Η μεταφορά του Αγίου Μανδηλίου στην Κωνσταντινούπολη

Ένας ηγεμόνας της Έδεσσας, βαριά άρρωστος από λέπρα, έγραψε γράμμα στον Χριστό και Τον παρακάλεσε να έρθει για να τον θεραπεύσει. Όταν ο Χριστός σκούπισε το πρόσωπό Του με ένα πανί, η μορφή Του αποτυπώθηκε επάνω σε αυτό με τρόπο θαυμαστό. Ο ηγεμόνας λεγόταν Αύγαρος και ζούσε στην πόλη της Έδεσσας, που βρισκόταν στη Συρία, πέρα από τον ποταμό Ευφράτη. Η αρρώστια του ήταν τόσο βαριά, ώστε όλο το σώμα του ήταν γεμάτο πληγές και έτρεμε από τους πόνους.

Είχε ακούσει τη φήμη του Ιησού και τα μεγάλα θαύματα που έκανε σε όλη την Ιουδαία και τα γύρω μέρη. Πίστεψε σε Αυτόν χωρίς να Τον δει και ήθελε με όλη του την ψυχή να ζητήσει τη βοήθειά Του. Επειδή ο ίδιος δεν μπορούσε να ταξιδέψει, έστειλε στα Ιεροσόλυμα έναν ζωγράφο της αυλής του που λεγόταν Ανανίας. Του παρέδωσε γράμμα γεμάτο πίστη και ταπείνωση και του ζήτησε να αποτυπώσει σε εικόνα τη μορφή του Κυρίου. Ήθελε τουλάχιστον να βλέπει το πρόσωπο του Σωτήρα μέσα στον πόνο του.

Όταν ο Ανανίας έφτασε στα Ιεροσόλυμα, βρήκε τον Κύριο να διδάσκει μέσα σε μεγάλο πλήθος λαού. Δεν μπορούσε να πλησιάσει εξαιτίας του κόσμου που Τον περιστοίχιζε από παντού. Ανέβηκε τότε σε έναν ψηλό βράχο και προσπάθησε να ζωγραφίσει τη μορφή του Χριστού από μακριά. Το πρόσωπο όμως του Κυρίου άλλαζε όψη και η ανθρώπινη τέχνη δεν μπορούσε να το αποτυπώσει. Ο Χριστός, που γνωρίζει τα κρυφά της κάθε καρδιάς, είδε τον πόθο του ζωγράφου και τον φώναξε με το όνομά του.

Του ζήτησε το γράμμα του Αυγάρου και το διάβασε μπροστά στους μαθητές Του. Ύστερα ζήτησε να Του φέρουν νερό και ένα πανί για να σκουπιστεί. Έπλυνε το άγιο πρόσωπό Του και το σκούπισε με το πανί που Του έδωσαν. Με τρόπο θαυμαστό η μορφή Του αποτυπώθηκε καθαρά πάνω στο ύφασμα. Παρέδωσε το ιερό μανδήλιο στον Ανανία μαζί με ένα γράμμα προς τον Αύγαρο.

Στο γράμμα ο Κύριος μακάριζε τον ηγεμόνα που πίστεψε χωρίς να Τον δει με τα μάτια του. Ο Χριστός υποσχέθηκε ακόμη ότι θα στείλει αργότερα έναν από τους μαθητές Του για να θεραπεύσει τον Αύγαρο και να τον οδηγήσει στη σωτηρία. Όταν ο Ανανίας επέστρεψε στην Έδεσσα, παρέδωσε το άγιο μανδήλιο και το γράμμα στον ηγεμόνα του. Ο Αύγαρος δέχτηκε με δάκρυα και μεγάλη ευλάβεια το ιερό κειμήλιο και ασπάστηκε με πίστη τη θεία μορφή. Αμέσως ένιωσε ανακούφιση και η αρρώστια του υποχώρησε σχεδόν εντελώς, μένοντας μόνο ένα μικρό σημάδι στο μέτωπό του.

