Στα βάθη των Σπηλαίων του Κιέβου, εκεί όπου οι πρώτοι μοναχοί της ρωσικής γης έσκαβαν με προσευχή τα κελιά τους, ο Θεός ετοίμασε έναν εκλεκτό νέο. Εκείνος θα έγραφε με τίμια καλάμη την ιερή ιστορία ενός ολόκληρου χριστιανικού λαού, για να μην σβήσει η μνήμη του στους αιώνες. Ο όσιος Νέστωρ γεννήθηκε στο Κίεβο γύρω στο χίλια πενήντα, σε εποχή που η νεαρή ρωσική Εκκλησία ρίζωνε στις ψυχές των ανθρώπων. Μόλις στα δεκαεπτά του χρόνια παρουσιάστηκε στους πατέρες του μοναστηριού και αναζήτησε τον ιερό αγγελικό σχήμα της μοναχικής ζωής.

Εκείνη την περίοδο ο όσιος Αντώνιος ζούσε ησυχαστικά στο σπήλαιό του και ο μακάριος Θεοδόσιος ανοικοδομούσε το μοναστήρι με κόπο. Πριν ακόμη γίνει μοναχός, ο Νέστωρ έλαμπε από καθαρότητα σώματος και ψυχής, ταπείνωση βαθιά και ακατάπαυστη προσευχή. Ασκούσε με χαρά εκούσια φτώχεια, υπακοή αδιαμαρτύρητη, αυστηρή νηστεία και ολονύκτια αγρυπνία, χωρίς να γνωρίζει κούραση ή οκνηρία. Δεχόταν κάθε εντολή των δύο μεγάλων αυτών πατέρων με την αγάπη του βρέφους που θηλάζει από τις στοργικές μητρικές πηγές.

Όταν εκείνοι παρέδωσαν την ψυχή τους στον Κύριο με τίμιο τέλος, ο Νέστωρ νεκρώθηκε εντελώς για τον μάταιο κόσμο. Έλαβε το άγιο μοναχικό σχήμα από τον ηγούμενο Στέφανο, διάδοχο του οσίου Θεοδοσίου στην ποίμανση της αδελφότητας. Σύντομα ο ίδιος ο ηγούμενος Στέφανος τον χειροτόνησε ιεροδιάκονο και τον στόλισε με τη διπλή αγγελική τιμή. Από τότε ο Νέστωρ νεκρώνει όλα τα πάθη της σάρκας και ζητάει να γίνει αληθινός προσκυνητής στο πνεύμα και την αλήθεια.

Η κύρια διακονία του οσίου Νέστορος μέσα στο μοναστήρι έγινε η συγγραφή και η καταγραφή της ιερής μνήμης. Συνέταξε τον βίο και το μαρτύριο των αγίων αδελφών Βόριδος και Γκλεμπ, με αφορμή τη μετακομιδή των λειψάνων τους. Λίγο αργότερα συνέθεσε τον αναλυτικό βίο του μακαρίου Θεοδοσίου, του μεγάλου ηγουμένου και κτίτορος των Σπηλαίων του Κιέβου. Όταν η αδελφότητα αποφάσισε να ανακομίσει τα τίμια λείψανα του οσίου Θεοδοσίου, ο Νέστωρ ανέλαβε πρώτος αυτή την υπακοή.

Έσκαβε με πίστη και προσευχή ολόκληρη τη νύχτα, εώς ότου βρήκε τον πολύτιμο πνευματικό θησαυρό της Λαύρας. Έβγαλε ο ίδιος τα λείψανα από το σπήλαιο και υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας των μεγάλων θαυμάτων που τα συνόδευσαν. Το σπουδαιότερο έργο της ζωής του υπήρξε η συγγραφή του Πρωτεύοντος Ρωσικού Χρονικού, λίγο πριν την κοίμησή του. Σε αυτό κατέγραψε πώς γεννήθηκε η ρωσική γη, ποιοι ήταν οι πρώτοι ηγεμόνες και πώς οργανώθηκε ο λαός. Χρησιμοποίησε με προσοχή προηγούμενα χρονικά, μοναστηριακές καταγραφές, βυζαντινές πηγές και προφορικές μαρτυρίες αξιόπιστων γερόντων, εμπόρων και ταξιδευτών.

