Ο Όσιος Θεοδώρητος ο Φωτιστής των Λαπώνων του Σολοβκί

Στα παγωμένα νερά της Λευκής Θάλασσας, εκεί όπου η μονή του Σολοβκί υψώνεται σαν μυστηριακό φάρος μέσα στα βόρεια νησιά της Ρωσίας, έφθασε ένα δεκατριάχρονο αγόρι. Ο νεαρός Θεοδώρητος είχε αφήσει πίσω του το πατρικό σπίτι, με ζήλο πνευματικό μεγαλύτερο από την ίδια του την ηλικία. Την επόμενη χρονιά εκάρη μοναχός μέσα στη μονή, και αναθέθηκε υπό την υπακοή του σοφού γέροντος Ζωσιμά. Για δεκαπέντε ολόκληρα χρόνια μεγάλωνε εκεί σε σοφία και αρετή, αυξάνοντας καθημερινά στη μοναχική του τελείωση.

Τελικά χειροτονήθηκε διάκονος από τον αρχιεπίσκοπο του Νόβγκοροντ, σύμφωνα με την παράδοση της ρωσικής Εκκλησίας της εποχής εκείνης. Ο όσιος Θεοδώρητος παρέμεινε ακόμη ένα χρόνο κοντά στον γέροντά του, και έπειτα ζήτησε ευλογία να επισκεφθεί άλλα μοναστήρια. Σε κάθε τόπο που έφθανε συζητούσε με έμπειρους ασκητές, και άντλησε από τις συνομιλίες μαζί τους πολύ πνευματικό όφελος. Μετά από δύο χρόνια στη μονή της Λευκής Λίμνης, αποτραβήχθηκε ολομόναχος στο δάσος γύρω από το μοναστήρι.

Μέσα στα τέσσερα χρόνια της ερημιτικής του ασκήσεως ήρθε σε επαφή με άλλους ασκητές των δασών. Από αυτούς τους ησυχαστές αδελφούς έμαθε πολλά χρήσιμα και ωφέλιμα πράγματα για τη βαθύτερη μοναχική ζωή. Ο γέροντας Ζωσιμάς στο Σολοβκί, νιώθοντας ότι πλησίαζε ο θάνατός του, του έγραψε γράμμα για να επιστρέψει κοντά του. Ο όσιος Θεοδώρητος επέστρεψε αμέσως, και υπηρέτησε τον γέροντά του για περίπου έναν ολόκληρο χρόνο, φροντίζοντάς τον μέχρι την τελευταία ασθένειά του.

Έπειτα ταξίδεψε στις εκβολές του ποταμού Κόλα, και ανέλαβε ιεραποστολικό έργο ανάμεσα στους Λάπωνες μαζί με τον γέροντα Μητροφάνη. Οι Λάπωνες λάτρευαν ακόμη μέχρι τότε τα είδωλα, και δεν ζούσαν συγκεντρωμένοι σε πόλεις ή σε οργανωμένα χωριά της εποχής. Οι δύο μοναχοί έμαθαν τη γλώσσα τους με κόπο και υπομονή, για να μπορέσουν να τους διδάξουν για τον Χριστό. Μετέφρασαν επίσης για χάρη τους τις βασικές προσευχές της ορθόδοξης λατρείας, ώστε να έχουν τη Λειτουργία σε γλώσσα κατανοητή.

Ο όσιος εργάστηκε ανάμεσα στους Λάπωνες για είκοσι ολόκληρα χρόνια, διδάσκοντας και βαπτίζοντας πλήθος ψυχών σε εκείνες τις άγριες περιοχές. Χειροτονήθηκε στη συνέχεια ιερέας στο Νόβγκοροντ, και αργότερα επέστρεψε ξανά στους Λάπωνες, όπου ίδρυσε ένα κανονικό μοναστήρι ιεραποστολής. Έπειτα πέρασε δύο χρόνια στην ευρύτερη περιοχή του Νόβγκοροντ, ως ηγούμενος σε ένα τοπικό μοναστήρι των ορθοδόξων μοναχών. Αργότερα ανυψώθηκε στο αξίωμα του αρχιμανδρίτη, και έγινε ηγούμενος της μονής του Σωτήρος και αγίου Ευθυμίου στο Σούζνταλ για πέντε χρόνια.

Το έτος χίλια πεντακόσια πενήντα τέσσερα ο όσιος συκοφαντήθηκε άδικα, και περιορίστηκε για δύο χρόνια στη μονή της Λευκής Λίμνης. Μετά την αποφυλάκισή του πήγε να ζήσει σε ένα μοναστήρι στο Γιαροσλάβλ, αναζητώντας μέσα στις δοκιμασίες την εσωτερική ησυχία. Ο τσάρος Ιβάν ο Τρομερός τον έστειλε στην Κωνσταντινούπολη το έτος χίλια πεντακόσια πενήντα οκτώ, για να συζητήσει με τον Πατριάρχη την κανονική στέψη του. Ο όσιος Θεοδώρητος επέστρεψε στη Ρωσία με την επίσημη απάντηση του Πατριάρχη, και ο τσάρος του δώρισε είκοσι πέντε ασημένια νομίσματα και μια ολόκληρη γούνα από σαμούρι.

Επειδή όμως ο άγιος δεν επιθυμούσε να αποκτήσει υλικά αγαθά, πούλησε αμέσως τη γούνα και μοίρασε τα χρήματα στους φτωχούς. Αναζητώντας πραγματική εσωτερική ειρήνη, αναχώρησε για το μοναστήρι του Πριλούκι στη Βολογκντά της ρωσικής βόρειας υπαίθρου. Από εκεί ο όσιος έκανε δύο ακόμη επισκέψεις στους Λάπωνες, τους ορθοδόξους χριστιανούς που είχε ο ίδιος κάποτε μετατρέψει με τη χάρη του Θεού. Είδε τα πνευματικά παιδιά του να ζουν ακόμη μέσα στην πίστη, και ευχαρίστησε τον Κύριο για τη διατήρηση του ιεραποστολικού του έργου.

Παρέδωσε την αγία ψυχή του στον Κύριο τη δεκάτη εβδόμη Αυγούστου του έτους χίλια πεντακόσια εβδομήντα ένα. Η εκδημία του συντελέστηκε στη μονή του Σολοβκί, εκεί όπου είχε εκαρεί μοναχός πολλά χρόνια πριν, ως ταπεινός δεκατριάχρονος δόκιμος. Έκλεισε έτσι τον κύκλο της ζωής του στον ίδιο ευλογημένο τόπο όπου είχε ξεκινήσει την πνευματική του πορεία. Ο όσιος αυτός ιεραπόστολος υπήρξε αληθινός φωτιστής των Λαπώνων και διακεκριμένος πατέρας της ορθοδόξου ιεραποστολής στον ρωσικό Βορρά.

Έγινε υπόδειγμα ιεραποστόλου, μοναχού και πνευματικού πατέρα για όλους τους νέους μοναχούς που τον ακολούθησαν στους αιώνες των αιώνων. Ταις πρεσβείαις του οσίου πατρός ημών Θεοδωρήτου φωτιστού των Λαπώνων, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.