Ανακομιδή Λειψάνων Αγίου Μαξίμου του Ομολογητού

Στα ταραγμένα χρόνια του εβδόμου αιώνα, όταν οι αιρετικές θύελλες σάρωναν τη χριστιανική Ανατολή, η Κωνσταντινούπολη γέννησε έναν άνθρωπο που έμελλε να γίνει ο μέγας υπερασπιστής της Ορθοδοξίας. Μέσα σε αυτή την πρωτεύουσα των αυτοκρατόρων, που πάλλονταν από φιλοσοφία και θεολογία, ο νεαρός Μάξιμος είδε το φως της ζωής μέσα σε ευσεβές περιβάλλον. Γεννήθηκε γύρω στο πεντακόσια ογδόντα, σε μια χριστιανική οικογένεια της Βασιλεύουσας, και ανατράφηκε με τη φροντίδα και την προσευχή των γονέων του από βρέφος. Από μικρή ηλικία δέχθηκε εξαιρετική παιδεία, μελετώντας με ζήλο φιλοσοφία, γραμματική και ρητορική κοντά σε εμπνευσμένους δασκάλους.

Διάβασε τους αρχαίους συγγραφείς και κυριάρχησε με ευχέρεια στη φιλοσοφία και τη θεολογία της εποχής του, δείχνοντας σπάνια ευστροφία πνεύματος. Όταν εισήλθε στην κρατική υπηρεσία, ο νεαρός Μάξιμος διακρίθηκε αμέσως για την οξύνοιά του και την αυστηρή αρετή του βίου του. Ανέλαβε γρήγορα τη θέση του πρώτου γραμματέως και κύριου συμβούλου του αυτοκράτορα Ηρακλείου, ο οποίος εντυπωσιάστηκε από τη γνώση και την ενάρετη ζωή του νέου ανδρός. Σύντομα όμως ο Μάξιμος διαπίστωσε με οδύνη ότι η αυλή και πολλοί άλλοι είχαν διαβρωθεί από την αίρεση του Μονοθελητισμού.

Αποχώρησε χωρίς δισταγμό από τα ανώτατα αξιώματα και κατέφυγε στη μονή της Χρυσοπόλεως, απέναντι από τον Βόσπορο, όπου έλαβε αμέσως το μοναχικό σχήμα. Στη μονή της Χρυσοπόλεως ο Μάξιμος έζησε με βαθιά ταπεινοφροσύνη, πνευματική αυστηρότητα και αδιάλειπτη μελέτη των πατερικών συγγραμμάτων της Εκκλησίας. Κέρδισε γρήγορα την αγάπη όλων των αδελφών και μετά από λίγα χρόνια εξελέγη ομόφωνα ηγούμενος της κοινότητας. Ακόμη και σε αυτή την υψηλή θέση παρέμεινε απλός μοναχός στην καρδιά, χωρίς ποτέ να ζητήσει διακρίσεις ή τιμές.

Όταν ο αυτοκράτορας Ηράκλειος και ο πατριάρχης Σέργιος προσπάθησαν να συμβιβάσουν τη χριστιανική διδασκαλία με τους μονοθελήτες, εξέδωσαν επίσημα την Έκθεση της Πίστεως. Το διάταγμα αυτό όριζε ότι όλοι έπρεπε να δεχτούν τη διδασκαλία περί μίας θελήσεως στις δύο φύσεις του Σωτήρος Χριστού. Ο Μάξιμος όμως αντιστάθηκε με σθένος και μίλησε σε ανθρώπους κάθε επαγγέλματος, κάθε κοινωνικής τάξεως και κάθε ηλικίας. Όχι μόνο ο κλήρος και οι επίσκοποι, αλλά και ο απλός λαός και οι κοσμικοί άρχοντες ένιωθαν μια αόρατη έλξη προς το πρόσωπό του και την ομιλία του.

Όταν διαπίστωσε ότι η αίρεση είχε προκαλέσει βαθύτατη αναταραχή στην Κωνσταντινούπολη και στην Ανατολή, αποφάσισε με προσευχή να εγκαταλείψει τη μονή του και να ζητήσει καταφύγιο στη Δύση. Στον δρόμο του επισκέφθηκε τους επισκόπους της Αφρικής, ενισχύοντας την ορθόδοξη πίστη τους και προφυλάσσοντάς τους από τα πανούργα επιχειρήματα των αιρετικών διδασκάλων της εποχής εκείνης. Η ρίζα του Μονοθελητισμού βρισκόταν στην παλαιά μονοφυσιτική πλάνη, την οποία είχε ήδη καταδικάσει επίσημα η Τετάρτη Οικουμενική Σύνοδος της Εκκλησίας. Επηρεασμένοι από αυτή την εσφαλμένη γνώμη, οι μονοθελήτες αιρετικοί δίδασκαν ότι στον Κύριο Ιησού υπήρχε μόνο μία θεία θέληση και μία θεία ενέργεια.

