Στον γραφικό οικισμό του Κάστρου, μέσα στη Χώρα της Μυκόνου, υψώνεται ένα από τα πιο χαρακτηριστικά εκκλησιαστικά μνημεία ολόκληρης της Ελλάδας. Η Παναγία η Παραπορτιανή αποτελεί ένα μοναδικό σύμπλεγμα από πέντε εκκλησίες, που είναι ενωμένες αρμονικά σε ένα κτιριακό σύνολο. Οι τέσσερις από αυτές βρίσκονται στο ισόγειο επίπεδο και αποτελούν τη συμπαγή βάση του οικοδομήματος, ενώ η πέμπτη επικάθεται σαν τρούλος. Η εκκλησία του Αγίου Ευσταθίου αποτελεί το κέντρο της βάσης του ευλογημένου αυτού συμπλέγματος, και είναι η κεντρική του πνευματική καρδιά.

Δίπλα της υψώνεται η εκκλησία των Αγίων Αναργύρων, η οποία είναι και η αρχαιότερη από όλες, αληθινό κειμήλιο της κυκλαδίτικης πίστης. Υπολογίζεται με βάση τα αρχιτεκτονικά της στοιχεία ότι κατασκευάστηκε στα τέλη του δεκάτου τετάρτου αιώνα ή στις αρχές του δεκάτου πέμπτου. Στο ίδιο σύμπλεγμα ανήκουν επίσης η εκκλησία του Αγίου Σώζοντος και η ξεχωριστή εκκλησία της Αγίας Αναστασίας. Η ονομασία Παραπορτιανή προέρχεται από μία πύλη του παλαιού μεσαιωνικού κάστρου, που στεκόταν δίπλα στην εκκλησία.

Στα παλιά εκείνα χρόνια υπήρχε δίπλα της μία μικρή πύλη, ή αλλιώς παραπόρτι, του μεσαιωνικού κάστρου της Μυκόνου. Έτσι το παραπόρτι έδωσε στη Παναγία αυτό το ταπεινό και χαρακτηριστικό όνομα, που έμεινε μέχρι σήμερα στη μυκονιάτικη παράδοση. Υπολογίζεται ότι ολόκληρο το συγκρότημα κτίστηκε διαδοχικά κατά τη διάρκεια του δεκάτου έκτου και του δεκάτου εβδόμου αιώνα. Σήμερα αποτελεί κορυφαίο προσκύνημα και μνημείο της κυκλαδικής αρχιτεκτονικής, παγκόσμια αναγνωρισμένο για τις αρμονικές του γραμμές.

Έτσι η Παραπορτιανή ψάλλει: Ταις πρεσβείαις της υπεραγίας Θεοτόκου, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.