Στις χρυσές εποχές του βυζαντινού ενδέκατου αιώνα ανέλαμψε στην Εκκλησία ο Άγιος Ιωάννης ο Μαυρόπους, επίσκοπος των Ευχαΐτων και κρυμμένος εργάτης της θείας χάριτος. Παραδόξως, κανένας από τους κλασικούς Συναξαριστές της Εκκλησίας δεν αναφέρει το όνομα και τη μνήμη αυτού του εξαίρετου ιεράρχη και αγίου διδασκάλου. Η ύπαρξη και η μνήμη του διασώθηκε αποκλειστικά μέσα από ένα παλαιό χειρόγραφο, τον περίφημο Παλατινό Κώδικα με αριθμό εκατόν τριάντα οκτώ.

Στο φύλλο διακόσια δεκατέσσερα έξι του ίδιου χειρογράφου σώζεται και η πλήρης ακολουθία της εορτής του Αγίου με όλα τα τροπάρια. Συντάκτης της εκκλησιαστικής αυτής ακολουθίας υπήρξε ο ανεψιός του Αγίου, ονόματι Θεόδωρος ο Κοιτωνίτης, σπουδαία προσωπικότητα της αυλής. Ο Θεόδωρος υπηρετούσε ταυτόχρονα στο βασιλικό παλάτι ως βασιλικός νοτάριος, αναλαμβάνοντας υψηλά υπηρεσιακά καθήκοντα δίπλα στον αυτοκράτορα. Η αγάπη και ο σεβασμός του προς τον επίσκοπο θείο του τον οδήγησαν να συντάξει με επιμέλεια την ολοκληρωμένη υμνογραφική του ακολουθία.

Έτσι σώθηκε για τους μεταγενέστερους η μνήμη ενός Αγίου που θα είχε ίσως ολότελα ξεχαστεί από τη συναξαριστική παράδοση. Ο Άγιος Ιωάννης έζησε και πολιτεύθηκε χριστιανικά κατά τον ενδέκατο αιώνα, σε εποχή πνευματικής και πολιτιστικής αναγέννησης του Βυζαντίου. Ανέπτυξε ολόκληρη πολυσχιδή προσωπικότητα ως άνθρωπος των γραμμάτων, ως άγιος ιεράρχης και ως διδάσκαλος της Εκκλησίας με ανεκτίμητη πνευματική κληρονομιά. Από νεαρή ηλικία ο Άγιος ξεχώριζε για την οξύνοια του νου και την αγάπη του προς τη μάθηση και τη σπουδή των ιερών γραμμάτων.

Έγινε σπουδαίος και έξοχος ποιητής της εποχής του, με ταλέντο σπάνιο για τη βυζαντινή υμνογραφία και τη λειτουργική ποίηση. Τα ποιητικά του έργα και οι θρησκευτικοί ύμνοι του διακρίνονται για βαθιά θεολογική αλήθεια και απαράμιλλη λυρική ομορφιά. Υπήρξε επίσης συγγραφέας γλαφυρότατος, με στιβαρό λόγο και ευκολία στη φυσική εκφραστική διατύπωση των δυσκολότερων θεολογικών εννοιών. Τα κείμενά του γνώρισαν μεγάλη αναγνώριση στους κύκλους των λογίων της εποχής και συνέβαλαν στην πνευματική αναγέννηση του Βυζαντίου.

Παράλληλα με τη συγγραφική του δράση, ο Άγιος αξιώθηκε από τον Θεό να αναλάβει το ποιμαντικό λειτούργημα της επισκοπής. Χειροτονήθηκε επίσκοπος των Ευχαΐτων του Πόντου, μιας σημαντικής εκκλησιαστικής περιφέρειας με πλούσια χριστιανική ιστορία και παράδοση. Το προσωνύμιο Μαυρόπους, που σημαίνει αυτόν που έχει μαύρο πόδα, ίσως μαρτυρεί ταπεινή καταγωγή και απλή εξωτερική εμφάνιση του ποιμένα. Άσκησε με υποδειγματική φροντίδα και αγάπη το ποιμαντικό του έργο στο ποίμνιο που του εμπιστεύθηκε ο Κύριος.

Αγωνίστηκε καθημερινά να μεταδώσει τη γνώση του Χριστού και να στερεώσει την ορθόδοξη πίστη ανάμεσα στους ευλαβείς πιστούς της επισκοπής του. Παρ' όλη τη φήμη και την ξεχωριστή θέση του στους λογίους κύκλους του Βυζαντίου, ο Άγιος Ιωάννης διατήρησε ταπείνωση και κρυμμένη ασκητική πολιτεία μέχρι το τέλος. Δεν επεδίωξε ποτέ την αναγνώριση των ανθρώπων, ούτε αναζήτησε τιμές, αξιώματα ή μάταιη δόξα μέσα στους κοσμικούς κύκλους του παλατιού. Συνδύασε με αξιοθαύμαστη αρμονία τη συγγραφική και ποιητική δραστηριότητα με τη βαθιά πνευματική προσευχή και την ασκητική σιωπή του ιεράρχη.

Η ζωή του πέρασε ανάμεσα στις ακολουθίες της επισκοπής, στη συγγραφή των ιερών έργων του και στη φροντίδα του ποιμνίου του. Ο Κύριος τον ευλόγησε με μακροχρόνια ζωή, καθώς ο Άγιος έζησε πάνω από εκατό ολόκληρα χρόνια στον επίγειο τούτο κόσμο. Σε αυτή τη μακρόχρονη ζωή αξιώθηκε να συνεχίσει το θεολογικό, ποιητικό και ποιμαντικό του έργο μέχρι την ώρα της εκδημίας του. Πέρασε από πολλές ιστορικές περιόδους και είδε αλλεπάλληλους αυτοκράτορες να ανεβαίνουν στον θρόνο της Κωνσταντινουπόλεως κατά τη μακρά διάρκεια της ζωής του.

Διατήρησε πάντα φωτεινό τον νου του και ζωντανή την πνευματική του δράση, διαβάζοντας και γράφοντας μέχρι τα βαθιά γεράματα. Όταν συμπληρώθηκε ο χρόνος της ζωής του, ο Άγιος εκοιμήθη ειρηνικά εν Κυρίω και μετέβη στις αγκάλες του δικαίου Κριτή. Δια πρεσβειών του εν αγίοις πατρός ημών Ιωάννου του Μαυρόποδος, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησε ημάς και χάρισέ μας την βασιλεία σου, αμήν.