Στις πιο σκοτεινές ώρες της αιγυπτιακής σκλαβιάς των Εβραίων ανέτειλε μια από τις μεγαλύτερες προφητικές μορφές της Παλαιάς Διαθήκης. Ο Μωυσής γεννήθηκε στην Αίγυπτο από τη φυλή του Λευί, μέσα στη γενικευμένη δουλεία και τα δράματα του ισραηλιτικού λαού. Εκείνη ακριβώς την εποχή ο Φαραώ είχε εκδώσει σκληρή διαταγή για τον θάνατο όλων των νεογέννητων αρσενικών βρεφών των Εβραίων. Φοβόταν την αύξηση και την ευημερία του ισραηλιτικού λαού, που οι πρόγονοί του είχαν δεχθεί ευγνώμονα στη χώρα του Νείλου χάρη στον Ιωσήφ.

Η μητέρα του Μωυσή ήταν αδύνατο να θανατώσει η ίδια το βρέφος της, και έτσι πήρε μια σπάνια απόφαση. Έβαλε το παιδί σε ένα μικρό καλάθι και το άφησε στα ήρεμα νερά του ποταμού Νείλου με πίστη. Είχε την ελπίδα ότι ο Θεός θα φρόντιζε για τη ζωή του και θα κατεύθυνε τον δρόμο του. Η κόρη του Φαραώ βρήκε το βρέφος, το αγάπησε αμέσως και του έδωσε το όνομα Μωυσής, που σημαίνει «σωσμένος από τα νερά». Τον μεγάλωσε ως δικό της γιο μέσα στο παλάτι του Φαραώ με όλες τις τιμές της πριγκιπικής τάξης.

Με τη βασιλική προστασία ο Μωυσής έμαθε όλη τη φιλοσοφία, τη γνώση και τη σοφία των Αιγυπτίων. Μαθήτευσε σε εκλεκτούς Αιγύπτιους σοφούς και υπερέβη σύντομα τους ίδιους τους δασκάλους του στα γράμματα και στις πράξεις. Κάποτε όμως, στα σαράντα του χρόνια, σκότωσε έναν Αιγύπτιο που χτυπούσε άδικα έναν Εβραίο, και αναγκάστηκε να φύγει. Έφτασε ο Μωυσής στη γη Μαδιάμ, όπου παντρεύτηκε τη Σεπφώρα, κόρη του Ιοθόρ, ιερέα της περιοχής. Από εκείνη απέκτησε δύο γιους, τον Γερσώμ και τον Ελιέζερ, και άρχισε ήσυχη ποιμενική ζωή στην ξένη χώρα.

Επί σαράντα ολόκληρα χρόνια έβοσκε τα κοπάδια του πεθερού του στην απομονωμένη έρημο και στα όρη της Μαδιάμ. Μέσα από αυτή τη μακρά μοναξιά ο Θεός τον προετοίμαζε ως ποιμένα του πνευματικού του λαού. Καθάρισε τη ζωή του με αδιάλειπτη προσευχή και με τη συνεχή μελέτη των θαυμαστών έργων του Θεού στην ιστορία. Μια ημέρα ο Κύριος εμφανίστηκε στον Μωυσή με τρόπο όσο μπορεί ο άνθρωπος να αντικρίσει τον Θεό. Είχε οδηγήσει το κοπάδι του στο όρος Σινά, που λεγόταν επίσης Χωρήβ από τους ντόπιους κατοίκους.

Εκεί είδε μια βάτο που έκαιγε με φως λαμπρότερο από εκείνο του ίδιου του ήλιου της ερήμου. Όμως η βάτος, παρά τη φωτιά που την περιέβαλλε, δεν καιγόταν ούτε αλλοιωνόταν μέσα στις φλόγες. Με αυτή την εικόνα ο Μωυσής είδε προφητικά το μέγα μυστήριο της Παρθενικής Συλλήψεως του Σωτήρα μας. Είδε επίσης την επερχόμενη φανέρωση του Λόγου του Θεού εν σαρκί ανάμεσα στους ανθρώπους της γης. Από το μέσο της βάτου ο Κύριος τον προσκάλεσε με όνομα και του ανακοίνωσε τη μεγάλη του αποστολή.

