη των βίων των οσίων ασκητών. Με την ευλογία του ηγουμένου φόρεσε βαριές σιδερένιες αλυσίδες και άρχισε να σκάβει βαθιά πηγάδια κοντά στο κελί του. Σύντομα ο όσιος αύξησε ακόμη περισσότερο τους ασκητικούς του αγώνες και ακολούθησε τον δρόμο των αρχαίων στυλιτών της Ανατολής. Έσκαψε ένα βαθύ στρογγυλό όρυγμα και τοποθέτησε στο κέντρο του έναν βράχο, επάνω στον οποίο στεκόταν μέρα και νύχτα προσευχόμενος.

Μόνο ο γαλάζιος ουρανός και τα αστέρια της νύχτας τον έβλεπαν στον βυθό του στύλου του. Είχε όμως φροντίσει να ανοίξει ένα στενό υπόγειο πέρασμα κάτω από τον τοίχο του ναού, ώστε να μπορεί να μεταβαίνει στις ιερές ακολουθίες χωρίς να εγκαταλείπει την ησυχία του. Από τους αγώνες αυτούς έλαβε από τον Θεό το χάρισμα των θαυμάτων και πλήθος ασθενών έβρισκαν θεραπεία με τις προσευχές του. Ο πονηρός εχθρός προσπαθούσε να τον τρομοκρατήσει με διάφορες φοβερές οπτασίες μέσα στη νύχτα.

Όμως ο όσιος τον αποδίωκε με το σημείο του τιμίου Σταυρού και επικαλούμενος τη βοήθεια του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Νικήτα. Πολλοί ασθενείς από μακρινούς τόπους έφταναν στον στύλο του ζητώντας θεραπεία και αναχωρούσαν γεμάτοι ευγνωμοσύνη προς τον Κύριο. Έτσι η φήμη του οσίου απλώθηκε σε ολόκληρη τη ρωσική γη και έφτασε ως τα ανάκτορα των πριγκίπων της εποχής εκείνης. Μία νύχτα έφτασαν στον στύλο του οσίου κάποιοι συγγενείς του, ζητώντας τάχα την ευλογία του γέροντα.

Όταν όμως είδαν τις βαριές αλυσίδες και τους σταυρούς να λάμπουν από τη μακρόχρονη τριβή με το σώμα του, νόμισαν πως ήταν από καθαρό ασήμι. Τυφλωμένοι από τη φιλαργυρία και υποκινημένοι από τον διάβολο, αποφάσισαν να τον σκοτώσουν για να αρπάξουν τον φανταστικό θησαυρό. Ξήλωσαν μέρος της σκεπής του στύλου, χώθηκαν μέσα και χώρισαν με βία την αγία ψυχή του από το σώμα του. Έπειτα τύλιξαν τις αλυσίδες σε χοντρό λινό ύφασμα και έφυγαν τρέχοντας μέσα στο σκοτάδι.

Πριν τον όρθρο, ο εκκλησιαστικός που πήγε για την ευλογία αντίκρισε τη σκεπή χαλασμένη και ειδοποίησε αμέσως τον ηγούμενο. Έτρεξαν όλοι μαζί στον στύλο και βρήκαν το ιερό σώμα ακόμη ζεστό, ενώ μια ουράνια ευωδία ξεχυνόταν από αυτό. Με ψαλμωδίες και θυμιάματα ενταφίασαν τον μάρτυρα κοντά στον ναό του Αγίου Νικήτα, στη δεξιά πλευρά πλησίον του ιερού βήματος. Εκείνη την ίδια ώρα όσοι ασθενείς βρέθηκαν παρόντες έλαβαν παρευθύς πλήρη θεραπεία από τις ασθένειές τους.

Στο μεταξύ οι ασεβείς δολοφόνοι, νομίζοντας πως κρατούσαν στα χέρια τους πολύτιμο θησαυρό, έφτασαν τρέχοντας στις όχθες του ποταμού Βόλγα. Όταν ξετύλιξαν το ύφασμα και διαπίστωσαν πως οι σταυροί και οι αλυσίδες ήταν απλό σίδερο, τα πέταξαν με οργή μέσα στα νερά του ποταμού. Έτσι όμως ο Κύριος δόξασε ακόμη περισσότερο τα ορατά σημεία των κρυφών αγώνων του πιστού δούλου του. Την ίδια νύχτα ο ευλαβής γέροντας Συμεών, που ασκούσε τους αγώνες του στη μονή των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου του Γιαροσλάβλ, είδε τρεις λαμπρές φωτεινές ακτίνες πάνω από το ποτάμι.

Ειδοποίησε αμέσως τον ηγούμενο της μονής και τους άρχοντες της πόλεως, ώστε όλοι μαζί να σπεύσουν στο σημείο εκείνο. Πλήθος κληρικών και λαού κατέβηκε στις όχθες και αντίκρισε με δέος τους τρεις σταυρούς και τις αλυσίδες να επιπλέουν ως ξερό ξύλο πάνω στο νερό. Με σεβασμό και προσευχές τα μετέφεραν προς την πόλη και στον δρόμο συνάντησαν έναν χωλό, που σερνόταν στο χώμα. Όταν τον σταύρωσαν με τα ιερά κειμήλια, εκείνος σηκώθηκε όρθιος, εντελώς υγιής, δοξάζοντας τον Θεό.

Έπειτα από λίγο καιρό ο όσιος Νικήτας παρουσιάστηκε στον γέροντα Συμεών και του ζήτησε να μεταφερθούν τα τίμια σημεία των αγώνων του στον τόπο όπου αναπαυόταν το σώμα του. Έτσι οι αλυσίδες μεταφέρθηκαν με μεγάλη τιμή από το Γιαροσλάβλ στην Περεγιασλάβλ και εναποτέθηκαν επάνω στον τάφο του μάρτυρα. Από τότε όλοι όσοι προσέρχονται με πίστη λαμβάνουν αφθονία ιαμάτων και βοηθείας για κάθε ανάγκη της ψυχής και του σώματος. Πολλά χρόνια αργότερα, μεταξύ των ετών χίλια τετρακόσια είκοσι και χίλια τετρακόσια είκοσι πέντε, ο άγιος Φώτιος ο μητροπολίτης Κιέβου έδωσε ευλογία να ανακομισθούν τα ιερά λείψανα του οσίου.

Ο ηγούμενος της μονής τέλεσε αγρυπνία και παράκληση με όλη την αδελφότητα και κατόπιν άνοιξε το φέρετρο. Μέσα σε αυτό βρέθηκε το άγιο λείψανο εντελώς άφθαρτο, ακέραιο και ευωδιαστό μετά από τόσους αιώνες αναπαύσεως. Ξαφνικά όμως ο τάφος γέμισε από χώμα και τα λείψανα παρέμειναν θαυμαστά μέσα στη γη. Αργότερα οικοδομήθηκε παρεκκλήσιο προς τιμήν του και συντέθηκε ιερός Ακάθιστος Ύμνος, που μέχρι σήμερα ψάλλεται με κατάνυξη από τους πιστούς.