Στο επετειακό έτος χίλια εννιακόσια ογδόντα οκτώ μετά Χριστόν εορτάστηκε με μεγάλη λαμπρότητα η χιλιετηρίδα της βαπτίσεως της Ρωσίας. Στο πλαίσιο του ευλογημένου εκείνου εορτασμού συγκλήθηκε σπουδαία επετειακή Σύνοδος της Ρωσικής Ορθοδόξου Εκκλησίας στη Λαύρα της Αγίας Τριάδος. Η Σύνοδος εκείνη συνεδρίασε ευλαβώς στη Λαύρα του Αγίου Σεργίου του Ραντονέζ και προέβη στην επίσημη αγιοκατάταξη πολλών οσίων της Εκκλησίας. Μεταξύ των αγίων εκείνων που αγιοκατατάχθηκαν επίσημα από τη ρωσική Σύνοδο ήταν και ο μέγας Όσιος Μάξιμος ο Γραικός.

Η Σύνοδος τον περιέγραψε με ευλάβεια ως άγιον άνθρωπο, θαυματουργό, ευλαβή ασκητή και διδάσκαλο της κοινοβιακής μοναχικής ζωής. Όμως ο μέγας αυτός όσιος, εξαιτίας της ανυπόστατης συκοφαντίας πολλών εχθρών του, ρίχτηκε σε σκληρή φυλακή για πολλά χρόνια. Παρόλη τη φοβερή ταλαιπωρία και την άδικη φυλάκιση, παρέμεινε σταθερός και ακλόνητος στην ομολογία της Ορθοδόξου χριστιανικής πίστεως. Διέπρεψε επίσης σταθερά καθ όλη του τη ζωή στην ευλογημένη ταπείνωση και στην εμμονή στη δογματική ορθόδοξη αλήθεια.

Ήταν επίσης άνθρωπος βαθιά λόγιος και πεπαιδευμένος, συγγραφέας πολλών οικοδομητικών έργων προς ωφέλεια του ορθοδόξου χριστιανικού λαού. Με τα συγγράμματα του υπερασπίστηκε με δύναμη τα Ορθόδοξα δόγματα της Εκκλησίας και τις παραδόσεις των αγίων Πατέρων. Έτσι αναδείχθηκε ως φωτεινός υπερασπιστής της αληθείας του Χριστού μέσα στη ταραγμένη εκκλησιαστική ζωή της εποχής εκείνης. Η επίσημη αυτή αγιοκατάταξη του οσίου από τη Σύνοδο σήμαινε το τέλος αιώνων ανεπιτυχών προσπαθειών για την δικαίωση του.

Έπρεπε δηλαδή να αποδειχθεί ότι οι κατηγορίες εναντίον του στα χρόνια της ζωής του ήταν εντελώς ψεύτικες. Στα τελευταία χρόνια της επί γης ζωής του, ο μέγας όσιος έζησε στη Λαύρα της Αγίας Τριάδος. Εκεί τον αντιμετώπιζαν με τον σεβασμό και την τιμή που άρμοζε στην αγιοτάτη μορφή του ευλογημένου ασκητού. Μετά τη μακαρία κοίμησή του στα έτη χίλια πεντακόσια πενήντα έξι, πολλά θαύματα συνέβησαν στον τάφο του οσίου. Όσοι πιστοί κατέφευγαν στις θερμές πρεσβείες του, ελάμβαναν θαυματουργικά την ίαση των ασθενειών και των πειρασμών τους.

Συντέθηκαν τότε προς τιμήν του ευλογημένο τροπάριο, κοντάκιο και πλήρης εκκλησιαστική Ακολουθία της εορτής του οσίου ασκητού. Αργότερα άρχισαν να εμφανίζονται σταδιακά και πολλές ζωγραφικές εικονογραφικές αναπαραστάσεις της ευλογημένης ασκητικής μορφής του Οσίου Μαξίμου. Ο λαός λάτρεψε γρήγορα την αγία αυτή μορφή και την επικαλούνταν με ευλάβεια στις προσευχές και στις παρακλήσεις τους. Στα τέλη του δεκάτου έκτου αιώνα ο όσιος Μάξιμος ο Γραικός λατρευόταν ήδη σαν τοπικός όσιος στη Λαύρα.

