Δυνατός στις Γραφές αναδείχθηκε ο νεαρός Θεόδωρος, ώστε ο Όσιος Παχώμιος ο Μέγας τον όρισε διδάσκαλο των αδελφών της μονής. Παρά τα πλούτη των γονέων του, ο νέος εγκατέλειψε τον κόσμο και έγινε μαθητής του μεγάλου αθλητή της ερήμου της Αιγύπτου. Ο Όσιος Θεόδωρος ο Ηγιασμένος καταγόταν από αρχοντική και ευγενή ορθόδοξη οικογένεια της Άνω Αιγύπτου του τετάρτου αιώνος. Οι γονείς του ήταν εύποροι και ευσεβείς χριστιανοί, οι οποίοι του παρείχαν εξαιρετική μόρφωση και χριστιανική ανατροφή.
Από νεαρή ηλικία ο μικρός Θεόδωρος έδειχνε ξεχωριστή αγάπη προς τη μελέτη των ιερών Γραφών και των πατερικών συγγραμμάτων. Επιδιδόταν με ζήλο στη μελέτη των πατερικών συγγραμμάτων και των βίων των αρχαίων ασκητών της ερήμου. Όταν άκουσε με προσοχή στη νεαρή του μνήμη τους θαυμαστούς αγώνες του Οσίου Παχωμίου του Μεγάλου, εμπνεύστηκε. Άρχισε λοιπόν να σκέφτεται σοβαρά πώς να εγκαταλείψει τα πλούτη και να ζήσει την αυστηρή μοναχική ζωή. Τα πλούτη των γονέων του δεν στάθηκαν ικανά να εμποδίσουν τον ιερό πόθο της καρδιάς του.
Πόθος του ήταν να γίνει μαθητής του μεγάλου αθλητή της ερήμου, του Οσίου Παχωμίου του Μεγάλου. Παρά την αντίθεση και τους πειρασμούς της οικογενείας του, ο Θεόδωρος αναχώρησε προς την έρημο της Άνω Θηβαΐδας. Έφτασε στη μονή του Παχωμίου στη νήσο Ταβέννη και ζήτησε ταπεινά να γίνει μοναχός της φημισμένης αδελφότητας. Ο Όσιος Παχώμιος δέχθηκε τον νεαρό Θεόδωρο με μεγάλη χαρά και τον δοκίμασε σύμφωνα με τη μοναστική τάξη. Ο νεαρός Θεόδωρος έδειξε αμέσως αξιοθαύμαστη υπακοή, ταπεινοφροσύνη και ζήλο στις πνευματικές αρετές της μοναστικής αδελφότητος της Ταβέννης.
Αν και ήταν ακόμη νεαρός στην ηλικία, είχε αξιοθαύμαστη εγκράτεια, εξαιρετική πνευματική φρόνηση και θαυμαστή σύνεση. Με αυτές τις σπάνιες αρετές κέρδισε γρήγορα την εκτίμηση του γέροντά του Παχωμίου και των πατέρων της μονής. Ο Όσιος Παχώμιος τον είχε σε ξεχωριστή και πολύ μεγάλη υπόληψη μεταξύ των αδελφών της μοναχικής κοινότητας. Παρακολουθούσε με προσοχή και αγάπη την πνευματική του πρόοδο και διαπίστωνε τα ιδιαίτερα χαρίσματα του νεαρού μοναχού.
Εκείνο όμως που διέκρινε κανείς ιδιαίτερα στον Θεόδωρο ήταν οι πολλές του γνώσεις στα ιερά γράμματα. Ήταν δεινός μελετητής της Αγίας Γραφής και των παλαιοτέρων συγγραμμάτων των σοφών Πατέρων της Ορθοδόξου Εκκλησίας. Με την αδιάλειπτη μελέτη του ο Θεόδωρος αναδείχθηκε σε άριστο γνώστη των γραφών και των πατερικών διδασκαλιών. Συνδύαζε τη βαθιά γνώση με την ταπεινή μοναχική ζωή και την έμπρακτη εφαρμογή των εντολών του Χριστού. Ο Όσιος Παχώμιος, βλέποντας την ικανότητα του νεαρού Θεοδώρου, αναγνώρισε ότι ήταν «δυνατός εν ταις γραφαίς» αληθώς.