Συνέδεσε τα γεγονότα της Ρωσίας με την παγκόσμια ιστορία της σωτηρίας του ανθρώπινου γένους, με εκκλησιαστική ματιά. Μίλησε για το βάπτισμα της αγίας Όλγας στην Κωνσταντινούπολη και για το βάπτισμα της Ρωσίας από τον άγιο Βλαδίμηρο. Έζησε σε ιδιαίτερα δύσκολους καιρούς φεουδαρχικών διαμαχών και επιδρομών των Πολοβέτσιων νομάδων, που λεηλατούσαν εκκλησίες και μοναστήρια. Υπήρξε αυτόπτης και θλιμμένος μάρτυρας της καταστροφής της Λαύρας των Σπηλαίων του Κιέβου από τις αιματηρές αυτές επιδρομές.

Ο όσιος Νέστωρ αγαπούσε ιδιαίτερα την αληθινή γνώση, ενωμένη πάντοτε με τη βαθιά ταπείνωση και τη συντριβή της μετάνοιας. Έλεγε ότι μεγάλη είναι η ωφέλεια από τη μελέτη των ιερών βιβλίων, γιατί δείχνουν στον άνθρωπο τον δρόμο της σωτηρίας. Δίδασκε ότι μέσα στα βιβλία υπάρχει απύθμενο βάθος, και ότι όποιος τα διαβάζει συνομιλεί στην ουσία με τον ίδιο τον Θεό. Με άλλους αγιασμένους πατέρες συμμετείχε στην εκδίωξη του πονηρού δαίμονα από τον Νικήτα τον Ερημίτη της Λαύρας.

Έγραφε για τον εαυτό του με βαθιά συντριβή, αποκαλώντας τον ανάξιο, αγροίκο, αμαθή και γεμάτο από αμαρτίες πολλές. Ωστόσο μέσα από αυτή τη φαινομενική κενοδοξία διαφαινόταν η αληθινή πνευματική ευγένεια του ταπεινού αυτού αγωνιστή πατέρα. Κοιμήθηκε εν Κυρίω γύρω στο χίλια εκατό δεκατέσσερα, αφήνοντας τη συνέχιση του ιστορικού έργου στους διαδόχους του. Τη συγγραφή συνέχισαν οι ηγούμενοι Σιλβέστρος, Μωυσής της Βίντουμπιτσι και τέλος ο μοναχός Λαυρέντιος τον δέκατο τέταρτο αιώνα.

Το αρχαιότερο σωζόμενο χειρόγραφο του Χρονικού του φέρει το όνομα του τελευταίου διαδόχου και αποκαλείται περίφημο Λαυρεντιανό Χρονικό. Τα τίμια λείψανά του ενταφιάστηκαν στα Πλησίον Σπήλαια του οσίου Αντωνίου, όπου παραμένουν άφθαρτα και θαυματουργά ως σήμερα. Πηγάζουν θαύματα και μαρτυρούν ότι ο αξιομνημόνευτος αυτός χρονικογράφος κέρδισε στους ουρανούς άφθαρτη κατοικία και νικητήριο στεφάνι. Η Εκκλησία τιμά τη μνήμη του και στη Σύναξη των Πατέρων των Πλησίον Σπηλαίων, καθώς και τη δεύτερη Κυριακή της Αγίας Τεσσαρακοστής. Πρέσβευε, όσιε πάτερ Νέστωρ, υπέρ ημών στον φιλάνθρωπο Κύριο, ώστε και τα ονόματά μας να γραφούν στις βίβλους της αιώνιας ζωής, αμήν.