Με τον τρόπο αυτό προσπαθούσαν δολίως να επανεισαγάγουν από άλλη οδό την παλαιά μονοφυσιτική πλάνη μέσα στους κόλπους της Ορθοδοξίας. Η αίρεση βρήκε πολλούς οπαδούς στην Αρμενία, τη Συρία και την Αίγυπτο, και φούντωσε επικίνδυνα από εθνικιστικά πάθη. Γύρω στο εξακόσια τριάντα, τρεις πατριαρχικοί θρόνοι της ορθοδόξου Ανατολής βρίσκονταν στα χέρια φανερών μονοθελητών αρχιερέων. Ο Σέργιος κατείχε την Κωνσταντινούπολη, ο Αθανάσιος την Αντιόχεια και ο Κύρος την πατριαρχική έδρα της Αλεξανδρείας.

Ο Μάξιμος ταξίδεψε λοιπόν από την Αλεξάνδρεια στην Κρήτη και άρχισε εκεί με μεγάλο πάθος και θεολογική ακρίβεια το ορθόδοξο κήρυγμά του. Συγκρούστηκε αμέσως με έναν επίσκοπο που ακολουθούσε σιωπηρά τις αιρετικές πλάνες του Σεβήρου και του Νεστορίου. Πέρασε έξι ολόκληρα χρόνια στην Αλεξάνδρεια και τη γύρω περιοχή, στηρίζοντας ακούραστα την ορθόδοξη ομολογία των πιστών. Όταν ο πατριάρχης Σέργιος πέθανε στο τέλος του εξακοσίων τριάντα οκτώ και ο αυτοκράτορας Ηράκλειος ακολούθησε στο εξακόσια σαράντα ένα, οι επιθέσεις εναντίον της Ορθοδοξίας έγιναν ακόμη πιο σφοδρές.

Στον αυτοκρατορικό θρόνο ανέβηκε ο εγγονός Κώνστας ο Δεύτερος, που ήταν φανερός και αμετανόητος οπαδός της αιρέσεως. Ο Μάξιμος μετέβη τότε στην Καρχηδόνα και κήρυξε εκεί επί πέντε ολόκληρα χρόνια με μεγάλη ποιμαντική θέρμη και πνευματική σύνεση. Όταν ο μονοθελήτης Πύρρος, διάδοχος του Σεργίου στην Κωνσταντινούπολη, έφτασε στην Αφρική φεύγοντας από αυλικές δολοπλοκίες, οι δύο άνδρες έδωσαν μεγάλη θεολογική αναμέτρηση. Πέρασαν πολλές ώρες σε δημόσια διάλεξη και τελικά ο Πύρρος αναγνώρισε δημοσίως την αιρετική πλάνη του ενώπιον όλων των ακροατών.

Του επέτρεψαν να κρατήσει τον τίτλο του πατριάρχη και έγραψε μάλιστα ένα ολόκληρο βιβλίο που ομολογούσε ξεκάθαρα την Ορθόδοξη Πίστη. Μαζί με τον Μάξιμο ταξίδεψαν στη Ρώμη, όπου ο Πάπας Θεόδωρος τον δέχτηκε επίσημα ως πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως. Το εξακόσια σαράντα επτά ο Μάξιμος επέστρεψε στην Αφρική και σε σύνοδο επισκόπων ο Μονοθελητισμός καταδικάστηκε επίσημα ως φοβερή αίρεση. Το επόμενο έτος εκδόθηκε νέο αυτοκρατορικό διάταγμα, ο λεγόμενος Τύπος, που απαγόρευε αυστηρά κάθε συζήτηση για τη μία ή τις δύο θελήσεις στον Κύριο Ιησού.

Ο Μάξιμος ζήτησε τότε από τον Άγιο Μαρτίνο τον Ομολογητή, διάδοχο του Θεοδώρου στον θρόνο της Ρώμης, να εξετάσει το ζήτημα του Μονοθελητισμού σε εκκλησιαστική σύνοδο. Έτσι συγκλήθηκε με μεγάλη επισημότητα τον Οκτώβριο του εξακοσίου σαράντα εννέα η ιστορική Σύνοδος του Λατερανού. Σε αυτήν συμμετείχαν εκατόν πενήντα δυτικοί επίσκοποι και τριάντα επτά εκπρόσωποι της Ορθοδόξου Ανατολής, ανάμεσά τους και ο Άγιος Μάξιμος. Η Σύνοδος του Λατερανού καταδίκασε επίσημα τον Μονοθελητισμό και το αυτοκρατορικό διάταγμα του Τύπου, αναθεμάτισε δε τις πλάνες των πατριαρχών Σεργίου, Παύλου και Πύρρου της Κωνσταντινουπόλεως.

