Στο γραφικό χωριό Μελάνδρα της επαρχίας Πάφου, λίγα μόλις χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της αρχαίας Αρσινόης, γεννήθηκε ένας από τους πιο ταπεινούς και ευλογημένους ασκητές της Κύπρου. Ο Όσιος Θεοσέβιος ήρθε στον κόσμο μέσα σε μια οικογένεια βαθιά ευσεβή και ευλογημένη με υλικά αγαθά, με γονείς τον Μιχαήλ και την Άννα. Είχε αδελφό τον όσιο Αρκάδιο, ο οποίος έγινε αργότερα επίσκοπος της Αρσινόης και τιμάται σε άλλη ημερομηνία του εορτολογίου. Η ακριβής χρονολογία της γεννήσεώς του παραμένει άγνωστη, σύμφωνα όμως με τους επισκοπικούς καταλόγους της περιοχής τοποθετείται προς τα τέλη του τετάρτου αιώνα.

Ο αδελφός του Αρκάδιος έφυγε νωρίς για να σπουδάσει στην Κωνσταντινούπολη, αναζητώντας ευρύτερη ελληνική μόρφωση και πνευματική γνώση. Ο μικρός Θεοσέβιος όμως προτίμησε να μείνει πίσω κοντά στους γονείς του και έγινε ταπεινός βοσκός των πατρικών προβάτων. Φυλάγοντας τα ζώα είχε ευλογημένη ευκαιρία να επιδίδεται στην αδιάλειπτη προσευχή και τη μελέτη του λόγου του ζώντος Θεού. Με πρόφαση τη βοσκή προχωρούσε ψηλά στο βουνό σε απόσταση τριών χιλιομέτρων από το χωριό, αναζητώντας απερίσπαστη ησυχία.

Εκεί σε τόπο ήσυχο και απόμερο προσευχόταν αδιάκοπα στον Κύριο μέσα στη μοναξιά της θεϊκής φύσεως. Εντόπισε μάλιστα και ένα μυστικό σπήλαιο, στο οποίο εισερχόταν συχνά και αγωνιζόταν με γονυκλισίες και αυστηρές νηστείες. Η εγκράτεια του Οσίου ήταν παροιμιώδης μέσα στην απλότητα της βοσκικής του ζωής στα ορεινά μονοπάτια της Πάφου. Έτρωγε ελάχιστα, μόνο όσο χρειαζόταν για να συντηρεί το σώμα του στη ζωή και να συνεχίζει την άσκηση. Τις ημέρες της νηστείας μοίραζε όλη την τροφή που έπαιρνε μαζί του σε όσους ανθρώπους έβρισκε στο δρόμο και είχαν πραγματική ανάγκη.

Αν δεν έβρισκε κανέναν φτωχό, έδινε τότε το λιγοστό ψωμί του στα πουλιά του ουρανού, για να μην αθετήσει την εντολή της ιερής νηστείας. Όταν έφθασε σε κατάλληλη ηλικία για γάμο, υπακούοντας στην επιθυμία των γονέων του, νυμφεύθηκε μια ενάρετη κόρη από το διπλανό χωριό της Φιλούσας. Η σύζυγός του ονομαζόταν Φιλούσα όπως και η γενέτειρά της, και ήταν αντάξια του πνευματικού του αναστήματος. Είχε ήδη όμως προχωρήσει τόσο πολύ στην πνευματική ζωή, ώστε αποφάσισε κάτι θαυμαστό για την εποχή του.

Πρότεινε ταπεινά στη Φιλούσα να ζήσουν μέσα στον γάμο βίο αγνό και παρθενικό, σαν αδέρφια εν Χριστώ. Η ευλαβής εκείνη γυναίκα δέχτηκε με χαρά την πρόταση του ανδρός της και έτσι έζησαν ασκητικά μαζί στο σπίτι. Κάποια ημέρα ο μακάριος Θεοσέβιος, διαισθανόμενος το τέλος της επιγείου ζωής του, κάλεσε κοντά τη σύζυγό του Φιλούσα. Με τρόπο παραβολικό της είπε ότι φεύγει μακριά για βόσκηση των προβάτων και θα μείνει εκεί αρκετό χρόνο μόνος του. Την προέτρεψε να συνεχίσει την προσπάθεια της πνευματικής τελειώσεως με υπομονή, παραμένουσα είτε στο σπίτι τους στη Μελάνδρα είτε επιστρέφουσα στους γονείς της στη Φιλούσα.

