Ο Άγιος Θεόδωρος, ηγεμών του Νόβγκοροντ και πρεσβύτερος αδελφός του ξακουστού Αλεξάνδρου Νιέφσκι, εγεννήθη το χιλιοστόν διακοσιοστόν δέκατον όγδοον σωτήριον έτος. Η ηγεμονική διακονία του προς την πατρώαν αυτού γην ήρχισε από πολύ νεαράν ακόμη και τρυφεράν ηλικίαν. Ο πατήρ του Γιαροσλάβ Βσέβολοντοβιτς αφήκε αμφοτέρους τους νεαρούς αδελφούς εις το Νόβγκοροντ ως ιδίους εκπροσώπους του ηγεμονικού του οίκου. Αυτό συνέβη κατά το χιλιοστόν διακοσιοστόν εικοστόν ένατον σωτήριον έτος, σε εποχήν δύσκολον και ταραγμένην διά την Ρωσικήν γην.

Δεν παρήλθεν όμως ούτε εν έτος, και οι νεαροί ηγεμόνες αναγκάσθησαν να εγκαταλείψουν προσωρινώς την περίφημον αυτήν πόλιν του ρωσικού βορρά. Οι ταραχώδεις και αυτόνομοι κάτοικοι του Νόβγκοροντ στην επίσημον λαϊκήν συνέλευσιν αυτών, που ωνομάζετο βέτσε, απεφάσισαν να προσκαλέσουν άλλον διαφορετικόν ηγεμόνα. Όμως κατά το αμέσως επόμενον χιλιοστόν διακοσιοστόν τριακοστόν έτος, εν καιρώ φοβεράς λιμοκτονίας και θανατηφόρου επιδημικής ασθενείας, οι Νοβγοροντιανοί προσεκάλεσαν εκ νέου τον Γιαροσλάβ. Κατά την τριακοστήν ημέραν του Δεκεμβρίου του ιδίου εκείνου έτους ενεθρονίσθη ως ηγεμών εις το Νόβγκοροντ διά τετάρτην φοράν συνεχομένην.

Η αλλεπάλληλος αυτή εναλλαγή ηγεμόνων εις την πόλιν φανερώνει την έντονον πολιτικήν αστάθειαν και τας έσωθεν διαμάχας της εποχής εκείνης. Ο νεαρός Θεόδωρος εμεγάλωσε ακριβώς εν μέσω αυτής της ταραχώδους και αμφιλεγομένης ηγεμονικής ατμοσφαίρας του ρωσικού βορρά. Τοιαύτη ήτο η σκληρά πολιτική και πνευματική παιδεία που έλαβε ο μέλλων όσιος ηγεμών του ρωσικού ορθοδόξου λαού. Ο πατήρ Γιαροσλάβ παρέμεινε όμως στην αναστατωμένην πόλιν αυτήν μόνον δύο μικράς εβδομάδας πριν αναχωρήσει εκείθεν διά νέα ηγεμονικά καθήκοντα.

Αφού εγκατέστησε τους δύο ηγεμονικούς του υιούς εις την υπεύθυνον θέσιν του, ανεχώρησε διά την μακρινήν Περεγιασλάβλ-Ζαλέσσκ. Κατά το χιλιοστόν διακοσιοστόν τριακοστόν δεύτερον σωτήριον έτος, ο δεκατετραετής νέος Θεόδωρος εκλήθη να υπηρετήσει τον ζώντα Θεόν. Δεν εκαλείτο πλέον μόνον διά της ταπεινής προσευχής, αλλά και ενεργώς διά του στρατιωτικού του ξίφους εις τον πόλεμον. Έλαβε τιμητικώς μέρος εις λαμπράν στρατιωτικήν εκστρατείαν των ρωσικών στρατευμάτων εναντίον των ειδωλολατρικών παγανιστικών ηγεμόνων των Μορδοβίων.

