Στο Άγιον Όρος ανέτειλε με θαυμαστό τρόπο η μνήμη ενός κρυμμένου ασκητή, που έζησε άγνωστος αλλά αγαπητός στον Θεό μέσα στα τείχη της Ιεράς Μονής Βατοπεδίου. Για τον βίο και τα πνευματικά ανδραγαθήματα του Οσίου Ευδοκίμου ουδέν συγκεκριμένο στοιχείο μας έχει διασωθεί από την παράδοση των πατέρων. Στις πέντε Οκτωβρίου του χίλια οκτακόσια σαράντα οι μοναχοί της αγιορείτικης Μονής Βατοπεδίου ανακαίνιζαν τον παλαιό κοιμητηριακό χώρο της αδελφότητας.

Αιφνιδίως κατέρρευσε η οροφή και κάλυψε τη μία γωνία της κρύπτης με σκόνη και χώματα, εμποδίζοντας την πρόσβαση των εργατών. Καθώς οι μοναχοί άρχισαν να απομακρύνουν τα μπάζα από τη φραγμένη γωνία, αμέσως αισθάνθηκαν μια θαυμαστή ευωδία να γεμίζει τον αέρα γύρω τους. Όταν τελείωσε ο καθαρισμός της κρύπτης, οι αδελφοί βρήκαν έναν ανθρώπινο σκελετό που φορούσε υφασμάτινο χιτώνα με χαρακτηριστικά μοναχικού σχήματος. Ο σκελετός βρισκόταν σε στάση γονυκλισίας, με τα χέρια σταυρωμένα στο στήθος και κρατούσε μία ιερή εικόνα της Υπεραγίας Θεοτόκου.

Τα ιερά λείψανα ανέδιδαν τέτοια θαυμαστή ευωδία, ώστε αυτή πλημμύριζε όλο τον περιβάλλοντα χώρο της κρύπτης και του κοιμητηρίου. Οι μοναχοί θεώρησαν αμέσως αυτό το σημείο ως απόδειξη ότι ο άγνωστος αυτός μοναχός είχε ευαρεστήσει με τη ζωή του τον Κύριο. Από τα ενδύματά του, οι ειδικοί συμπέραναν ότι ο κεκοιμημένος είχε εκδημήσει κατά το πρώτο μισό του δέκατου εβδόμου αιώνα. Ο Αρχιεπίσκοπος Σμύρνης Χρύσανθος, που έμενε εφησυχάζοντας στη Μονή, απευθύνθηκε στον Μητροπολίτη Αδριανουπόλεως Γρηγόριο και την αδελφότητα με σοβαρή θεολογική ομιλία.

Είπε ότι κατά τη φυσική διάλυση η σάρκα δίνει στη γη φόρο δυσοσμίας, τα λείψανα όμως αυτού του Αγίου εξέπεμπαν παραδείσια ευωδία. Δεν συμπεραίνουμε λοιπόν από αυτό το θαύμα, είπε ο επίσκοπος, ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικούσε στον Άγιο και δεν τον εγκατέλειψε ούτε μετά θάνατον. Προέτρεψε τους αδελφούς να δοξάσουν τον Θεό που είναι θαυμαστός εν τοις αγίοις Του και να τιμήσουν τον άγιο δούλο Του με ευλάβεια. Τα ευώδη λείψανα μεταφέρθηκαν με μεγάλη πομπή στο καθολικό της μονής το βράδυ της τέταρτης Οκτωβρίου, και σύντομα άρχισαν να επιτελούνται από αυτά θαύματα θεραπείας.

Με ευλογία του Οικουμενικού Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως, οι αδελφοί έδωσαν στον άγνωστο μοναχό το συμβολικό όνομα Ευδόκιμος, που σημαίνει αυτόν που έχει ευδοκήσει στον Θεό. Συμφωνήθηκε ότι, αν ο Άγιος δεν επιθυμούσε να δοξάζεται με αυτό το όνομα, θα εμφανιζόταν σε όραμα και θα αποκάλυπτε στους μοναχούς το αληθινό του βαπτιστικό όνομα. Παρέμεινε μυστήριο πώς ακριβώς βρέθηκαν στον τάφο τα λείψανα του άγνωστου μοναχού, αφού κάθε κεκοιμημένος αδελφός ενταφιάζεται πρώτα κανονικά.