Ο Θεός έστειλε τον Μωυσή πίσω στην Αίγυπτο, ώστε να ελευθερώσει τα παιδιά του Ισραήλ από τη βαριά καταπίεση του Φαραώ. Του έδωσε ως βοηθό τον αδελφό του Ααρών, επειδή ο ίδιος ο Μωυσής ήταν βραδύγλωσσος και φοβόταν την αντίδραση. Όμως ο Φαραώ σκλήρυνε την καρδιά του απέναντι στους Εβραίους που χρησιμοποιούσε ως δούλους στα δύσκολα οικοδομικά του έργα. Αρνήθηκε επίμονα να αφήσει τον λαό να φύγει για τη γη της επαγγελίας και επέμεινε στη σκληρότητά του.

Τότε ο Θεός χτύπησε την Αίγυπτο με δέκα φοβερές μάστιγες, μέσα από τα χέρια του Μωυσή και του Ααρών. Έκανε όλα τα νερά της Αιγύπτου να μετατραπούν σε αίμα και έστειλε αμέτρητα βατράχια που σκέπασαν ολόκληρη τη χώρα. Μετά μετέτρεψε όλη τη σκόνη σε σκνίπες πάνω στους ανθρώπους και στα ζώα κάθε αιγυπτιακού νοικοκυριού. Έστειλε αργότερα μεγάλο σύννεφο από κυνομυίες, και θανατηφόρα αρρώστια χτύπησε αμέσως όλα τα ζώα της αιγυπτιακής χώρας. Πληγές με πύου και πληγή με χαλάζι αναμεμιγμένο με φωτιά κατέστρεψαν τα πάντα στα ανοιχτά χωράφια.

Μεγάλος στρατός ακρίδας κατέφαγε κάθε πράσινο, και σκοτάδι ψηλαφητό σκέπασε για τρεις ημέρες ολόκληρη τη χώρα της Αιγύπτου. Τέλος, ένα μεσονύχτιο ο Κύριος θανάτωσε όλους τους πρωτότοκους της Αιγύπτου, από τον γιο του Φαραώ μέχρι τους πρωτότοκους των δούλων. Μπροστά σε αυτή τη συντριβή ο Φαραώ άφησε επιτέλους τους Εβραίους να φύγουν με πολλά αγαθά από τους Αιγυπτίους. Με τον λόγο του Μωυσή ο Θεός χώρισε στα δύο την Ερυθρά Θάλασσα, ώστε να περάσει ο λαός σε στεγνή γη.

Όταν ο Φαραώ μετάνιωσε για την απελευθέρωση και ξεκίνησε τη διωκτική πορεία με όλα τα άρματα του στρατού του, τα νερά επέστρεψαν. Πνίγηκε εκεί ολόκληρος ο αιγυπτιακός στρατός, χωρίς να σωθεί ούτε ένας από τους διώκτες του λαού του Ισραήλ. Για σαράντα ολόκληρα χρόνια ο Μωυσής οδηγούσε τους Ισραηλίτες μέσα από τις άγριες και άνυδρες ερήμους της Αραβίας. Εκεί ο λαός διδάχθηκε, δοκιμάστηκε και προετοιμάστηκε σταδιακά για την κληρονομία της Γης της Επαγγελίας, που είχε υποσχεθεί ο Κύριος.

Ο Θεός δεν απέσυρε ποτέ την αγάπη του από αυτούς, παρά τις αμέτρητες παραβάσεις και τις απιστίες του ισραηλιτικού λαού. Ο Μωυσής, προτυπώνοντας τον Μεσσία και αληθινό μεσίτη, παρακαλούσε συνεχώς για το ποίμνιό του και ζητούσε έλεος. Με θερμές προσευχές παρακαλούσε τον Κύριο να συγχωρήσει τα αμαρτήματα του λαού και να μην τους εγκαταλείψει. Ο Θεός φανέρωσε τη μεγάλη αγαθότητά του με πολλά θαύματα μέσα στη φλογισμένη και άνυδρη έρημο. Όταν ο λαός παραπονέθηκε για την πείνα, έβρεξε ο Θεός το μάννα από τον ουρανό σε πλούσια ποσότητα.

Έκανε γλυκά τα πικρά νερά της Μερρά και έδωσε νίκη πάνω στους Αμαληκίτες και τις άλλες φυλές της ερήμου. Πορευόταν εμπρός από τον λαό ως νεφέλη την ημέρα και ως πύρινος στύλος που τους φώτιζε στη νύχτα. Όταν έφτασαν στο Σινά, ο Θεός κάλεσε τον Μωυσή στην κορυφή του ιερού όρους και φανερώθηκε ανάμεσα σε φοβερή νεφέλη. Δυνατή σάλπιγγα ηχούσε από τα ύψη, ενώ όλο το όρος έβγαζε καπνό και βροντούσε τρομερά μπροστά στο πλήθος. Εκεί ο Κύριος μίλησε στον Μωυσή όπως μιλάει ένας άνθρωπος με τον αγαπημένο φίλο του στην προσωπική του ζωή.