Μετά την Ανάσταση και την Ανάληψη του Κυρίου, ήρθε στην Έδεσσα ο απόστολος Θαδδαίος, ένας από τους εβδομήντα μαθητές του Χριστού. Δίδαξε στον Αύγαρο την αληθινή πίστη και τον βάφτισε μαζί με όλη του την οικογένεια και τους κατοίκους της πόλης. Όταν ο ηγεμόνας βγήκε από την κολυμβήθρα, χάθηκε και το τελευταίο σημάδι της λέπρας από το πρόσωπό του. Ο Αύγαρος στερέωσε το άγιο μανδήλιο σε σανίδι, το στόλισε με χρυσό και πολύτιμα πετράδια και το τοποθέτησε πάνω από την κεντρική πύλη της πόλης.

Πρόσταξε ακόμη κάθε άνθρωπος που έμπαινε στην πόλη να προσκυνά πρώτα τη θεία μορφή του Σωτήρα. Η ευσεβής αυτή συνήθεια κρατήθηκε για πολλά χρόνια, όσο ζούσε ο Αύγαρος, αλλά και στα χρόνια του γιου του. Αργότερα όμως ένας απόγονός του γύρισε στην ειδωλολατρία και θέλησε να κατεβάσει την εικόνα και να βάλει στη θέση της είδωλο. Ο επίσκοπος της Έδεσσας ειδοποιήθηκε από τον Θεό μέσα σε όραμα και έσπευσε με νύχτα στην πύλη μαζί με τους κληρικούς του.

Άναψε ένα καντήλι μπροστά στην αγία μορφή και τοποθέτησε επάνω μια κεραμίδα για προστασία. Έπειτα έχτισε με τούβλα την κόγχη και ασβέστωσε ομοιόμορφα τον τοίχο, ώστε να μη φαίνεται τίποτε. Έτσι ματαιώθηκε ο κακός σκοπός του ασεβούς ηγεμόνα. Πέρασαν τόσα χρόνια, που η ανάμνηση της κρυμμένης εικόνας χάθηκε εντελώς από τη μνήμη των ανθρώπων. Κανείς δεν θυμόταν πια ότι πίσω από εκείνο το τμήμα του τείχους κρυβόταν θησαυρός ανεκτίμητος.

Όμως ο Κύριος ετοίμαζε την ώρα της φανέρωσης, για να σώσει τους πιστούς από μεγάλο κίνδυνο. Στα χρόνια του ευσεβούς αυτοκράτορα Ιουστινιανού, ο βασιλιάς των Περσών Χοσρόης πολιόρκησε την Έδεσσα με μεγάλο στρατό. Οι κάτοικοι παρακαλούσαν με δάκρυα τον Θεό, καθώς η θέση τους φαινόταν εντελώς απελπισμένη και χωρίς ανθρώπινη ελπίδα. Μια νύχτα παρουσιάστηκε στον επίσκοπο Ευλάβιο μια λαμπρή και ολόφωτη μορφή, που του φανέρωσε το κρυμμένο μυστήριο. Του έδειξε με το δάχτυλο τη θέση πάνω από την πύλη και του είπε ότι εκεί φυλάσσεται το άγιο μανδήλιο του Σωτήρα.

Ο επίσκοπος έτρεξε αμέσως στο σημείο, γκρέμισε προσεκτικά τα τούβλα και βρήκε την εικόνα σώα και ακέραιη. Το καντήλι έκαιγε ακόμη μετά από τόσα χρόνια, γεμάτο λάδι, σαν να είχε ανάψει την προηγούμενη νύχτα. Πάνω στην κεραμίδα είχε αποτυπωθεί θαυμαστά μια δεύτερη όμοια εικόνα της μορφής του Χριστού. Ο επίσκοπος πήρε με ευλάβεια το ιερό μανδήλιο και το λάδι του καντηλιού στα χέρια του. Περπάτησε με λιτανεία πάνω στα τείχη και φανέρωσε στους Πέρσες το θείο πρόσωπο του Σωτήρα.

