Στην κοινή εορτή των Πρωτοκορυφαίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου τιμάται η Εκκλησία μαζί με όλο τον ορθόδοξο κόσμο. Οι ύμνοι της εορτής αναφέρονται στους δύο μεγάλους Αποστόλους ως κορυφαίους και αρχηγούς όλων των μαθητών του Κυρίου. Η λέξη «κορυφαίος» χρησιμοποιείτο στην αρχαία ελληνική τραγωδία για τους πρωταγωνιστές του χορού, που έδιναν τον τόνο της μελωδίας και τον ρυθμό των κινήσεων στους χορευτές. Ακριβώς κατά τον ίδιο τρόπο, ο Πέτρος και ο Παύλος αποτελούν τους πρωταγωνιστές του χορού των δώδεκα Αποστόλων και των κηρύκων του ευαγγελίου.

Ο Απόστολος Πέτρος, ο φλογερός μαθητής του Ιησού Χριστού, ομολόγησε στα Καισάρεια Φιλίππου ότι ο Χριστός είναι ο Υιός του Ζώντος Θεού. Με αυτή τη λαμπρή ομολογία αξιώθηκε από τον Σωτήρα να ακούσει τα μακαριστά λόγια «μακάριος ει, Σίμων, βαρ Ιωνά». Ο Κύριος του είπε ότι θα ονομάζεται πλέον Πέτρος, και πάνω σε αυτή την πέτρα της ομολογίας θα οικοδομηθεί η Εκκλησία Του. Η πέτρα όμως δεν ήταν ο ίδιος ο Πέτρος, αλλά ο Χριστός, καθώς ολόκληρη η οικοδομή ορθώνεται πάνω στον γωνιαίο λίθο της πίστεως.

Έτσι ο Σίμων ονομάστηκε Πέτρος όχι αυτός μόνος του, αλλά εξαιτίας της λαμπρής του ομολογίας στη θεότητα του Χριστού. Ο Απόστολος Παύλος, που πριν ονομαζόταν Σαούλ, μετατράπηκε από αρπακτικό λύκο σε ήμερο αρνί του Χριστού. Πιο πριν υπήρξε εχθρός της Εκκλησίας, δίψασε αίμα και απειλούσε με θάνατο τους μαθητές του Κυρίου, ως αδιάλλακτος φαρισαίος της εποχής. Στο δρόμο όμως προς τη Δαμασκό, ο Κύριος τον φώναξε από τον ουρανό λέγοντας «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με διώκεις».

Ο Σαούλ, τρομαγμένος, ρώτησε ποιος είναι, και άκουσε την απάντηση «εγώ είμαι ο Ιησούς, τον οποίο εσύ διώκεις». Ξαφνικά μεταβλήθηκε εντελώς και ρώτησε τον Κύριο τι θέλει να κάνει, και Εκείνος του είπε να μπει στην πόλη και να περιμένει εντολή. Ο Ανανίας, με την εντολή του Κυρίου, τον βρήκε, του ακούμπησε τα χέρια και τον βάφτισε με φως, καθιστώντας τον σκεύος εκλογής. Από εκείνη τη στιγμή ο Παύλος μεταμορφώθηκε σε ένθερμο διώκτη της πλάνης και κήρυκα του ευαγγελίου, ταξιδεύοντας ακούραστα από τόπο σε τόπο.

Το όνομα Παύλος, που σημαίνει στα λατινικά μικρός, εκφράζει την ταπείνωση που αντικατέστησε την παλαιά υπερηφάνειά του ως φαρισαίος της εποχής. Ο ίδιος αυτοαποκαλείται «ελάχιστος των Αποστόλων», αν και κοπίασε περισσότερο από όλους τους άλλους με τη χάρη του Θεού. Έτσι έδειξε ότι όλος ο καρπός της αποστολικής του εργασίας οφείλεται στη Χάρη και όχι στις δικές του δυνάμεις. Στους δύο Αποστόλους ο Κύριος εμπιστεύτηκε τα κλειδιά της βασιλείας των ουρανών και την εξουσία να δένουν και να λύνουν αμαρτίες.

