Στο νότιο Αιγαίο, ανάμεσα στους ευλογημένους θαλάσσιους δρόμους της Πελοποννήσου, βρίσκεται το μικρό ορθόδοξο νησί των Κυθήρων. Εκεί, μέσα στον περίφημο Ναό της Μονής των Μυρτιδίων, φυλάσσεται με τιμή μια θαυματουργή εικόνα της Υπεραγίας Θεοτόκου. Πρόκειται για την περίφημη ιερή Εικόνα της Παναγίας της Μυρτιδιώτισσας, που λατρεύεται από όλον τον ορθόδοξο λαό. Το ίδιο το όνομα της εικόνας προέρχεται αποκλειστικά από το ότι βρέθηκε αρχικά μέσα σε έναν θάμνο από ευωδιαστές μυρτιές.

Η θαυμαστή εύρεσή της τοποθετείται ιστορικά κατά τον δέκατο τέταρτο αιώνα, σε χρόνους ιδιαίτερα δύσκολους για την Ορθοδοξία. Σύμφωνα με την πανάρχαια τοπική παράδοση, ένας απλός βοσκός έβοσκε τότε το ποίμνιο των προβάτων του σε μια έρημη κοιλάδα. Η κοιλάδα αυτή ήταν γεμάτη με θάμνους από αγριομυρτιές και αποτελούσε γνωστό απομονωμένο τόπο της κυθηραϊκής υπαίθρου. Στις είκοσι τέσσερις του Σεπτεμβρίου, σαράντα ολόκληρες ημέρες μετά τη μεγάλη εορτή της Κοιμήσεως, παρουσιάστηκε η Παναγία.

Εκείνη η ίδια η Μητέρα του Κυρίου ζήτησε προσωπικά από τον ταπεινό βοσκό να αναζητήσει τη χαμένη ιερή εικόνα της. Η εικόνα είχε μεταφερθεί στον τόπο εκείνο πολλά χρόνια πιο πριν, αλλά είχε ξεχαστεί από όλους τους κατοίκους. Ο ταπεινός βοσκός έπεσε αμέσως πρηνής στη γη με μεγάλη κατάπληξη και προσευχήθηκε γονυπετής στη Μητέρα του Κυρίου. Μόλις σηκώθηκε όρθιος επάνω και έστρεψε δειλά το βλέμμα του γύρω του, είδε με δέος την ιερή εικόνα. Η ιερή εικόνα της Παναγίας ήταν στερεωμένη ανάμεσα στα ευλογημένα κλαδιά ενός θάμνου από ευωδιαστή και αγριωπή μυρτιά.

Με δάκρυα χαράς πήρε ευλαβικά τη σεβάσμια εικόνα και τη μετέφερε στο σπίτι του, διηγούμενος το γεγονός σε φίλους και συγγενείς. Όταν όμως ξύπνησε το επόμενο πρωί, ο ίδιος βοσκός βρήκε με έκπληξη την εικόνα να λείπει από το σπίτι. Σκέφτηκε με βαριά καρδιά ότι ίσως μέσα στη νύχτα κάποιος είχε εισβάλει και είχε κλέψει την ιερή του εικόνα. Οδήγησε λοιπόν πάλι τα πρόβατά του στο ίδιο σημείο, εκεί όπου είχε γίνει η πρώτη θαυμαστή εμφάνιση. Με μεγάλη του έκπληξη βρήκε την εικόνα στερεωμένη ξανά μέσα στα κλαδιά του ίδιου ευωδιαστού θάμνου της μυρτιάς.

Δοξάζοντας με δάκρυα τον Θεό, ο ευσεβής άνθρωπος πήρε για δεύτερη φορά την εικόνα στο σπίτι του. Το επόμενο πρωί η εικόνα είχε εξαφανιστεί και πάλι, ακριβώς όπως είχε συμβεί την προηγούμενη μέρα. Όταν αυτό επαναλήφθηκε για τρίτη φορά, ο βοσκός κατάλαβε σαφώς ότι η Μητέρα του Κυρίου ήθελε κάτι συγκεκριμένο. Επιθυμούσε δηλαδή η ιερή εικόνα της να μείνει για πάντα ακριβώς στον τόπο όπου είχε πρωτοεμφανιστεί τόσο θαυμαστά. Έτσι ένας μικρός ορθόδοξος ναός χτίστηκε λίγο αργότερα ακριβώς εκεί, για να στεγάσει την ευλογημένη ιερή εικόνα.

Η εκκλησία ονομάστηκε αμέσως «η Παναγία η Μυρτιδιώτισσα», παίρνοντας το όνομα από την ίδια την εικόνα της. Με την πάροδο των ετών το κτίσμα ξαναχτίστηκε και επεκτάθηκε, ενώ στον ίδιο τόπο σημειώθηκαν πολλά θαύματα. Στα τέλη του δέκατου έκτου αιώνα ζούσε στο μικρό χωριό Κουσούμαρι ένας απόγονος του πρώτου βοσκού. Το όνομά του ήταν Θεόδωρος Κουμπριανός και υπέφερε εδώ και πολλά χρόνια από μια βαριά σωματική παράλυση. Είχε όμως ακλόνητη πίστη ότι η Μητέρα του Κυρίου θα τον θεράπευε από την οδυνηρή και ανίατη αυτή ασθένειά του.

Κάθε χρόνο, στις είκοσι τέσσερις του Σεπτεμβρίου, έστελνε κάποιον δικό του να ανάψει στον ιερό ναό κεριά. Μια χρονιά ζήτησε από τους δικούς του να τον μεταφέρουν και τον ίδιο για να προσκυνήσει με τα μάτια του την εικόνα. Κατά τη διάρκεια της ολονυκτίου ακούστηκε ξαφνικά ένας μεγάλος και τρομακτικός θόρυβος από την πλευρά της θάλασσας. Όλοι όσοι βρίσκονταν τότε στον ναό έφυγαν τρομαγμένοι, νομίζοντας ότι επιδρομείς πειρατές είχαν φτάσει στις ακτές του νησιού.

Ο παράλυτος Θεόδωρος έμεινε εντελώς ολομόναχος μέσα στον ναό και ικέτευε με δάκρυα την Παναγία να τον προστατεύσει. Ξαφνικά άκουσε καθαρά μια ζωντανή φωνή από την ίδια εικόνα να του λέει να σηκωθεί όρθιος και να φύγει. Σηκώθηκε αμέσως όρθιος και βγήκε με τα δικά του υγιή πόδια έξω από τον ιερό ναό. Σύντομα τρέχοντας με χαρά πρόλαβε τους δικούς του, οι οποίοι ξέσπασαν σε δάκρυα μπροστά στο μεγάλο θαύμα. Στην πραγματικότητα δεν είχαν φτάσει πειρατές στο νησί, και ο μυστηριώδης θόρυβος θεωρήθηκε σημείο της θείας πρόνοιας.

Άλλα θαύματα της εικόνας περιλαμβάνουν τη διάσωση του νησιού από τον λοιμό και τη λύση στειρότητας μιας Εβραίας. Οι ευσεβείς προσκυνητές ανεβαίνουν να την προσκυνήσουν και στην Κοίμηση της Θεοτόκου στις δεκαπέντε του Αυγούστου, αμήν.