Παναγιά η Γοργοεπήκοος στην Κω

Κοντά στη γαλάζια ακτή Μιαούλη της πόλεως της Κω, στέκει σιωπηλά ένας μικρός μεσαιωνικός ορθόδοξος ναός. Είναι η Παναγία η Γοργοεπήκοος, μάρτυρας πολλών δύσκολων αιώνων ιπποτικής κατοχής και ορθόδοξης αντίστασης στη Δωδεκάνησο. Παλαιότερα ο ναός βρισκόταν ακριβώς εντός του περιμετρικού τείχους της μεσαιωνικής πόλης, σε άμεση επαφή με τη βυζαντινή αμυντική γραμμή. Πρόκειται για έναν μονόχωρο ναό με αψίδα στην ανατολική του πλευρά, και δύο εισόδους στο μέσο της νότιας και της δυτικής πλευράς.

Καλύπτεται από μια κτιστή ημικυκλική καμάρα, η οποία εξωτερικά είναι επενδυμένη με ορθογώνιους οπτοπλίνθους ιπποτικής τυπολογίας. Στις τέσσερις γωνίες της στέγης του ναού και στη μία γωνία της αψίδας υπάρχουν αρχαία παλαιοχριστιανικά επιθήματα από διαχωριστικά αμφικιονίσκων. Αυτά τα διαχωριστικά φέρουν χαρακτηριστικό λεπτεπίλεπτο διάκοσμο από σκαλισμένους ορθόδοξους σταυρούς, αξιοθαύμαστο δείγμα της πρώιμης χριστιανικής τέχνης. Ο ναός είναι κτισμένος κατά τον δέκατο πέμπτο αιώνα, σε εποχή ιπποτικής κυριαρχίας στο νησί της Κω και της ευρύτερης Δωδεκανήσου.

Η εξωτερική τοιχοποιία του αποτελείται κυρίως από λαξευμένους λίθους και μαρμάρινα αρχιτεκτονικά μέλη, που προέρχονται από τα κτίσματα της Αρχαίας Αγοράς. Στην ανωδομή των τοίχων βρίσκονται εντοιχισμένα παλαιά κατώφλια, σπόνδυλοι από κιονίσκους, αρχαία επιστύλια και τρεις αρχαίες ελληνικές επιγραφές. Επάνω από τη νότια είσοδο του ναού προεξέχει ένα ωραίο ημικυκλικό διακοσμητικό τόξο με σπάνιο πώρινο ημικυκλικό πλαίσιο. Το ημικυκλικό αυτό τόξο είναι χαρακτηριστικό αρχιτεκτονικό στοιχείο των εκκλησιών της ιπποτικής περιόδου σε ολόκληρη τη Δωδεκάνησο.

Στο αέτωμα του δυτικού τοίχου ανοίγεται ένας μικρός κυκλικός φεγγίτης, που χαρίζει στο εσωτερικό φως γλυκό και υπόκωφο. Στο εσωτερικό σώζονται εξαιρετικής αξίας τοιχογραφίες, που χρονολογούνται από τα τέλη του δέκατου πέμπτου μέχρι τις αρχές του δέκατου έκτου αιώνα. Στο Ιερό Βήμα κυριαρχούν επιβλητικές παραστάσεις της Δέησης, της Κοινωνίας των Αποστόλων, οι συλλειτουργούντες Ιεράρχες και η Ανάληψη του Κυρίου. Στον κυρίως ναό σώζονται τοιχογραφίες σε μορφή αναθηματικών πινάκων, που μαρτυρούν την ευλάβεια των παλαιών δωρητών.

Ξεχωρίζει η εντυπωσιακή παράσταση του Αρχαγγέλου Μιχαήλ μαζί με μια αγία μορφή και τον κεκοιμημένο αφιερωτή του ναού. Σώζονται ακόμη η Δέηση, η Θυσία του Αβραάμ, η συγκλονιστική Δευτέρα Παρουσία και η Κοίμηση της Θεοτόκου σε ολόκληρο τοίχο. Το δάπεδο του ιερού αυτού χώρου είναι στρωμένο με τετράγωνες πήλινες πλάκες και κατά τόπους με αξιόλογες μαρμάρινες και λίθινες πλάκες. Ο κυρίως ναός χωρίζεται από το Ιερό Βήμα με ένα θαυμάσιας τέχνης ξυλόγλυπτο τέμπλο, που πιθανότατα κατασκευάστηκε τον δέκατο όγδοο αιώνα.

Πλήθος προσκυνητών έρχονται σήμερα να ασπαστούν την εικόνα της Γοργοεπηκόου, που είναι ταχύτατη βοηθός κάθε πιστού σε ώρα ανάγκης. Ταις πρεσβείαις της υπεραγίας Θεοτόκου, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός μας, ελέησον τους πιστούς σου και σώσον ημάς, αμήν.