Δεν δόθηκε αυτή η εξουσία αποκλειστικά σε έναν, αλλά σε όλη τη μία και ενιαία Εκκλησία, που οικοδομείται πάνω στον γωνιαίο λίθο, τον Χριστό. Σε άλλο σημείο της Γραφής, ο ίδιος ο Κύριος είπε σε όλους τους Αποστόλους «λάβετε Πνεύμα Άγιο, και όσων αν αφήτε τας αμαρτίας, αφίενται αυτοίς». Η Εκκλησία λοιπόν δένει και λύνει στο όνομα του Χριστού, και έξω από αυτήν δεν είναι δυνατό να βρεθεί η συγχώρηση της ψυχής. Ο Πέτρος, ο πρώτος ανάμεσα στους Αποστόλους, εκπροσωπεί την ενότητα της Εκκλησίας, ως ο σταθερός θεμέλιος λίθος της φλογερής ομολογίας.

Μετά την Ανάσταση, ο Κύριος του ζήτησε τρεις φορές να ομολογήσει την αγάπη του και του είπε «βόσκε τα πρόβατά μου» με στοργική φροντίδα. Με αυτή την τριπλή ερώτηση και την τριπλή απάντηση ο Κύριος αποκατέστησε τον Πέτρο μετά την τριπλή του άρνηση τη νύχτα του πάθους. Ο Πέτρος, πιστός στην κλήση του, παρέδωσε αργότερα τη ζωή του για το ποίμνιο του Χριστού, σφραγίζοντας το αποστολικό του αξίωμα με το μαρτύριο. Έτσι ολοκλήρωσε την κλήση του ως καλός ποιμένας, δίνοντας την ψυχή του για τα πρόβατα όπως ακριβώς δίδαξε ο Διδάσκαλός του.

Οι δύο μεγάλοι Απόστολοι έπαθαν για τον Χριστό σε διαφορετικές ημέρες, αλλά τιμώνται από κοινού στις είκοσι εννέα Ιουνίου της κάθε χρονιάς. Στο πνεύμα και στη στενή εγγύτητα του μαρτυρίου τους αποτελούν ένα ενιαίο σώμα, ως οι δύο πιστοί στρατιώτες του Κυρίου. Ο Πέτρος προηγήθηκε στο μαρτύριο, και αμέσως μετά τον ακολούθησε ο Παύλος, ολοκληρώνοντας έτσι την κοινή τους πορεία προς τη βασιλεία. Ο πρώτος καταδικάστηκε σε σταυρικό θάνατο και σταυρώθηκε ανάποδα στη Ρώμη, με το κεφάλι κάτω, για ταπεινοφροσύνη.

Ο δεύτερος, ως ρωμαίος πολίτης της αυτοκρατορίας, καταδικάστηκε σε αποκεφαλισμό με ξίφος έξω από τα τείχη της Ρώμης, στον κάμπο των τριών πηγών. Ο αυτοκράτορας Νέρων, οργισμένος για τη μεταστροφή πολλών πιστών στον Χριστό, εξέδωσε μαζί την καταδικαστική απόφαση και τους δύο. Σύμφωνα με την παράδοση της Εκκλησίας, μαρτύρησαν την ίδια ημέρα του ημερολογίου, αν και άλλοι ιστορικοί τοποθετούν το μαρτύριο του Παύλου έναν ολόκληρο χρόνο αργότερα. Πάντως η Εκκλησία ενώνει την κοινή τους μνήμη, αναγνωρίζοντας ότι η ζωή και ο θάνατός τους ταυτίστηκαν τελικά στην αγάπη προς τον Σωτήρα Χριστό.

Έτσι οι δύο πιστοί υπηρέτες του ανέβηκαν μαζί στους ουρανούς, μέσα από τη μαρτυρική κλήση τους και την κοινή τους πορεία. Από τη στρατευόμενη Εκκλησία πέρασαν στη θριαμβεύουσα, μέσα σε χαρά και δοξολογία των πλήθων των αγίων ανδρών και αγγέλων. Στη Ρώμη, στον τόπο όπου σήμερα ορθώνεται ο μεγαλοπρεπής ναός του Αποστόλου Πέτρου, βρίσκεται ο τάφος του κορυφαίου μαθητή του Κυρίου. Στον ίδιο τόπο τέθηκε αργότερα και το λείψανο του Αποστόλου Παύλου, ώστε να βρίσκονται μαζί οι δύο πιστοί συναπόστολοι του Χριστού.