Μετά την παρέλευση τριών ετών μόνο τα οστά τοποθετούνται στην κρύπτη, όχι όμως σε ολόκληρη γονατιστή στάση με εικόνα στα χέρια. Σύμφωνα με μία ευσεβή παράδοση, ο Άγιος προέγνωσε την ώρα του θανάτου του, δεν είπε όμως τίποτα σε κανέναν και κρύφτηκε στο απομακρυσμένο τμήμα του κοιμητηρίου. Πήρε μαζί του μία εικόνα της Θεοτόκου, αναχώρησε με σιωπή και ταπείνωση από τον κόσμο τούτο, και απήλθε ήσυχα προς τον Κύριο σε αυτό το κρυμμένο σημείο. Έκτοτε ο νεοφανής Όσιος Ευδόκιμος τιμάται ευλαβικά σε όλο το Άγιον Όρος και τα τίμια λείψανά του εξακολουθούν να εκπέμπουν παραδείσια ευωδία.

Πολλά είναι τα θαύματα και οι θαυμαστές θεραπείες που έλαβαν χώρα δι' αυτών των ιερών λειψάνων κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών. Με τις προσευχές προς τον Άγιο θεραπεύτηκε ένας μοναχός του Αγίου Όρους, που έπασχε από φυματίωση και βρισκόταν πολύ κοντά στον θάνατο. Άλλος μοναχός με το όνομα Γαβριήλ ευεργετήθηκε επίσης με θαυμαστή θεραπεία διά πρεσβειών του Οσίου και θέλησε να εκφράσει την ευγνωμοσύνη του. Σε ένδειξη ευχαριστίας προς τον ευεργέτη του, δώρισε στη Μονή μία πολύτιμη ασημένια λειψανοθήκη για την τίμια κεφαλή του Οσίου Ευδοκίμου.

Λίγο χρονικό διάστημα μετά την εύρεση των ιερών λειψάνων, ένας μοναχός από το Βατοπέδι αξιώθηκε ενός σημαντικότατου οράματος. Σε αυτό το όραμα ο Άγιος του αποκάλυψε ότι το πραγματικό όνομά του δεν ήταν Ευδόκιμος, αλλά Σάββας από τα παλιά χρόνια. Η μοναστική παράδοση ταυτίζει έκτοτε τον Όσιο Ευδόκιμο με κάποιον ενάρετο μοναχό που έζησε στο Βατοπέδι κατά τον δέκατο τέταρτο αιώνα. Εξέφρασαν όμως μερικοί ερευνητές αμφιβολίες για αυτή την ταύτιση, και η Εκκλησία δεν αποφάνθηκε επισήμως επί αυτού του θέματος.

Όποιο και αν ήταν το επίγειο όνομά του, ο Άγιος είναι σήμερα γνωστός και αγαπητός με το νέο του όνομα Ευδόκιμος στους ορθοδόξους πιστούς όλου του κόσμου. Η ευωδία των ιερών λειψάνων του εξακολουθεί να γεμίζει την Ιερά Μονή Βατοπεδίου, ως αψευδής μαρτυρία της αγιότητάς του και της ουράνιας δόξας. Πλήθη προσκυνητών από όλη την Ορθόδοξη οικουμένη συνωστίζονται κάθε χρόνο στο καθολικό για να ασπαστούν με ευλάβεια τα τίμια λείψανα του Οσίου. Ο τρόπος εκδημίας του παραμένει ως διδακτικό παράδειγμα κρυμμένης ασκήσεως και απόλυτης ταπεινώσεως, χαρακτηριστικό γνώρισμα των μεγάλων Αγιορειτών αγίων.

Δεν αναζήτησε φήμη, δεν θέλησε δόξα, δεν επεδίωξε αναγνώριση, αλλά πέρασε τη ζωή του εν κρυπτώ, βλεπόμενος μόνο από τον Θεό και τους αγγέλους Του. Η εικόνα της Θεοτόκου, που κρατούσε στα χέρια του την ώρα της κοιμήσεως, μαρτυρεί την βαθιά αγάπη του προς την Παναγία και προς τον Σωτήρα Χριστό. Έτσι ο Όσιος Ευδόκιμος ή Σάββας έγινε υπόδειγμα ταπείνωσης και αυθεντικής μοναχικής σιωπής, που τόσο σπανίζει στους σημερινούς θορυβώδεις καιρούς. Η μνήμη της εξευρέσεως των λειψάνων του εορτάζεται κάθε χρόνο στις πέντε Οκτωβρίου, την επίσημη ημερομηνία της ανακομιδής στο καθολικό.

Σε αυτή την εορτή το Βατοπέδι ζει στιγμές παραδείσιας πανηγύρεως, με Θεία Λειτουργία, αγρυπνία και προσκύνηση των ευωδιαστών λειψάνων του νεοφανούς Αγίου. Με τις πρεσβείες του οσίου πατρός ημών Ευδοκίμου, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, λύτρωσε ημάς από κάθε σωματικό και ψυχικό κίνδυνο, και αξίωσε ημάς της επουρανίου σου Βασιλείας, αμήν.