Ένα τυχαίο πρωινό περίπατο, ο νεαρός και λαμπρός Αστίων συνάντησε τον ιερομόναχο Επίκτητο και η ζωή του άλλαξε για πάντα μέσα σε λίγες ώρες συζήτησης. Δεκαεπτά ολόκληρα χρόνια αργότερα, ένας ηλικιωμένος ιερέας και ένας νέος μοναχός θα δέχονταν τον αποκεφαλισμό μαζί, στον ρωμαϊκό Αλμυρίδα του Δούναβη. Οι δύο αυτοί άγιοι έζησαν στη Βιθυνία, στις νοτιοδυτικές ακτές της Μαύρης Θάλασσας, την εποχή του αυτοκράτορα Διοκλητιανού. Ο Επίκτητος αφιέρωσε τη ζωή του στον Θεό από τα νεανικά του χρόνια και μελέτησε με ζήλο τα νοήματα του Ευαγγελίου.

Αργότερα εισήλθε σε μοναστήρι και κρίθηκε άξιος για το ιερό αξίωμα της ιεροσύνης από τους πατέρες του. Με τον φλογερό λόγο του οδήγησε στην πίστη του Χριστού πλήθος ανθρώπων που άκουγαν με δίψα το κήρυγμά του. Ο Θεός τού χάρισε το χάρισμα της θαυματουργίας, ώστε να θεραπεύει όσους έπασχαν από ασθένειες ή ταλαιπωρούνταν από πονηρά πνεύματα. Οι θεραπείες του διαδίδονταν από στόμα σε στόμα και πολλοί τον αναζητούσαν με ελπίδα. Έτσι η φήμη της αγιότητάς του εξαπλώθηκε σε όλη τη γύρω περιοχή της Βιθυνίας.

Εκείνη την περίοδο, στις βόρειες ακτές της Μικράς Ασίας, ο ευγενής και ευκατάστατος νέος Αστίων περπατούσε αμέριμνος όταν βρέθηκε μπροστά στον άγιο Επίκτητο. Η συνομιλία τους κράτησε πολλές ώρες και ο γέροντας έσπειρε στην ψυχή του νεαρού τον σπόρο του θείου λόγου. Του μίλησε για τον έναν αληθινό Θεό, για την αιώνια αξία της αθάνατης ψυχής και για τη ματαιότητα των κοσμικών απολαύσεων. Ο Αστίων πίστεψε με όλη του την καρδιά στον Χριστό και δέχθηκε αμέσως το άγιο βάπτισμα.

Σύντομα ακολούθησε και τη μοναχική ζωή κοντά στον πνευματικό του πατέρα και οδηγό. Καθώς οι διωγμοί κατά των χριστιανών μαίνονταν στη Βιθυνία, παρακάλεσε τον Επίκτητο να φύγουν σε μακρινό τόπο. Εκεί θα μπορούσαν να αφιερωθούν ολοκληρωτικά στον Θεό μακριά από τους κινδύνους της πατρίδας τους. Επιβιβάστηκαν λοιπόν σε πλοίο και ταξίδεψαν προς τη Σκυθία, αναζητώντας ένα νέο πεδίο πνευματικού αγώνα. Εγκαταστάθηκαν ανάμεσα στους ειδωλολάτρες κατοίκους κοντά στο ρωμαϊκό φυλάκιο του Αλμυρίδα, στην επαρχία της Ιστρίας, νότια από τις εκβολές του Δούναβη.

Η πόλη φιλοξενούσε στρατιωτικό φρούριο και βάση του ρωμαϊκού στόλου που περιπολούσε τα ύδατα του ποταμού και της Μαύρης Θάλασσας. Όταν έφτασαν στον Αλμυρίδα, ο Επίκτητος ήταν σαράντα επτά ετών και ο Αστίων μόλις δεκαοκτώ ετών, γεμάτος νεανική φλόγα. Για δεκαεπτά ολόκληρα χρόνια οι δύο μοναχοί έζησαν με προσευχή, νηστεία και αδιάλειπτη άσκηση σε εκείνον τον ξένο τόπο. Ο Κύριος ευδόκησε να επιτελέσουν πολλά θαύματα ανάμεσα στους κατοίκους που τους πλησίαζαν με δίψα και ελπίδα.

Η θεάρεστη πολιτεία τους δεν μπορούσε βέβαια να μείνει κρυφή για πολύ καιρό μέσα στην ειδωλολατρική εκείνη κοινωνία. Άνθρωποι βασανισμένοι από αρρώστιες ή ταλαιπωρημένοι από πονηρά πνεύματα έρχονταν στους αγίους ζητώντας ανακούφιση και θεραπεία. Ακόμη και ειδωλολάτρες κατέφευγαν στους δύο ασκητές με εμπιστοσύνη και έπαιρναν την υγεία τους πίσω. Όσοι θεραπεύονταν δέχονταν αμέσως μετά τον λόγο του Χριστού και αγκάλιαζαν με χαρά τη χριστιανική πίστη.