Η συνεορτασία τους θεμελιώθηκε από τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες, καθώς η Εκκλησία δεν τους ξεχωρίζει στη λειτουργική της παράδοση. Πριν από τη γιορτή τηρείται η νηστεία των Αγίων Αποστόλων, η οποία ξεκινά τη Δευτέρα μετά την Κυριακή των Αγίων Πάντων και διαρκεί έως τη γιορτή. Η Εκκλησία τιμά μέσα από αυτή τη νηστεία τους κόπους και τα παθήματα όλων των Αποστόλων, οι οποίοι εργάστηκαν για τη διάδοση του ευαγγελίου. Ο πιστός λαός παρακολουθεί την παράδοση αυτή με ευλάβεια, μέσα από προσευχές, αγρυπνίες και ευλαβική προετοιμασία πριν από την κορυφαία λαμπρή εορτή.

Στα ορθόδοξα κράτη και στις παροικίες, η εορτή των Αγίων Αποστόλων αποτελεί μέρα μεγάλης λαμπρότητας και πανηγυρισμού. Πολλοί ναοί ανά τον κόσμο είναι αφιερωμένοι στους δύο Αποστόλους, και πλήθος πιστών συγκεντρώνεται εκεί κατά την ημέρα της μνήμης τους. Έτσι οι Πέτρος και Παύλος συνδέουν τις γενιές των πιστών με τους πρώτους θεμελίους της Εκκλησίας του Κυρίου. Σε όλη την οικουμένη η μνήμη τους τιμάται σήμερα με ιερές αγρυπνίες, λιτανείες και πανηγυρικές Θείες Λειτουργίες.

Η μορφή των δύο Αποστόλων αποτελεί αιώνιο πρότυπο πίστεως, μετανοίας και ζήλου για κάθε ορθόδοξο χριστιανό όλων των αιώνων. Ο Πέτρος δείχνει την οδό της επιστροφής μετά την πτώση, ενώ ο Παύλος αποκαλύπτει τη μεταμορφωτική δύναμη της Χάριτος του Χριστού. Και οι δύο διδάσκουν, ο καθένας με τον τρόπο του, ότι η αληθινή σωτηρία βρίσκεται μέσα στην ταπείνωση και την αγάπη προς τον Κύριο. Με τα παθήματα και τα λόγια τους έθρεψαν την Εκκλησία και την οδήγησαν να φέρει τους καρπούς της αγιότητας.

Οι επιστολές τους, που σώζονται στην Καινή Διαθήκη, αποτελούν θησαυρό αληθινής διδασκαλίας και πρακτικών οδηγιών της χριστιανικής ζωής. Με αυτές οι αιώνες των πιστών διδάχθηκαν και διδάσκονται την οδό της σωτηρίας και τη δύναμη της Χάριτος του Θεού. Σήμερα οι πιστοί καταφεύγουν στις πρεσβείες των δύο πρωτοκορυφαίων, ζητώντας ειρήνη για την οικουμένη και έλεος μέγα για τις ψυχές τους. Με τα μαρτυρικά τους στεφάνια, οι Πέτρος και Παύλος πρεσβεύουν αδιάλειπτα προς τον αναστάντα Χριστό για ολόκληρη τη χριστιανική κοινότητα.

Έτσι παραμένουν αιώνιοι κορυφαίοι και αρχηγοί της αληθινής Εκκλησίας, οδηγώντας τους πιστούς προς την αιώνια λαμπρή Βασιλεία του Θεού. Στην ορθόδοξη παράδοση οι δύο μεγάλοι Απόστολοι αποτελούν τους κορυφαίους πρεσβευτές της σωτηρίας μας στους αιώνες των αιώνων.