Όταν ο αυτοκράτορας Κώνστας ο Δεύτερος έλαβε τις αποφάσεις της Συνόδου, διέταξε αμέσως με μεγάλη οργή τη σύλληψη του Πάπα Μαρτίνου και του Αγίου Μαξίμου. Η αυτοκρατορική εντολή εκτελέστηκε μόλις το εξακόσια πενήντα τέσσερα και ο Μάξιμος κατηγορήθηκε ψευδώς για εσχάτη προδοσία απέναντι στον θρόνο. Φυλακίστηκε αμέσως με σκληρότητα, μεταφέρθηκε εξόριστος στη Θράκη το εξακόσια πενήντα έξι και αργότερα οδηγήθηκε ξανά σε φυλακή της Κωνσταντινουπόλεως. Ο άγιος και δύο πιστοί μαθητές του υπέστησαν τα πιο φρικτά βασανιστήρια που επινόησε η ανθρώπινη κακία εκείνης της εποχής.

Έκοψαν στον καθένα τη γλώσσα και το δεξί χέρι, ώστε να μη μπορούν πια ούτε να μιλούν ούτε να γράφουν. Στη συνέχεια τους εξόρισαν στο Σκημάρουμ της Σκυθίας και κατά τη διάρκεια του μακρινού ταξιδιού γνώρισαν αμέτρητα παθήματα και κακουχίες. Τρία ολόκληρα χρόνια αργότερα ο Κύριος αποκάλυψε στον Μάξιμο την ώρα της κοιμήσεώς του, που έγινε στις δεκατρείς Αυγούστου του εξακοσίου εξήντα δύο. Πάνω από τον τάφο του εμφανίστηκαν θαυματουργικά τρεις λαμπρές λαμπάδες που έκαιγαν, ως σημείο της φωτεινής του ομολογίας και της αγιότητάς του ενώπιον του Θεού.

Στον τόπο του μαρτυρίου του πραγματοποιήθηκαν στη συνέχεια πολλές θαυματουργικές θεραπείες ασθενών και κατατρεγμένων που τον επικαλούνταν με πίστη. Στο ελληνικό Συναξάριο, η μνήμη της δεκατρίτης Αυγούστου εορτάζει τη μετακομιδή των τιμίων λειψάνων του Αγίου Μαξίμου από τη Λαζική στην Κωνσταντινούπολη. Τα ιερά λείψανα μεταφέρθηκαν με κάθε επισημότητα στη μονή της Θεοτόκου στη Χρυσούπολη, εκεί όπου είχε διακονήσει ως ηγούμενος ο ίδιος ο όσιος. Η σεπτή μετακομιδή πραγματοποιήθηκε μετά την Έκτη Οικουμενική Σύνοδο, που δικαίωσε επίσημα τον αγώνα και την ομολογία του αγίου ομολογητή.

Η εκκλησιαστική κληρονομιά που μας άφησε ο Άγιος Μάξιμος είναι πραγματικά ασύγκριτη σε πλούτο και θεολογικό βάθος. Στα εξηγητικά του έργα περιλαμβάνονται φωτεινά σχόλια σε δύσκολα χωρία της Αγίας Γραφής, που βοηθούν τους πιστούς να κατανοήσουν τον λόγο του Θεού. Έγραψε εμπνευσμένη ερμηνεία στην Κυριακή Προσευχή, στον πεντηκοστό ένατο Ψαλμό και σχολίαζε έργα του Διονυσίου Αρεοπαγίτου και του Γρηγορίου του Θεολόγου. Η περίφημη Μυσταγωγία του αποτελεί κορυφαία θεολογική εξήγηση των θείων ακολουθιών και των μυστηρίων της Εκκλησίας.

Τα δογματικά του συγγράμματα φωτίζουν με ακρίβεια τη διδασκαλία περί Θείας Ουσίας, Αγίας Τριάδος και Ενσαρκώσεως του Λόγου του Θεού. Ανέπτυξε με μοναδικό τρόπο τη βαθιά θεολογία της θεώσεως του ανθρώπου ως καρπού της Χάριτος του Αγίου Πνεύματος. Η θεολογική του σκέψη προετοίμασε το έδαφος για τον Συμεών τον Νέο Θεολόγο και τον Άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά. Ταις πρεσβείαις του αγίου Μαξίμου του Ομολογητού, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.