Όμως ένα σημαντικό ερώτημα παρέμενε ανοιχτό μετά την ευλογημένη Σύνοδο, δηλαδή το ζήτημα του ακριβούς τόπου των λειψάνων. Οι πράξεις της Συνόδου ανέφεραν ότι τα τίμια λείψανα ήταν θαμμένα κοντά στον τοίχο του ναού του Αγίου Πνεύματος. Από την στιγμή που η Σύνοδος αποφάσισε επίσημα την αγιοκατάταξη του οσίου, μέχρι την έναρξη των ανασκαφών, πέρασαν οκτώ ολόκληρα έτη. Στο διάστημα εκείνο δεν υπήρχε καμία ορατή ένδειξη του ιερού τάφου επάνω στην επιφάνεια του εδάφους της μονής.

Στα τέλη του δεκάτου έκτου αιώνα είχε χτιστεί παλαιά παρεκκλησία επάνω από τον τάφο, η οποία ξανακτιζόταν αρκετές φορές. Επιβίωσε με αλλοιωμένη μορφή μέχρι περίπου τα έτη χίλια εννιακόσια τριάντα της σκοτεινής σοβιετικής περιόδου της Ρωσίας. Επειδή ακριβώς δεν υπήρχε ευδιάκριτο σημείο ταφής για τον Όσιο Μάξιμο και άλλους νεοαναγορευμένους αγίους, η Σύνοδος υιοθέτησε ειδική φόρμουλα. Έλεγε ότι τα τίμια λείψανά τους, οπουδήποτε και αν βρίσκονται σήμερα, πρέπει να θεωρούνται ευλογημένα ιερά λείψανα της Εκκλησίας.

Καθώς ήταν γνωστή μόνον η περίπου τοποθεσία του ιερού τάφου, ήταν αναγκαία η διεξαγωγή προσεκτικών αρχαιολογικών ανασκαφών. Ο Πατριάρχης Αλέξιος ο Δεύτερος, ο τότε προκαθήμενος της ρωσικής εκκλησίας, έδωσε τότε με χαρά την ευλογία του για την έναρξη. Πριν από την έναρξη των ανασκαφών, στις είκοσι τέσσερις Ιουνίου του χίλια εννιακόσια ενενήντα έξι, τελέστηκε ευλαβική παράκληση. Η ιερά Ακολουθία τελέσθηκε από τον αρχιμανδρίτη Κύριλλο Παύλωφ, τον σεβάσμιο πνευματικό πατέρα της Λαύρας του Αγίου Σεργίου.

Συμμετείχαν επίσης ευλαβώς στη ευλογημένη ιερά Ακολουθία οι μοναχοί της Λαύρας, σπουδαστές των εκκλησιαστικών σχολών και αρχαιολόγοι. Έπειτα από την ευλογημένη ιερή τέλεση της Παρακλήσεως άρχισαν επίσημα οι αρχαιολογικές ανασκαφές μέσα στον περιφραγμένο ιερό χώρο. Επειδή μέρος της περιοχής είχε καλυφθεί προηγουμένως με σκληρό πεζοδρόμιο, χρειάστηκε να αφαιρεθεί προσεκτικά το οδόστρωμα. Έπειτα ετοιμάστηκε με προσοχή ολόκληρος ο τόπος της ανασκαφής για να αρχίσει η συστηματική αρχαιολογική εργασία.

