Ο Όσιος Ιώβ ο Ουστσέλσκι, ο μάρτυρας του φαραγγιού

Στο μακρινό βορρά της Ρωσίας, ληστές αποκεφάλισαν έναν ταπεινό ιερομόναχο, επειδή αρνήθηκε να τους παραδώσει τον θησαυρό της μονής του. Ο Όσιος Ιώβ κράτησε στα χέρια του ένα ειλητάριο με τα λόγια του Χριστού για όσους σκοτώνουν το σώμα αλλά όχι την ψυχή. Καταγόταν από ευσεβή οικογένεια και ο πατέρας του ονομαζόταν Πατρίκιος Μαζόφσκι, άνθρωπος πιστός και αφοσιωμένος στην Εκκλησία. Από νεαρή ηλικία αναζήτησε τη μοναχική ζωή και εγκαταβίωσε στην ξακουστή μονή των Σολόβκι, στα παγωμένα νησιά της Λευκής Θάλασσας.

Εκεί έμαθε την υπακοή, την προσευχή και την άσκηση κοντά σε έμπειρους γέροντες της σκληρής βόρειας ερήμου. Στις δέκα Νοεμβρίου του χίλια εξακόσια οκτώ, ο Μητροπολίτης Νόβγκοροντ Ισίδωρος τον χειροτόνησε ιερομόναχο, αναγνωρίζοντας την αρετή και την πνευματική του ωριμότητα. Έξι χρόνια αργότερα, η Εκκλησία τον έστειλε στην απομακρυσμένη περιοχή Μεζέν, σε άγρια και αφιλόξενα μέρη. Εκεί, στη συμβολή των ποταμών Εζέγκ και Βάζκα με τον ποταμό Μεζέν, έχτισε ένα μικρό παρεκκλήσι αφιερωμένο στη Γέννηση του Χριστού.

Γύρω από αυτόν τον τόπο άρχισε σιγά σιγά να συγκροτείται μια αδελφότητα μοναχών, αναζητώντας την ησυχία και την πνευματική προκοπή κάτω από την καθοδήγησή του. Η μονή ήταν τόσο φτωχή, ώστε οι πρώτοι μοναχοί αναγκάζονταν να ζουν στα σπίτια λαϊκών συγγενών τους, χωρίς δικά τους κελιά. Ο Όσιος δεν απογοητεύτηκε από τη στέρηση, αλλά συνέχισε να προσεύχεται, να εργάζεται και να εμπιστεύεται την πρόνοια του Θεού. Όταν ο Τσάρος Μιχαήλ, που βασίλευσε από το χίλια εξακόσια δεκατρία έως το χίλια εξακόσια σαράντα πέντε, δώρισε στη μονή γαίες και δικαιώματα αλιείας στα ποτάμια, άλλαξαν όλα.

Με τη βασιλική αυτή ευλογία, ο Όσιος Ιώβ έχτισε εκκλησία και κελιά για τους αδελφούς, στερεώνοντας τον μοναστικό βίο. Όμως η ειρήνη της ερήμου δεν κράτησε για πάντα, καθώς οι κίνδυνοι παραμόνευαν στα δάση και τους ποταμούς. Στις πέντε Αυγούστου του χίλια εξακόσια είκοσι οκτώ, ενώ όλοι οι μοναχοί βρίσκονταν στους λειμώνες για το θερισμό του χόρτου, η μονή δέχθηκε επίθεση ληστών. Οι κακούργοι όρμησαν στον Όσιο, ζητώντας με βία να ανοίξει το θησαυροφυλάκιο της μονής.