Από το λάδι του καντηλιού άναψε μεγάλη φλόγα και κατέκαψε τους εχθρούς. Έτσι η Έδεσσα γλίτωσε από τον μεγάλο κίνδυνο με τη χάρη του αχειροποίητου εκτυπώματος. Πέρασαν πολλά χρόνια και η πόλη βρέθηκε αργότερα κάτω από την εξουσία των Σαρακηνών της Ανατολής. Στα χρόνια του αυτοκράτορα Ρωμανού του Λεκαπηνού, η Κωνσταντινούπολη αποφάσισε να αποκτήσει τον ιερό αυτόν θησαυρό. Ο αυτοκράτορας έστειλε επανειλημμένα μηνύματα στον εμίρη της πόλης και ζήτησε με επιμονή την παράδοση του αγίου μανδηλίου.

Όταν εκείνος δεν δέχτηκε, ο Ρωμανός έστειλε στρατό στην Έδεσσα και άρχισε στενή πολιορκία της πόλης. Τελικά πρόσφερε δώδεκα χιλιάδες αργύρια και ελευθέρωσε διακόσιους αιχμαλώτους Σαρακηνούς ευγενούς καταγωγής. Υποσχέθηκε ακόμη με επίσημο χρυσόβουλο γράμμα ότι δεν θα ξανασηκώσει πόλεμο εναντίον της Έδεσσας και των γύρω πόλεων. Έτσι παρέλαβε το άγιο μανδήλιο και το γράμμα που ο ίδιος ο Κύριος είχε στείλει κάποτε στον Αύγαρο. Αρχιερείς και κληρικοί μετέφεραν με μεγάλη τιμή τον ανεκτίμητο θησαυρό προς τη βασιλεύουσα πόλη.

Στον δρόμο, αλλά και μέσα στην Κωνσταντινούπολη, έγιναν πολλά και μεγάλα θαύματα από τη χάρη της εικόνας. Τυφλοί έβλεπαν ξανά το φως, κουφοί άκουγαν, χωλοί περπατούσαν και δαίμονες έφευγαν από τους ανθρώπους με μεγάλη ταραχή. Ένας δαιμονισμένος φώναξε δυνατά πως η πόλη υποδέχεται τη δόξα της και ο αυτοκράτορας την τιμή της βασιλείας του. Με αυτά τα λόγια ο άνθρωπος εκείνος ελευθερώθηκε αμέσως από τον δαίμονα που τον βασάνιζε. Το άγιο μανδήλιο τοποθετήθηκε με λαμπρή τελετή στον ναό της Παναγίας του Φάρου, μέσα στα ανάκτορα της Κωνσταντινούπολης.

Η ημέρα εκείνη ορίστηκε ως ετήσια εορτή της μεταφοράς του αχειροποίητου εκτυπώματος του Σωτήρα. Αργότερα, στα χρόνια του Νικηφόρου Φωκά, μεταφέρθηκε στην ίδια πόλη και η ιερή κεραμίδα, πάνω στην οποία είχε αποτυπωθεί θαυμαστά η μορφή του Χριστού. Η εκκλησιαστική παράδοση διέσωσε αυτές τις πληροφορίες κυρίως μέσα από τον ιστορικό Ευσέβιο και τους Συναξαριστές. Το άγιο μανδήλιο έγινε σύμβολο της πίστης και της προστασίας του Κυρίου προς τους ανθρώπους που Τον αγαπούν.

Φανέρωνε ότι ο ίδιος ο Θεός κατάδεξε να αποτυπώσει τη μορφή Του για χάρη της σωτηρίας μας. Η μνήμη της μεταφοράς εορτάζεται κάθε χρόνο τη δέκατη έκτη ημέρα του μηνός Αυγούστου με ιδιαίτερη λαμπρότητα και ευλάβεια από όλη την Ορθόδοξη Εκκλησία.