Στη μυρωδάτη χιώτικη γη, κοντά στο γραφικό χωριό Έξω Διδύμα, ορθώνεται ένας αρχαίος και αξιόλογος ναός με βαθύ ιστορικό υπόβαθρο και πλούσιο μυστήριο. Είναι η Παναγία η Σικελιά, ένας ναός που πιθανότατα αποτελούσε αρχικά το καθολικό κάποιου παλαιού μοναστηριού της περιοχής. Πρόκειται για μια μονόκλιτη καμαροσκέπαστη βυζαντινή βασιλική με επιβλητικό τρούλο, που χρονολογείται στον δωδέκατο ή δέκατο τρίτο αιώνα. Παλαιότερα ο ναός περιτοιχιζόταν από ισχυρό καστρότοιχο, στοιχείο που φανερώνει τη στρατηγική και αμυντική σημασία του τόπου εκείνη την εποχή.

Πρέπει να είναι έργο του μεσαίωνα, ίσως μάλιστα φτιαγμένο από τους Ενετούς κυρίαρχους κατά τη μακρά περίοδο της κατοχής τους. Στον χώρο της εκκλησίας λέγεται μάλιστα ότι στεγάζονταν παλαιότερα ενετικό νομισματοκοπείο, που εξυπηρετούσε ολόκληρη την περιοχή. Οι μύθοι και οι θρύλοι του τόπου μιλούν για την ύπαρξη υπόγειας στοάς ή ολόκληρης κατακόμβης, με κρυμμένους πολύτιμους θησαυρούς. Παρόλο που τίποτε από αυτά δεν έχει αποδειχθεί επιστημονικά, η παράδοση των ντόπιων διατηρεί ακέραιη τη μυστηριώδη γοητεία της περιοχής.

Οι παλαιοί κάτοικοι μιλούσαν με σεβασμό για τα κρυμμένα ίχνη του παρελθόντος, που υπολανθάνουν κάτω από τα ορατά κτίσματα. Ο ναός φαντάζει σήμερα ως αυτόπτης μάρτυρας πολλών αιώνων ιστορίας, ευλάβειας και αδιάκοπης πνευματικής παρουσίας στη χιώτικη γη. Η αρχιτεκτονική του μαρτυρά τη βυζαντινή κληρονομιά, ενώ τα μυστήρια του υπεδάφους ζωντανεύουν τη μνήμη της εποχής των Ενετών. Έτσι η Παναγία η Σικελιά κρατά μέχρι σήμερα ζωντανή τη γέφυρα ανάμεσα στους περασμένους αιώνες και στις σημερινές γενιές πιστών.

Οι ντόπιοι αναγνωρίζουν στον ιερό αυτό τόπο ευλογία, που φωτίζει την καρδιά τους και τους εμπνέει βαθιά κατάνυξη. Όλοι οι κάτοικοι του χωριού τονίζουν ότι ο τόπος αυτός θα μπορούσε να έχει αναπλασθεί και να αξιοποιηθεί κατάλληλα με θρησκευτικά και περιπατητικά προγράμματα. Έχουν γίνει κάποιες σημαντικές επισκευαστικές εργασίες, χάρη στη γενναιόδωρη δωρεά ενός ιδιώτη ομογενούς, ο οποίος καταγόταν από το Διδύμα. Με τη βοήθεια του δωρητή αναπλάσθηκε το παλιό ξυλόγλυπτο τέμπλο, και αναδείχθηκαν παμπάλαιες τοιχογραφίες από τα έγκατα των τοίχων.

Παράλληλα ολοκληρώθηκε εξαντλητική συντήρηση όλων των φορητών εικόνων του ναού, που είχαν υποστεί φθορές από τον χρόνο και την υγρασία. Η Παναγία η Σικελιά αναγνωρίζεται από όλους τους πιστούς ως η αληθινή προστάτιδα και έφορος ολόκληρου του γραφικού χωριού. Τη συντηρούν με αγάπη και με προσωπικό φιλότιμο οι ευλαβείς Εξωδιδυμούσιοι, όπως καλά μπορούν μέσα στις δυσκολίες της εποχής. Στο μεγάλο πανηγύρι της εκκλησίας, στις οκτώ Σεπτεμβρίου, μαζεύεται πολύς ευλαβής κόσμος για να τιμήσει το Γενέσιον της Θεοτόκου.

Από το ταμείο της Παναγίας της Σικελιάς, που εμπλουτίζεται από τους πιστούς, συντηρούνται και οι υπόλοιπες εκκλησίες ολόκληρου του χωριού. Η πρόσβαση γίνεται εύκολα, αφού ο δρόμος που οδηγεί μέχρι την εκκλησία είναι σε καλή κατάσταση και άνετα προσπελάσιμος. Ταις πρεσβείαις της υπεραγίας Θεοτόκου της Σικελιάς, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός ημών, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.