Τον βασάνισαν σκληρά για να αποσπάσουν την κρυμμένη περιουσία, εκείνος όμως αρνήθηκε να υποχωρήσει στις απαιτήσεις τους. Τότε με μανία τον αποκεφάλισαν μέσα στο ίδιο το μοναστήρι. Έψαξαν παντού και, μη βρίσκοντας τίποτε άξιο λόγου, έφυγαν ντροπιασμένοι. Όταν επέστρεψαν οι αδελφοί, βρήκαν το μαρτυρικό σώμα και το ενταφίασαν με μεγάλη ευλάβεια και τιμή. Η τοπική τιμή του Οσίου ως αγίου άρχισε πολύ σύντομα μετά τον μαρτυρικό θάνατό του, εξαιτίας των πολλών θαυμάτων που γίνονταν.

Μόνο μέσα στον δέκατο έβδομο αιώνα καταγράφηκαν περίπου πενήντα θαυμαστά γεγονότα κοντά στον τάφο του μαρτυρικού πατρός. Η πρώτη εικόνα του ζωγραφίστηκε το χίλια εξακόσια πενήντα οκτώ, ενώ ο βίος του γράφηκε λίγα χρόνια αργότερα, μέσα στη δεκαετία του εξήντα. Την ίδια εποχή χτίστηκε ένα παρεκκλήσι πάνω από τα ιερά λείψανά του, για να τα προστατεύει και να τα τιμά. Αργότερα, με την ευλογία του Αρχιεπισκόπου Αθανασίου του Χολμογκόρσκ, το παρεκκλήσι ανοικοδομήθηκε ως ναός προς τιμή του προστάτη αγίου του Οσίου.

Επρόκειτο για τον Δίκαιο Ιώβ τον Πολύαθλο, του οποίου η μνήμη τιμάται στις έξι Μαΐου από όλη την Εκκλησία. Την ίδια ακριβώς ημέρα η Εκκλησία καθιέρωσε και τη μνήμη του Οσίου Ιώβ του Ουστσέλσκι, ενώνοντας τους δύο αγίους. Στις τρεις Νοεμβρίου του χίλια επτακόσια τριάντα εννέα, ο Αρχιεπίσκοπος Βαρσανούφιος εξέτασε επίσημα τα τίμια λείψανα του Οσίου. Δόθηκε τότε η ευλογία να ψάλλεται προς τιμή του παράκληση, και έτσι ολοκληρώθηκε η επίσημη αναγνώριση και η αγιοκατάταξή του.

Στην ιερή εικονογραφία, ο Όσιος Ιώβ ο Ουστσέλσκι παριστάνεται με τρόπο ξεχωριστό και αναγνωρίσιμο μέσα στους αγίους της βόρειας ρωσικής γης. Εμφανίζεται με γκρίζα μαλλιά και γενειάδα, παρόμοια με εκείνη του Οσίου Αλεξάνδρου του Σβιρ, του μεγάλου ασκητή της Καρελίας. Φορά το αγγελικό σχήμα των μεγαλόσχημων μοναχών, σύμβολο της πλήρους αφιερώσεως στον Χριστό και της απάρνησης του κόσμου. Στα χέρια του κρατά ένα ανοιγμένο ειλητάριο, όπου είναι γραμμένος ένας πολύ συγκλονιστικός λόγος του Κυρίου.

Ο λόγος αυτός λέει: μη φοβηθείτε εκείνους που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή. Πρόκειται για χωρίο του κατά Ματθαίον Ευαγγελίου, από το δέκατο κεφάλαιο και τον εικοστό όγδοο στίχο. Η επιλογή του χωρίου δεν είναι τυχαία, καθώς εκφράζει με ακρίβεια την ίδια τη ζωή και το τέλος του Οσίου. Ο Ιώβ προτίμησε να χάσει το σώμα από τα μαχαίρια των ληστών, παρά να προδώσει την αφιέρωσή του στον Θεό. Το μαρτύριό του στέκεται φωτεινό παράδειγμα ησυχαστικής αντοχής στα δάση του ρωσικού βορρά. Η Εκκλησία τον τιμά κάθε χρόνο στις πέντε Αυγούστου, μνημονεύοντας τη θυσία και την ασκητική του πορεία.