Σε ηλικία μόλις είκοσι οκτώ ετών ένας μορφωμένος νέος αφήσε τα κοσμικά γράμματα και έγινε αναχωρητής μέσα σε ταπεινό σπήλαιο. Ο όσιος αββάς Διοκλής αναδείχθηκε λαμπρό φως της ασκητικής ορθοδόξου παραδόσεως κατά τους χρυσούς αιώνες των αιγυπτιακών ερήμων. Στην παιδική και νεανική του ηλικία σπούδασε επιμελώς γραμματική και βαθιά κοσμική ελληνική φιλοσοφία της εποχής του. Διακρίθηκε από νωρίς για την οξεία διανοητική του δυνατότητα και την ευσέβεια ψυχής προς τον φιλάνθρωπο Σωτήρα Χριστόν.

Σε ηλικία μόλις είκοσι οκτώ ετών εγκατέλειψε ολότελα τις κοσμικές του ασχολίες χάριν της εκούσιας μοναχικής ασκήσεως στην έρημο. Έγινε ευλαβής αναχωρητής μέσα σε ένα ταπεινό σπήλαιο της παλαιάς ξακουστής αιγυπτιακής χριστιανικής ερήμου της Νιτρίας. Εκεί αφιερώθηκε με όλη του την ψυχή στην ησυχαστική προσευχή, στη μελέτη και στον αυστηρό πνευματικό ασκητικό αγώνα. Επί πολλά χρόνια έμεινε στη μοναξιά της ερήμου, αναζητώντας με δάκρυα την ησυχία και τη θεωρία του προσώπου του Σωτήρος Χριστού.

Τον επισκέφθηκε κάποτε ο σπουδαίος συγγραφέας του ξακουστού Λαυσαϊκού Ηρακλείδης και έλαβε από αυτόν πολλές ωφέλιμες πνευματικές διδασκαλίες. Ο σοφός επισκέπτης ρώτησε τον γέροντα πώς είναι δυνατό ο ανθρώπινος νους να βρίσκεται πάντοτε μέσα στα θεϊκά νοήματα. Ο γέροντας απάντησε με σοφία ότι ο άνθρωπος πολιτεύεται όπως συνηθίζει, είτε με καλά νοήματα είτε με κακούς συλλογισμούς. Η συμβουλή αυτή του γέροντος Διοκλή έγινε πολύτιμη παρακαταθήκη για όλους τους μετέπειτα ησυχαστές πατέρες της ορθοδόξου ασκητικής παραδόσεως.

Διά πρεσβειών του οσίου αββά Διοκλή του αναχωρητή, Χριστέ ο Θεός ημών, ελέησον και σώσον ημάς τους αμαρτωλούς δούλους Σου.