Ο Επίκτητος θεράπευσε κάποτε ένα κωφάλαλο αγόρι δεκαπέντε ετών, αφού προσευχήθηκε και φύσηξε επάνω του τρεις φορές. Πάνω από χίλιες ψυχές πίστεψαν στον Χριστό όταν είδαν με τα μάτια τους εκείνο το θαύμα. Ο Αστίων με τη σειρά του γιάτρεψε έναν άνθρωπο που είχε συντρίψει τα πόδια του πέφτοντας από κάποιο κτίσμα. Τη χρονιά που έφτασε στον Αλμυρίδα ο στρατιωτικός διοικητής της περιοχής, Λατρωνιανός, για επίσημη επιθεώρηση, ξεκίνησε η μαρτυρική δοκιμασία των αγίων.

Οι ειδωλολάτρες ιερείς έσπευσαν αμέσως να παραπονεθούν στον αξιωματούχο εναντίον του Επίκτητου και του Αστίωνος με μεγάλο μένος. Κατηγόρησαν τους δύο άνδρες από τη Βιθυνία ότι μετέστρεφαν τον λαό στον χριστιανισμό με τέχνες μαγείας και απατηλά μέσα. Πρόσθεσαν επίσης ότι έπειθαν τους πιστούς να μην προσφέρουν πλέον θυσίες στους θεούς της αυτοκρατορίας. Οι άγιοι συνελήφθησαν αμέσως και ανακρίθηκαν αυστηρά από τον ίδιο τον Λατρωνιανό μέσα στο πραιτώριο.

Εκείνος προσπάθησε να μάθει τα ονόματά τους και την πατρίδα τους, αλλά η μόνη απάντηση ήταν σταθερή. «Χριστιανοί είμαστε», απάντησαν με μία φωνή, αρνούμενοι κάθε άλλη πληροφορία στους διώκτες τους. Ο διοικητής διέταξε σκληρά βασανιστήρια ελπίζοντας να τους κάμψει και να τους οδηγήσει στην άρνηση της πίστης. Έπειτα τους έκλεισαν τριάντα ολόκληρες ημέρες στη φυλακή χωρίς τροφή και χωρίς νερό, σε φοβερές συνθήκες. Όταν τους έφεραν ξανά μπροστά του, στάθηκαν ακλόνητοι και έτοιμοι να υπομείνουν ακόμη μεγαλύτερα παθήματα για τον Χριστό τους.

Ο Λατρωνιανός, οργισμένος από την ακλόνητη στάση τους, διακήρυξε τους δύο μοναχούς προδότες της αυτοκρατορίας και διέταξε νέα βασανιστήρια. Αμέσως μετά εξέδωσε την τελική απόφαση να αποκεφαλιστούν ως εχθροί του κράτους και των θεών της Ρώμης. Έλαβαν λοιπόν τον στέφανο του μαρτυρίου την όγδοη ημέρα του μηνός Ιουλίου, εκείνη τη χρονιά της σκληρής δοκιμασίας. Στην αρχή τα τίμια λείψανά τους ενταφιάστηκαν σε άγνωστο σημείο, μακριά από τα μάτια των ειδωλολατρών.

Αργότερα, όταν η Εκκλησία απέκτησε ελευθερία, μεταφέρθηκαν στη βασιλική που έκτισε ο Μέγας Κωνσταντίνος στον Αλμυρίδα τον τέταρτο αιώνα. Εκεί παρέμειναν για αιώνες ως πολύτιμος θησαυρός και πηγή ευλογίας για όσους πιστούς προσέρχονταν με ευλάβεια. Στις αρχές της νέας χιλιετίας, αρχαιολόγοι ανακάλυψαν τα ιερά οστά μέσα στα ερείπια της βασιλικής του Αλμυρίδα. Τα λείψανα βρέθηκαν διασκορπισμένα σε δύο δωμάτια κρύπτης, σημάδι ότι ο τάφος είχε συληθεί κάποτε σε προηγούμενους αιώνες.

Οι επιστημονικές εξετάσεις έδειξαν ότι ο ένας άνδρας ήταν περίπου εξήντα τεσσάρων ετών και ο άλλος περίπου τριάντα πέντε. Τα ευρήματα συμφωνούν με τις γραπτές μαρτυρίες και επιβεβαιώνουν τον αποκεφαλισμό των δύο αγίων μαρτύρων του Χριστού.