Μέσα από τη φοβερή αυτή αποκάλυψη της θείας δόξας, ο Θεός δίδαξε στον υπηρέτη του όλες τις εντολές του αγίου του Νόμου. Ο Μωυσής έμεινε στο όρος μαζί με τον Θεό σαράντα ημέρες και σαράντα νύχτες χωρίς διακοπή. Έλαβε εκεί λεπτομερείς εντολές για κάθε ζήτημα δικαιοσύνης και θείας γνώσης που έπρεπε να γνωρίζει ο λαός. Έλαβε επίσης ακριβείς οδηγίες για την κατασκευή της επίγειας ιεράς σκηνής και τη λατρεία του αληθινού Δημιουργού. Όλα αυτά παρέπεμπαν μυστηριωδώς στην εποχή που ο Θεός θα ερχόταν εν σαρκί ανάμεσα στους ανθρώπους.

Όταν πήρε τις θείες αυτές αποκαλύψεις μέσα σε σκότος λαμπρότερο από κάθε φως, κατέβηκε με τις δύο πλάκες του Νόμου. Το θείο φως είχε χυθεί μέσα στην καρδιά του και έλαμπε εξωτερικά στο πρόσωπό του τόσο, που ο λαός δεν μπορούσε να ατενίσει. Ο Μωυσής αναγκάστηκε τότε να καλύπτει το πρόσωπό του με βέλο, όταν συνομιλούσε με τους Ισραηλίτες της αδαούς γενιάς. Με όλα όμως αυτά τα σημεία και τα θαύματα, ο λαός λησμόνησε γρήγορα τον Θεό και έπεσε στην ειδωλολατρία.

Ο Μωυσής δεν σταμάτησε όμως ποτέ να μεσιτεύει διαρκώς για χάρη τους ενώπιον της θείας μεγαλειότητας και ευσπλαχνίας. Η ευσπλαχνία του Μωυσή ήταν τόσο μεγάλη, ώστε στα Μεριβά, όπου ο λαός δεν είχε νερό, παρουσίασε κάποια ολιγωρία. Μίλησε εκεί χωρίς να σκεφτεί προσεκτικά τη βοήθεια του Θεού, και αυτό αποτέλεσε σοβαρή πτώση στα μάτια του Κυρίου. Επειδή ο λαός είχε δείξει βαθιά αμφιβολία στις θείες επαγγελίες, ο Θεός ενημέρωσε τον Μωυσή για ένα αυστηρό αποτέλεσμα.

Ούτε ο ίδιος ούτε η γενιά που είχε βγει από την Αίγυπτο θα έμπαιναν στη γη της επαγγελίας. Η γη εκείνη ήταν γεμάτη γάλα και μέλι, αλλά δεν επιτράπηκε σε εκείνη τη γενιά να την κατοικήσει. Έτσι, όταν ο Μωυσής ήταν εκατόν είκοσι ετών και οι Εβραίοι ετοιμάζονταν να μπουν στη χώρα της Χαναάν, ο Κύριος μίλησε. Του είπε να ανέβει στο όρος Αβαρίμ και να δει από μακριά τη γη που είχε υποσχεθεί στους πατέρες του Ισραήλ. Είδε από εκείνο το ύψος τη γη που ο Θεός είχε ετοιμάσει για τους απογόνους του Αβραάμ μετά από τόσες δοκιμασίες.

Ο μέγας προφήτης Μωυσής αναχώρησε εκεί από αυτή τη ζωή και τάφηκε σε άγνωστο τόπο της ορεινής περιοχής. Ο Θεός φύλαξε τον τάφο του κρυφό από τους ανθρώπους, ώστε να μη γίνει αντικείμενο ειδωλολατρικής λατρείας. Η ζωή του παραμένει για πάντοτε φωτεινό υπόδειγμα προφητικής διακονίας, μεσιτείας και υπακοής στο θείο θέλημα. Ως θεόπτης και νομοθέτης τιμάται από την Εκκλησία μαζί με όλους τους αγίους προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης. Κύριε, ταις πρεσβείαις του προφήτη Μωυσή του Θεόπτη, στερέωσε τους πιστούς στην οδό του αγίου σου Νόμου, αμήν.