Για να αποφευχθούν τυχόν αρχαιολογικά λάθη, σκάφθηκε μεγάλη επιφάνεια, περίπου δέκα μέτρων στον άξονα ανατολής δύσεως. Αντίστοιχα στον άξονα βορρά νότου σκάφθηκε επιφάνεια έξι ολοκλήρων μέτρων, για ασφαλέστερη και πιο μεθοδική ανασκαφή της περιοχής. Κατά την ανασκαφή ανακαλύφθηκαν πολλά παλαιά θεμέλια διαφόρων κτιρίων, τα περισσότερα από τον δέκατο ένατο μετά Χριστόν αιώνα. Μεταξύ αυτών των κτιρίων ήταν μία παλαιά παρεκκλησία και μία αναπαραστατική εκκλησία, που είχαν χτιστεί στα έτη χίλια οκτακόσια εξήντα επτά.

Πραγματικά σπουδαία και αναπάντεχη ανακάλυψη έγινε στη βορειοδυτική γωνία του εκκλησιαστικού ναού του Αγίου Πνεύματος της Λαύρας. Εκεί ανακαλύφθηκαν τα θεμέλια του πρώτου παλαιού παρεκκλησίου, που είχε χτιστεί ευλαβώς πάνω από τον τάφο του Μαξίμου. Οι διαστάσεις των θεμελίων αντιστοιχούσαν ακριβώς στην παλαιά παρεκκλησία, όπως φαινόταν στο σχέδιο των ετών χίλια επτακόσια σαράντα πέντε. Μόλις ανακαλύφθηκαν αυτά τα ευλογημένα θεμέλια, οι ευλαβείς εργάτες συγκέντρωσαν εκεί όλη την προσοχή και την επαγγελματική τους εργασία.

Γύρω στο μεσημέρι της τριακοστής Ιουνίου, αναπάντεχη και έντονη ευωδία αναδύθηκε από το νότιο μέρος της ευλογημένης αρχαιολογικής ανασκαφής. Η ουράνια εκείνη ευωδία διατηρήθηκε μάλιστα για αρκετές διαδοχικές ημέρες, στερεώνοντας στους πιστούς τη θαυματουργική παρουσία του οσίου Μαξίμου. Μετά από κάποιο χρονικό διάστημα έγινε ορατή η τίμια κάρα του Αγίου Μαξίμου του Γραικού μέσα από το χώμα. Η εργασία συνεχίστηκε εντατικά εκείνη τη νύχτα μέχρι σχεδόν τη δευτέρα πρωινή ώρα της επόμενης ευλογημένης ημέρας.

Διαπιστώθηκε ότι η ταφή του οσίου είχε γίνει ευλαβώς πάνω σε ξύλινη πλάκα, που είχε διατηρηθεί εντελώς ακέραιη. Στις τρεις Ιουλίου του έτους χίλια εννιακόσια ενενήντα έξι, με την ευλογία του Πατριάρχη Αλεξίου του Δευτέρου, ανακομίσθηκαν επίσημα τα ιερά λείψανα. Τα τίμια άγια λείψανα του οσίου μεταφέρθηκαν με μεγάλη ευλάβεια στον ιερό ναό του Αγίου Πνεύματος της Λαύρας. Στις τέσσερις Ιουλίου τελέσθηκε σχετική Παράκληση από τον Πατριάρχη και τον επίσκοπο Αλέξιο και άλλους ευλαβείς ιεράρχες.

Συμμετείχε ολόκληρη η αδελφότητα της Λαύρας, η χορωδία της μονής και πολλοί ευλαβείς προσκυνητές της εποχής. Με την ευλογία του Πατριάρχη Κυρίλλου, στις εννέα Απριλίου του δύο χιλιάδες δεκατρία, τα ιερά λείψανα επέστρεψαν στον ναό. Τοποθετήθηκαν τότε σε ειδική προετοιμασμένη λειψανοθήκη στη βόρεια γωνία του ναού του Αγίου Πνεύματος, όπου παραμένουν. Δια πρεσβειών του Οσίου Μαξίμου του Γραικού, Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον τας ψυχάς ημών των αμαρτωλών δούλων σου.