Στην αρχαία Γόρτυνα της μεγαλονήσου Κρήτης, εκεί όπου το αίμα δέκα αγίων μαρτύρων είχε ποτίσει βαθιά το χώμα, ένας σοφός ιεράρχης ποίμαινε την Εκκλησία στην αυγή της θρησκευτικής ελευθερίας. Ο Άγιος Παύλος, Επίσκοπος Γορτύνης, υπήρξε ο άξιος διάδοχος του Αγίου Πέτρου του Νέου Ιερομάρτυρα στον επισκοπικό θρόνο της Κρήτης. Ποίμανε με ζήλο την κρητική Εκκλησία στο τέλος των σκληρών διωγμών της εποχής του και στην έναρξη της χριστιανικής ελευθερίας.

Έζησε εκείνη τη μεγάλη ιστορική μετάβαση από τα χρόνια των αιματηρών διωγμών στην εποχή της πλήρους ομολογίας του Χριστού. Η ποιμαντική του διακονία ήταν μια γέφυρα ανάμεσα στη μαρτυρική Εκκλησία και στην ένδοξη μεταγενέστερη ορθόδοξη παράδοση της νήσου. Σύμφωνα με τα αρχαία Μαρτύρια της Εκκλησίας, ο Άγιος Παύλος έπαιξε καθοριστικό ρόλο σε ένα ιδιαίτερα σημαντικό ιστορικό γεγονός. Το έτος τριακόσια δώδεκα, όταν ο Μέγας Κωνσταντίνος είχε ήδη δει τον Τίμιο Σταυρό στον ουρανό, ο Παύλος μετέβη στη Ρώμη.

Πραγματοποίησε εκείνο το μακρύ ταξίδι για να συναντήσει αυτοπροσώπως τον Μέγα Κωνσταντίνο και να ζητήσει την επίσημη αυτοκρατορική του άδεια. Σκοπός του ήταν να επιτευχθεί η ιερά Ανακομιδή των Λειψάνων των αγίων Δέκα Μαρτύρων της Κρήτης. Αυτοί οι Δέκα Μάρτυρες ήταν στολίδια της κρητικής Εκκλησίας και η μνήμη τους αποτελούσε κεντρικό σημείο της τοπικής ευλάβειας. Εκείνοι οι Δέκα Μάρτυρες είχαν μαρτυρήσει σκληρά επί του διώκτη Δεκίου, περίπου το έτος διακόσια πενήντα μετά τη θεία Γέννηση του Σωτήρα.

Ο Μέγας Κωνσταντίνος, εκτιμώντας τη σύνεση και την αγιότητα του κρητικού ιεράρχη, του παραχώρησε αμέσως την άδεια της ιεράς Ανακομιδής. Έτσι τα τίμια λείψανα των Δέκα Μαρτύρων αποτέθηκαν με μεγάλη τιμή στους νέους ορθόδοξους ναούς του νησιού. Είναι πολύ πιθανό ο Άγιος Παύλος να συμμετείχε αυτοπροσώπως στην πρώτη Οικουμενική Σύνοδο της Νικαίας το έτος τριακόσια εικοσιπέντε. Η σύγκληση εκείνης της σπουδαίας Συνόδου απέχει μόλις δεκατρία χρόνια από το γεγονός της Ανακομιδής των ιερών λειψάνων.

Επομένως ο σεβάσμιος αυτός ιεράρχης ζούσε ακόμη και είχε σταθερά την υγεία να ταξιδέψει μέχρι τη Νίκαια της Βιθυνίας. Ο Άγιος Παύλος είχε λάβει από τον Θεό πλούσια χάρη και ιδιαίτερο χάρισμα να επιτελεί πολυάριθμα θαύματα. Με την προσευχή του εξέδιωκε δαιμόνια από τους πάσχοντες πιστούς της επαρχίας του και θεράπευε διάφορες ανίατες ασθένειες. Η μνήμη του καθιερώθηκε τοπικά να εορτάζεται κάθε χρόνο την πρώτη Κυριακή του μηνός Οκτωβρίου εκάστου έτους.

Δεν πρέπει να συγχέεται καθόλου με τον ομώνυμο Πάπα Ρώμης Παύλο ή με τον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Παύλο της ιστορίας. Ο Επίσκοπος Γορτύνης παραμένει αυτόνομη και εντελώς ξεχωριστή ιστορική φυσιογνωμία στην εκκλησιαστική παράδοση της μεγαλονήσου Κρήτης. Ταις πρεσβείαις του αγίου σου ιεράρχου Παύλου επισκόπου Γορτύνης του διαδόχου των αγίων μαρτύρων της Κρήτης Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.