Αφού αντάλλαξαν λόγια για την αιώνια ζωή της Βασιλείας, αναχώρησε με γαλήνη για τον τόπο της προσευχής του. Άφησε το κοπάδι να βόσκει ελεύθερα στις πλαγιές και προχώρησε μόνος μέσα στο σπήλαιο της σκληρής ασκήσεώς του. Προσευχήθηκε εκεί μέσα με μεγάλη θερμότητα ψυχής και ήρεμα παρέδωσε το πανάγιο πνεύμα του στον Θεό Πατέρα. Ήταν ακριβώς η δωδεκάτη ημέρα του μηνός Οκτωβρίου, η ευλογημένη μέρα κατά την οποία τελείται η οσιακή του μνήμη. Ο πιστός σκύλος του, στεκόμενος στο στόμιο του σπηλαίου σαν ευλαβής θυρωρός, μάζεψε την επομένη το κοπάδι και το οδήγησε στη Μελάνδρα.

Οι γονείς και η σύζυγος, βλέποντας τα ζώα χωρίς τον Άγιο, ανησύχησαν βαθιά για την τύχη του αγαπημένου τους. Τον αναζήτησαν πρώτα στη Φιλούσα και μετά καθοδηγούμενοι από τον σκύλο έφθασαν μετά από τρεις ημέρες στο σπήλαιο. Βρήκαν εκεί το ευωδιάζον λείψανο του μακαρίου ασκητή και θέλησαν να το μεταφέρουν στο χωριό τους για ταφή. Επειδή όμως δεν μπόρεσαν να το μετακινήσουν και είχε ήδη νυχτώσει, αναγκάστηκαν να μείνουν εκεί για όλη τη νύχτα. Τότε εμφανίστηκε ο Άγιος στον ύπνο του πατέρα του και ζήτησε να τον θάψουν στο ίδιο εκείνο σημείο.

Πράγματι τον κήδεψαν με ευλάβεια εκεί όπου αργότερα ανεγέρθηκε λαμπρός ιερός ναός στο όνομα του Οσίου ασκητή. Ο Άγιος Νεόφυτος ο Έγκλειστος αναφέρει πάμπολλα θαυμαστά γεγονότα που έγιναν από τον Όσιο Θεοσέβιο μετά την οσιακή κοίμησή του. Υπέδειξε με θαυμαστό τρόπο σε μοναχό που ήθελε να κτίσει κελλιά κοντά στον ναό του, τον τόπο όπου υπήρχε ασβέστης για το έργο. Ο μοναχός βρήκε πράγματι το πολύτιμο υλικό και το χρησιμοποίησε για την οικοδομή των ιερών κτισμάτων του.

Προστάτεψε επίσης το μικρό περιβόλι του ίδιου μοναχού από τους κόρακες που το λυμαίνονταν, με τρόπο εντελώς πρωτάκουστο και θαυμαστό. Άνοιξε με τη χάρη του τα μάτια τυφλών ανθρώπων και θεράπευσε με θαύμα κωφούς που προσέτρεξαν στον ναό του. Κάποτε δύο βοσκοί τόλμησαν να συλήσουν τον ναό του Οσίου και να κλέψουν ιερά σκεύη από μέσα. Στη συνέχεια όμως ομολόγησαν τη βαριά αμαρτία τους, επέστρεψαν όλα όσα είχαν κλέψει και πήραν τη συγχώρεση που ζήτησαν.

Πολλά άλλα θαυμάσια ενεργεί ακόμα και σήμερα ο Όσιος Θεοσέβιος με τη βοήθεια της θείας χάριτος. Ο ναός που κτίστηκε στον τόπο της κοιμήσεώς του έγινε καταφύγιο πολλών χριστιανών από τα γύρω και τα μακρινότερα χωριά της Κύπρου. Κατέφευγαν εκεί με βαθιά πίστη και θεραπεύονταν από διάφορες σοβαρές ασθένειες του σώματος και της ψυχής. Έπαιρναν ακόμη μεγάλο κουράγιο και ουράνια δύναμη για τη συνέχιση του δύσκολου πνευματικού αγώνα της σωτηρίας. Μέχρι και σήμερα οι ευλαβείς προσκυνητές βλέπουν ακόμη με δέος το ιερό σπήλαιο του Αγίου Θεοσεβίου. Όσιε πάτερ Θεοσέβιε θεοφιλέστατε ασκητά της Κύπρου, που λάμπρυνες με τους αγώνες σου ολόκληρο το νησί, πρέσβευε ενώπιον του Κυρίου υπέρ όλων ημών, αμήν.