Ένας μητροπολίτης που πέθανε γονατιστός στην προσευχή, την ώρα που χτυπούσαν οι καμπάνες για τον εσπερινό, και την ίδια εκείνη ημέρα είχε στρώσει τραπέζι στο σπίτι του για τους φτωχούς και τους κληρικούς της πόλης. Ο Άγιος Ιωάννης Μαξίμοβιτς βάφτισε χιλιάδες ειδωλολάτρες στη Σιβηρία και έστειλε άφθονη βοήθεια στους Ρώσους μοναχούς του Αγίου Όρους σε χρόνια πολύ δύσκολα για εκείνους. Γεννήθηκε στην πόλη Νεζίν το χίλια εξακόσια πενήντα ένα και ήταν ο μεγαλύτερος από τα επτά παιδιά του Μαξίμ Βασίλιεβιτς και της Ευφροσύνης.

Σπούδασε στο φημισμένο Κολλέγιο του Κιέβου και αναδείχθηκε ικανός δάσκαλος της λατινικής γλώσσας. Το χίλια εξακόσια ογδόντα έγινε μοναχός στη Λαύρα των Σπηλαίων του Κιέβου και αφοσιώθηκε στην εσωτερική πνευματική εργασία. Οι αδελφοί της μονής σύντομα του εμπιστεύτηκαν το διακόνημα του κήρυκα και αμέσως φάνηκε η σπάνια ευγλωττία του. Έδινε ιδιαίτερη βαρύτητα στην εσωτερική θρησκευτική γνώση και η ζωή του γύρω από μία μεγάλη ερώτηση. Πώς μπορεί ο άνθρωπος να εναρμονίσει τη θέλησή του με τη θέληση του Θεού.

Στο ερώτημα αυτό απάντησε με ολόκληρη τη ζωή του και με το σπουδαιότερο σύγγραμμά του, το γνωστό «Ηλιοτρόπιον», όπου ερμηνεύει την υποταγή του ανθρώπινου θελήματος στο θείο. Το χίλια εξακόσια ογδόντα οκτώ τον έστειλαν σε αποστολή στη Μόσχα και ο Πατριάρχης Ιωακείμ τον όρισε ηγούμενο στη μονή του Μπριάνσκ Σβένσκ, η οποία τότε εξαρτιόταν από τη Λαύρα του Κιέβου. Λίγο πριν την κοίμησή του ο Άγιος Θεοδόσιος Αρχιεπίσκοπος Τσερνίγκοφ τον κάλεσε κοντά του και τον τοποθέτησε αρχιμανδρίτη στη μονή Έλετσκ του Τσερνίγκοφ.

Ταυτόχρονα τον υπέδειξε ως διάδοχό του στον επισκοπικό θρόνο της πόλης. Ο Ιωάννης ευλαβούνταν βαθιά τη μνήμη του Αγίου Θεοδοσίου και πίστευε ακράδαντα στη δύναμη της μεσιτείας του ενώπιον του Κυρίου. Όταν αρρώστησε σοβαρά και έφτασε στο χείλος του θανάτου, ο Άγιος Θεοδόσιος του εμφανίστηκε με τρόπο θαυμαστό. Του είπε με σιγουριά. Λειτούργησε αύριο και θα είσαι καλά.

Την επόμενη ημέρα ο Ιωάννης τέλεσε τη Θεία Λειτουργία εντελώς υγιής, προς μεγάλη έκπληξη όλων όσοι παρακολουθούσαν. Έτσι ξεκίνησε η ευρύτερη ευλάβεια του πιστού λαού προς τον θαυματουργό Άγιο Θεοδόσιο. Τη δέκατη Ιανουαρίου του χίλια εξακόσια ενενήντα επτά ο Πατριάρχης Αδριανός χειροτόνησε τον Ιωάννη επίσκοπο Τσερνίγκοφ στον καθεδρικό ναό της Κοιμήσεως μέσα στο Κρεμλίνο της Μόσχας. Μόλις ανέλαβε τη διοίκηση της επισκοπής του, ίδρυσε δίπλα στον καθεδρικό μια εκκλησιαστική σχολή κατά το πρότυπο της φημισμένης Ακαδημίας του Κιέβου.

Ονειρευόταν να γίνει το Τσερνίγκοφ μια νέα Αθήνα, ένα κέντρο φωτισμού και ευσέβειας για όλη τη ρωσική γη. Η σχολή απέκτησε γρήγορα μεγάλη φήμη χάρη στο υψηλό επίπεδο θεολογικής μόρφωσης και πνευματικής αγωγής που πρόσφερε. Ουσιαστικά ήταν η πρώτη οργανωμένη ιερατική σχολή σε όλη τη Ρωσία και αποτέλεσε πρότυπο για πολλές άλλες επισκοπές. Σχολές παρόμοιες με αυτήν άρχισαν να ανοίγουν σταδιακά σε όλη τη ρωσική Εκκλησία, αλλάζοντας πραγματικά το πρόσωπο του κλήρου.

Λίγο αργότερα ο Άγιος ίδρυσε και τυπογραφείο, όπου ο ίδιος και οι διάδοχοί του εξέδωσαν πολλά πνευματικά και ηθικοδιδακτικά βιβλία. Η ζωή του ήταν στολισμένη με υψηλές αρετές και ιδιαίτερα με βαθιά ταπείνωση, η οποία διαπερνά κάθε σελίδα των κειμένων του. Συνέγραψε πλήθος έργων, ανάμεσα στα οποία ξεχωρίζουν τα στοχαστικά βιβλία για την ηθική ζωή, για την Παναγία και για τη βασιλική οδό του Σταυρού. Στο Τσερνίγκοφ το χίλια επτακόσια δεκατέσσερα εξέδωσε για πρώτη φορά και το κορυφαίο σύγγραμμά του στη λατινική γλώσσα, σύμφωνα με τη συνήθεια των αποφοίτων της Σχολής του Κιέβου.

