Στη φλεγόμενη βάτο του όρους Χωρήβ, ο Μωυσής αντίκρισε μια εικόνα γεμάτη μυστήριο και ουράνια φως. Η βάτος έκαιγε με φλόγες δυνατές, μα δεν κατακαιόταν από αυτές, και αυτή η παράδοξη όψη φανέρωνε προφητικά. Όλα τα αρχαία γεγονότα και τα προφητικά σύμβολα της Παλαιάς Διαθήκης οδηγούσαν με μυστικό τρόπο στη Θεοτόκο. Η Άφλεκτος Βάτος προεικόνιζε την αμώμητη σύλληψη του Χριστού από την Παρθένο Μαρία, χωρίς ανθρώπινη σπορά ή φθορά. Όταν το Άγιον Πνεύμα κατήλθε επάνω της κατά τον Ευαγγελισμό, εκείνη έγινε δοχείο ανέκφραστο της θεϊκής χάριτος.

Επισκίασέ την δε η δύναμη του Υψίστου, που είναι ο Πατήρ, με τη μεσιτεία του Υιού. Έτσι ερμηνεύει ο Άγιος Θεοφύλακτος τους λόγους του ευαγγελιστή Λουκά στην αρχή του Ευαγγελίου του. Η Θεοτόκος γεννήθηκε σε έναν κόσμο φθαρμένο από την προπατορική πτώση, μα παρέμεινε αγνή και ανέγγιχτη. Δεν διέπραξε ποτέ κανένα προσωπικό αμάρτημα στη γήινη ζωή της, ως αγνός αμνός του Θεού. Έμεινε παρθένος προ του τόκου, εν τω τόκω και μετά τον τόκο, σύμφωνα με τη δογματική Παράδοση.

Όπως η βάτος έκαιγε χωρίς να καεί, έτσι η Παρθένος γέννησε χωρίς να χάσει την αγνότητά της. Αυτή η αναλογία επαναλαμβάνεται στα δογματικά τροπάρια του δευτέρου ήχου του Οκτωήχου της Εκκλησίας. Όλα μαρτυρούν το άρρητο μυστήριο του Σαρκωμένου Λόγου και της Θεογεννήτορας. Η αρχαιότερη μορφή της εικόνας της Αφλέκτου Βάτου παρουσιάζει τη φλεγόμενη βάτο γεμάτη ζωντανές φλόγες πάνω σε βράχο. Πάνω από τη βάτο εμφανίζεται η Παρθένος με τον Χριστό στην αγκαλιά της, να ευλογεί τους πιστούς.

Αυτή η παλαιά εικονογραφική απεικόνιση είναι σπάνια και απαντάται σε ορισμένες μόνο μονές του ορθόδοξου κόσμου. Σε νεότερες όμως εικονογραφίες, η σύνθεση εμπλουτίστηκε με νέα στοιχεία και θεολογικά μυστήρια. Πρόκειται για ένα οκταγωνικό άστρο, με τη Θεοτόκο στο κέντρο και χορό Χερουβείμ ολόγυρα. Κρατά τη Κλίμακα του Ιακώβ, καθώς προσκαλεί τους πιστούς να ανέβουν από τη γη προς τον ουρανό. Άλλοτε προστίθεται η Πύλη και η Ράβδος, ως σύμβολα του Σωτήρος Χριστού του Νέου Αδάμ.

Στους ύμνους τον ονομάζουμε ράβδο εκ της ρίζης Ιεσσαί, σύμφωνα με την προφητεία του Ησαΐα. Το άστρο αποτελείται από δύο τετράγωνα, ένα κόκκινο σαν φλόγα και ένα πράσινο σαν τη μυστική βάτο. Στις τέσσερις γωνίες της εικόνας βρίσκονται οι προφήτες που προεικόνισαν την Παρθένο και την ενανθρώπηση. Ο Μωυσής με την Άφλεκτο Βάτο στο Σινά, ο Ησαΐας με τα Σεραφείμ και τον φλεγόμενο άνθρακα. Ο Ιεζεκιήλ με την κεκλεισμένη πύλη, και ο Ιακώβ με την ουράνια κλίμακα συμπληρώνουν το βαθύ θεολογικό μυστήριο.

Στις κόκκινες αιχμές του άστρου ζωγραφίζονται τα τέσσερα σύμβολα των ευαγγελιστών, που κηρύττουν τη σάρκωση του Λόγου. Σύμφωνα με τη λαϊκή ευλάβεια, η εικόνα της Αφλέκτου Βάτου προστατεύει τους οίκους των πιστών από τη φωτιά. Κάποτε ένας άνθρωπος έγινε μάρτυρας μιας τρομερής πυρκαγιάς, που είχε κατακάψει πολλά σπίτια της γειτονιάς εκείνης. Ένα μόνο ξύλινο σπίτι έμεινε ανέπαφο, και μια γυναίκα στεκόταν εμπρός του ακίνητη με την εικόνα στα χέρια. Έκλαιγε για τις συμφορές των άλλων, μα το πρόσωπό της εξέπεμπε πλήρη γαλήνη και ακλόνητη πίστη.

Όταν επέστρεψε την επόμενη ημέρα, βρήκε μόνο το σπίτι της όρθιο μέσα στην απόλυτη καταστροφή. Μια από τις αρχαιότερες εικόνες της Αφλέκτου Βάτου φυλάσσεται στον Καθεδρικό του Ευαγγελισμού στη Μόσχα. Μεταφέρθηκε στη Ρωσία από προσκυνητές των Αγίων Τόπων το χίλια τριακόσια ενενήντα, ζωγραφισμένη επάνω σε κομμάτι του ιερού βράχου. Στον ναό της Αφλέκτου Βάτου στους Χαμοβνίκι της Μόσχας βρίσκεται άλλη μεγάλη εικόνα, εξαίρετης παλαιάς γραφής. Εορτάζεται δύο φορές, στις τέσσερις Σεπτεμβρίου μαζί με τον Προφήτη Μωυσή, και στην έκτη Κυριακή μετά το Πάσχα.

Όταν η Ρωσία δέχτηκε την επίθεση του Ναπολέοντα το χίλια οκτακόσια δώδεκα, ένας Πολωνός στρατιώτης άρπαξε το πέπλο της εικόνας. Βασανισμένος από αβάσταχτη μελαγχολία, το παρέδωσε αργότερα στον ιερέα Αλέξιο της Μονής της Νοβοντέβιτσι. Στα χρόνια χίλια οκτακόσια είκοσι δύο, στην πόλη Σλαβιάνσκ, εμφανίστηκαν συχνοί εμπρησμοί από κάποια εγκληματική γυναίκα. Σε ευσεβή γερόντισσα Μπελνίτσκαγια αποκαλύφθηκε σε όνειρο ότι μια νέα εικόνα της Αφλέκτου θα σταματούσε τις πυρκαγιές. Ταις πρεσβείαις της Υπεραγίας Δεσποίνης ημών Θεοτόκου και αειπαρθένου Μαρίας Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.