Κατά το χιλιοστόν διακοσιοστόν τριακοστόν τρίτον σωτήριον έτος, με την ρητήν επιθυμίαν του πατρός του, ο νεαρός Θεόδωρος ηναγκάσθη να συνάψει επίσημον γάμον. Νύμφη του ωρίσθη η ευσεβής Θεοδουλία, η ευγενής θυγάτηρ του αγίου ηγεμόνος Μιχαήλ του ένδοξου Τσερνίγκωβ. Όταν όμως οι κεκλημένοι είχαν ήδη συναθροισθή εις το πανηγυρικόν τραπέζι του γαμηλίου συμποσίου, ο νεόνυμφος εξαφνικά απέθανε. Μετά τον αιφνίδιον αυτόν θάνατον του μνηστήρος της, η ευγενής πριγκίπισσα εγκατέλειψε τον ματαιωθέντα κόσμον του γάμου.

Εκουρεύθη μοναχή εις εν εκ των φημισμένων ησυχαστικών μοναστηρίων του Σούζνταλ της κεντρικής ρωσικής γης, αρχίζοντας ασκητικήν πολιτείαν. Διεκρίθη αργότερον εις την αυστηράν μοναχικήν πολιτείαν ως η οσία Ευφροσύνη του Σούζνταλ, εορταζομένη υπό της Εκκλησίας την εικοστήν πέμπτην του Σεπτεμβρίου. Έτσι ο εξαφνικός θάνατος του ευσεβούς νυμφίου ωδήγησε τελικώς εις δύο διαφορετικάς αλλά ομοίως αγιαστικάς πορείας προς τον ουρανόν. Ο Άγιος Θεόδωρος ενεταφιάσθη με τιμάς εις την περιφανή Μονήν του Γιούριεφ της πόλεως του Νόβγκοροντ.

Κατά το χιλιοστόν εξακοσιοστόν δέκατον τέταρτον σωτήριον έτος, οι Σουηδοί κατακτηταί ελαφυραγώγησαν αδίκως ολόκληρον την μοναστηριακήν περιοχήν. Έσπασαν με ασέβειαν τον ιερόν τάφον του οσίου ηγεμόνος και ηύραν εκπληκτικώς το σώμα ολόκληρον αδιάφθορον. Οι ιερόσυλοι ασεβείς εκείνοι ενέπαιξαν με χλεύην τα άγια λείψανα και τελικώς εγκατέλειψαν αυτά εις τον αύλειον χώρον της εκκλησίας. Πολλά έτη αργότερον, ο ευλαβέστατος μητροπολίτης Ισίδωρος του Νόβγκοροντ μετέφερε με τιμάς και ευλάβειαν τα άγια εκείνα λείψανα.

Κατετέθησαν με τιμάς εις τον ιστορικόν καθεδρικόν ναόν της Αγίας του Θεού Σοφίας της ιδίας πόλεως. Ετοποθετήθησαν συγκεκριμένως εις το ιερόν παρεκκλήσιον του τιμίου προφήτου, προδρόμου και βαπτιστού Ιωάννου, ως πολυτιμότατος θησαυρός της πόλεως. Παρέμειναν εκεί λατρευτικώς και ευλαβώς προσκυνούμενα από τους πιστούς μέχρι του χιλιοστού εννεακοσιοστού δεκάτου ενάτου σωτηρίου έτους της Χάριτος. Κατά την περίοδον εκείνην, αφηρέθησαν διά της βίας από τους άθεους Μπολσεβίκους από τον ιερόν εκείνον τόπον.

Η ιερά ακολουθία προς τιμήν του οσίου Θεοδώρου συνετέθη ευλαβώς το χιλιοστόν επτακοσιοστόν ογδοηκοστόν έβδομον έτος. Συγγραφεύς αυτής υπήρξεν ο μητροπολίτης Γαβριήλ της Πετρουπόλεως και του Νόβγκοροντ, εκδημήσας προς Κύριον το χιλιοστόν οκτακοσιοστόν πρώτον. Διά πρεσβειών του οσίου Θεοδώρου του πραέως ηγεμόνος, Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον τας ψυχάς ημών.