Πολύ αργότερα, στα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα, ο καθηγητής Μαξίμοβιτς το μετέφρασε στη σύγχρονη ρωσική γλώσσα και το παρουσίασε σε συνέχειες σε εκκλησιαστικό περιοδικό του Τσερνίγκοφ. Στο όνομά του συνδέεται επίσης το γνωστό λατινο ελληνο ρωσικό λεξικό, χρήσιμο εργαλείο για τους σπουδαστές της εποχής εκείνης. Ο Άγιος Ιωάννης διατηρούσε στενούς δεσμούς με το Άγιον Όρος και ενδιαφερόταν ιδιαίτερα για την τύχη των Ρώσων μοναχών στον Άθω. Τους έστελνε σημαντική υλική βοήθεια κατά τα δύσκολα χρόνια που περνούσαν εκείνοι, σαν στοργικός πατέρας μακρινός.

Διασώθηκε μάλιστα αρχιερατική επιστολή του προς τη ρωσική μονή του Αγίου Παντελεήμονος, που μαρτυρεί καθαρά το ζωντανό ενδιαφέρον του. Τη δεκάτη τετάρτη Αυγούστου του χίλια επτακόσια έντεκα, μετά την προαγωγή του σε μητροπολίτη, έφτασε στην έδρα του Τομπόλσκ ως ποιμένας όλης της Σιβηρίας. Από εκεί συνέχισε το έργο που είχε ξεκινήσει στο Τσερνίγκοφ, αναδιοργανώνοντας τη σχολή του προκατόχου του Μητροπολίτη Φιλοθέου. Ο Άγιος συνέχισε με θερμό ζήλο και το αποστολικό κήρυγμα ανάμεσα στους ειδωλολάτρες της Σιβηρίας, οδηγώντας στον Χριστό πολλές χιλιάδες ψυχές.

Το χίλια επτακόσια δεκατέσσερα φρόντισε για την αποστολή στο Πεκίνο, την οποία ανέλαβε ο Αρχιμανδρίτης Ιλαρίων, με δικές του ευλογίες και υποστήριξη. Στο Τομπόλσκ ανανέωσε την εκδοτική δραστηριότητα και τύπωσε το «Ηλιοτρόπιον» στη σλαβορωσική γλώσσα, ώστε να το κατανοούν εύκολα οι απλοί κάτοικοι της Σιβηρίας. Ο χρονικογράφος της εποχής τον περιγράφει ως άνθρωπο ήσυχο και απλό, ευγενικό προς όλους και βαθιά συμπονετικό προς τους φτωχούς και τους θλιμμένους.

Βοηθούσε πολλούς κρυφά και κάποιες φορές, ντυμένος ως απλός μοναχός, μετέφερε ο ίδιος γενναιόδωρες ελεημοσύνες στα φτωχικά σπίτια. Έλεγε ταπεινά στους ευεργετουμένους. Δέξου το στο όνομα του Ιησού Χριστού. Η οικία του στο Τομπόλσκ ήταν πάντοτε ανοιχτή σε όσους χρειάζονταν βοήθεια ή μια λέξη παρηγοριάς από φιλόστοργο πατέρα. Ακόμη και την ημέρα της κοιμήσεώς του, στις δέκα Ιουνίου του χίλια επτακόσια δεκαπέντε, μετά τη Θεία Λειτουργία είχε στρώσει τραπέζι για κληρικούς και φτωχούς.

Ο ίδιος σέρβιρε στα τραπέζια με χαρά και απλότητα, σαν διάκονος των αδελφών του Κυρίου. Στη συνέχεια αποχαιρέτησε όλους όσοι βρίσκονταν εκεί και αποσύρθηκε σιωπηλά στα ιδιαίτερα κελιά του. Όταν οι καμπάνες σήμαναν για τον εσπερινό, παρέδωσε την ψυχή του γονατιστός μπροστά στις εικόνες προσευχόμενος. Ο Άγιος ενταφιάστηκε στο παρεκκλήσιο του Ιωάννου του Χρυσοστόμου, μέσα στον καθεδρικό ναό Κοιμήσεως Σοφίας του Τομπόλσκ. Από τότε η μνήμη του τιμάται με βαθιά ευλάβεια σε ολόκληρη τη Σιβηρία, ανάμεσα σε όλους τους ορθοδόξους κατοίκους της.

Λόγω των πολυάριθμων θαυμάτων του και της μακρόχρονης τοπικής τιμής του πιστού λαού, το χίλια εννιακόσια δεκαέξι η Εκκλησία θέσπισε επίσημα τον πανρωσικό εορτασμό του. Η ημέρα της εορτής του ορίστηκε η δεκάτη Ιουνίου, ημέρα της οσιακής κοιμήσεώς του. Η μνήμη του φυλάσσεται με θέρμη από τους κατοίκους της Σιβηρίας και από ολόκληρο τον ρωσικό ορθόδοξο λαό. Σήμερα τα τίμια λείψανά του αναπαύονται στον καθεδρικό ναό της Σκέπης της Θεοτόκου, μέσα στην αγαπημένη του πόλη του Τομπόλσκ.

Η ακολουθία του επανεκδόθηκε μετά τους δύσκολους χρόνους των διωγμών, με την ευλογία του Πατριάρχη Αλεξίου του Πρώτου. Φρόντισε για την επανέκδοση ο Μητροπολίτης Βαρθολομαίος, και έγινε αυτό στην πόλη του Νοβοσιμπίρσκ στα μέσα του εικοστού αιώνα.