Ο Όσιος Στέφανος Μιλιούτιν ανέλαβε τον σερβικό θρόνο και κυβέρνησε ευλογημένα από το χίλια διακόσια εβδομήντα πέντε έως τον θάνατό του στα χίλια τριακόσια είκοσι. Ήταν ο νεότερος γιος του βασιλιά Στεφάνου Ούρεση του Πρώτου και εγγονός του πρωτοστεφούς Αγίου Στεφάνου της Σερβίας, του οποίου η μνήμη τιμάται στις είκοσι τέσσερις Σεπτεμβρίου. Παρέλαβε τον βασιλικό θρόνο από τον μεγαλύτερο αδελφό του Όσιο Θεόκτιστο, που λεγόταν Δραγκούτιν στον κόσμο, ο οποίος μετά από σύντομη βασιλεία μετέφερε εκουσίως την εξουσία στα χέρια του.

Ως ευσεβής βασιλιάς ο Στέφανος υπερασπίστηκε με λόγο και έργο τους Ορθοδόξους Σέρβους και τους άλλους ορθοδόξους λαούς από τους εχθρούς τους. Δεν λησμόνησε ποτέ τις ευεργεσίες του Θεού, αλλά έδειξε διαρκή ευχαριστία ανεγείροντας περισσότερες από σαράντα εκκλησίες σε όλο το βασίλειο. Φρόντισε με γενναιότητα για πολλά μοναστήρια, νοσοκομεία και ξενώνες για τους ταξιδιώτες και τους πτωχούς της επικράτειάς του. Ιδιαίτερη μέριμνα έλαβε για τα μοναστήρια του Αγίου Όρους, στα οποία χάρισε πλούσιες ευεργεσίες και αναστηλώσεις.

Όταν αργότερα έπεσε το σερβικό βασίλειο, τα μοναστήρια αυτά παρέμειναν κέντρα της ορθόδοξης πίστης και της εθνικής συνείδησης του σερβικού λαού. Κοιμήθηκε εν Κυρίω και ενταφιάστηκε στη μονή Μπάνσκα της Σερβίας, και μετά από δύο χρόνια ανευρέθηκαν τα άφθαρτα λείψανά του. Ο μεγαλύτερος αδελφός του, Όσιος Θεόκτιστος, παραιτήθηκε από τον θρόνο για χάρη του αδελφού του και αναζήτησε τη μοναστική απομόνωση. Αποσύρθηκε ως ασκητής στο Σρεμ της Σερβίας, όπου έζησε κρυφά μέσα σε έναν τάφο που έσκαψε με τα ίδια του τα χέρια.

Πέρασε τα υπόλοιπα χρόνια του με αυστηρότατη άσκηση, με δάκρυα μετανοίας και αδιάλειπτη προσευχή για τον λαό του Θεού. Εργάστηκε επίσης κοπιαστικά για την επιστροφή των αιρετικών Βογομίλων στην ορθή πίστη της Εκκλησίας, και πολλούς οδήγησε στη μετάνοια. Παρέδωσε την ψυχή του στον Κύριο στις δύο Μαρτίου του χίλια τριακόσια δεκαέξι, χορτασμένος από καρπούς πνευματικούς. Η μητέρα τους Οσία Ελένη, μετά τον θάνατο του ευσεβούς συζύγου της, αφιέρωσε ολόκληρη τη ζωή της σε έργα ευσεβείας και φιλανθρωπίας.

Έκτισε καταφύγιο για τους πτωχούς και ανήγειρε μοναστήρι για όσες ποθούσαν να ζήσουν με αγνότητα και παρθενία. Κοντά στην πόλη Σπιτς η Οσία ίδρυσε τη μονή Ρετσέσκ και τη φρόντισε με όλα τα αναγκαία για τη ζωή των μοναζουσών. Λίγο πριν την κοίμησή της δέχτηκε το αγγελικό σχήμα του μοναχισμού και εκοιμήθη ειρηνικά στις οκτώ Φεβρουαρίου του χίλια τριακόσια έξι. Δόξα τω Θεώ, τω δοξάσαντι Στέφανον, Θεόκτιστον και Ελένην ως ευσεβή οικογένεια αγίων της Σερβίας εις τους αιώνας, αμήν.