Πάνω σε μικρό λόφο της Φωκίδας, σε υψόμετρο οκτακοσίων μέτρων, ανάμεσα σε δρυς και αγριοκαστανιές, στέκει η Μονή της Παναγίας Βαρνάκοβας. Πρόκειται για ένα βυζαντινό μοναστήρι των θρύλων και των παραδόσεων, με έτος ίδρυσης το χίλια εβδομήντα επτά, από τον όσιο Αρσένιο. Ο όσιος Αρσένιος, που εορτάζεται στις οκτώ Μαΐου, καταγόταν από τις Καρυές, και ίδρυσε αυτή τη μονή ως πύργο της Ορθοδοξίας. Η Βαρνάκοβα συγκαταλέγεται ανάμεσα στα πέντε αρχαιότερα μοναστήρια της Ελλάδας, με αδιάκοπη πνευματική παρουσία διαμέσου των αιώνων.

Υπήρξε πραγματικό προπύργιο της Ορθοδοξίας και του Ελληνισμού στα δύσκολα χρόνια της επιρροής των Λατίνων στη Δυτική Ελλάδα. Διαφύλαξε την εθνική συνείδηση, τη γλώσσα και τις παραδόσεις των κατοίκων, κυρίως κατά τη Φραγκοκρατία της ευρύτερης περιοχής. Η μονή υπήρξε ο κυματοθραύστης των σχεδίων καθολικοποίησης του Ελληνισμού, που θρησκευτικά ανήκε τότε στον Πάπα της Ρώμης. Βρίσκεται στο νοτιοδυτικό άκρο του νομού Φωκίδας, στον Δήμο Ευπαλίου, περίπου τριάντα χιλιόμετρα βορειοανατολικά της πόλης της Ναυπάκτου.

Η θέση της είναι κτισμένη πάνω σε μικρό λόφο, στον παλιό δρόμο του Λιδωρικίου, με πανοραμική θέα στην ευρύτερη ορεινή περιοχή. Από εκεί ανοίγεται πλουσιότατη θέα προς την ορεινή Ναυπακτία και τη Δωρίδα, μέσα σε ένα φυσικό περιβάλλον μοναδικής ομορφιάς. Η μονή υπήρξε ανέκαθεν τόπος προσευχής, μελέτης και ασκητικής περισυλλογής για ολόκληρες γενιές μοναχών της Ρούμελης και της κεντρικής Ελλάδας. Ανάμεσα στα πολλά αξιοθέατα μεγάλου αρχαιολογικού και θρησκευτικού ενδιαφέροντος της Βαρνάκοβας, δεσπόζει η ιερή εικόνα της Παναγίας.

Η εικόνα αυτή χρονολογείται από την εποχή κτίσεως του ναού, και αποτελεί τον πνευματικό θησαυρό ολόκληρης της μοναστικής αδελφότητας. Φέρει εμφανές ράγισμα κατά μήκος του προσώπου της Θεοτόκου, που σύμφωνα με αυτόπτες μάρτυρες δημιουργήθηκε από τοπικό σεισμό. Ο σεισμός αυτός συνέβη στις δεκαπέντε Αυγούστου του χίλια εννιακόσια σαράντα, την ίδια ώρα του τορπιλισμού του ευδρόμου Έλλη στην Τήνο. Κατά τον μεγάλο αγώνα του χίλια οκτακόσια είκοσι ένα, η μονή υπήρξε κέντρο ανεφοδιασμού των μαχητών της Ρούμελης.

Λειτούργησε επίσης ως ισχυρό οχυρό στα δύσκολα χρόνια του αγώνα, και συνέβαλε με όλες της τις δυνάμεις στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα. Μετά την πτώση του Μεσολογγίου η Ιερά Μονή της Βαρνάκοβας έγινε πλήρες ολοκαύτωμα, στις είκοσι έξι Μαΐου του χίλια οκτακόσια είκοσι έξι. Σήμερα το ιερό Μοναστήρι της Παναγίας Βαρνάκοβας, πλήρως ανακαινισμένο, αποτελεί χώρο ψυχικής ανάτασης και πνευματικής γαλήνης για όσους το επισκέπτονται. Είναι φωλιασμένο μέσα σε απέραντο και πυκνό δάσος δέντρων, που προσφέρει ιδιαίτερη ομορφιά και ηρεμία στους προσκυνητές.

Ταις πρεσβείαις της υπεραγίας Θεοτόκου, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον τους πιστούς δούλους σου και σώσον ημάς, αμήν.