Αυτή η φράση από τις Πράξεις των Αποστόλων εφαρμοζόταν τέλεια στον νεαρό μοναχό της αιγυπτιακής μονής. Δηλαδή ήταν δυνατός στη γνώση και στην ερμηνεία των ιερών Γραφών, όπως ο Απολλώς της Αλεξανδρείας στα αποστολικά χρόνια. Ο Όσιος Παχώμιος όρισε λοιπόν τον νεαρό Θεόδωρο να διδάσκει τις Γραφές στους υπόλοιπους αδελφούς του μοναστηριού. Σκοπός του ήταν να μεταδώσει στους πολυάριθμους μοναχούς τις γνώσεις των ιερών Γραφών και των πατερικών συγγραμμάτων.
Στην αρχή μερικοί από τους αδελφούς αντέδρασαν, διότι δεν ήθελαν να τους μορφώνει ένα νεαρό παιδί. Έλεγαν χαρακτηριστικά ότι ήταν προσβολή για αυτούς τους ηλικιωμένους και έμπειρους μοναχούς να διδάσκονται από νεαρό μοναχό. Όμως η ικανότητα του Θεοδώρου, θεμελιωμένη σε βαθύ ταπεινό φρόνημα, νίκησε σύντομα κάθε αντίδραση των ώριμων μοναχών. Με τη σύνεσή του και την ταπεινοφροσύνη του κατάφερε να πείσει όλη την αδελφότητα να τον ακούει πρόθυμα. Δίδασκε με σαφήνεια, με αγάπη και χωρίς υπεροψία, σεβόμενος τις ηλικίες και τις πνευματικές βαθμίδες των μαθητών του.
Σιγά σιγά οι μοναχοί που είχαν αντιδράσει αρχικά αναγνώρισαν τη μεγάλη αξία της διδασκαλίας του νεαρού πατέρα. Ζητούσαν τότε οι ίδιοι τις ερμηνείες του στις Γραφές και τις πνευματικές συμβουλές του στις δυσκολίες. Ο Όσιος Θεόδωρος έγινε έτσι ένας από τους πιο αγαπητούς πνευματικούς διδασκάλους της μοναστικής κοινότητας της εποχής. Καλλιεργούσε στις ψυχές των αδελφών την αγάπη προς τις Γραφές και την έμπρακτη εφαρμογή των εντολών. Στην ενεργή ζωή της μονής Ταβέννης ο Όσιος Θεόδωρος συνδύαζε τη διδασκαλία με τις άλλες μοναχικές υποχρεώσεις του.
Συμμετείχε στις κοινές προσευχές, στις ημερήσιες εργασίες και στις άλλες ασκήσεις της κοινοβιακής ζωής της αδελφότητας. Παρά την υψηλή του αναγνώριση ως διδασκάλου, παρέμενε ταπεινός μοναχός χωρίς να επιζητά διακρίσεις ή προνόμια. Ο πνευματικός του πατέρας Όσιος Παχώμιος συνέχισε να τον στηρίζει και να τον προετοιμάζει για ακόμη μεγαλύτερες ευθύνες. Όταν ο Όσιος Παχώμιος εκοιμήθη ειρηνικά κατά τη διάρκεια της επιδημίας πανώλους, η αδελφότητα έπρεπε να βρει διάδοχο.
Οι αδελφοί συγκεντρώθηκαν για να εκλέξουν νέο ηγούμενο για την οργανωμένη μοναστική κοινότητα της νήσου Ταβέννης στην Αίγυπτο. Μετά από χρόνια εμπειρίας του Θεοδώρου ως διδασκάλου, οι μοναχοί τον εξέλεξαν ομόφωνα ηγούμενο της μονής. Η εκλογή έγινε με χαρά και ευλάβεια από όλους τους αδελφούς, οι οποίοι είχαν δοκιμάσει τις αρετές του. Ο Όσιος Θεόδωρος ανέλαβε λοιπόν τη βαρυτάτη ηγουμενία της μεγάλης αδελφότητας με ταπείνωση και υπακοή στο θέλημα του Θεού.
Συνέχισε με την ίδια αφοσίωση τις παραδόσεις του πνευματικού του πατέρα Παχωμίου και διέπρεψε στη διοίκηση. Διατήρησε άθικτο τον κανόνα ζωής που είχε καθιερώσει ο μέγας Παχώμιος για τους Ταβεννησιώτες μοναχούς της εποχής εκείνης. Συνέδεσε επίσης τη διοίκηση της μονής με συνεχή πνευματική καθοδήγηση των αδελφών μέσα από προσωπικές συμβουλές. Ως ηγούμενος ο Όσιος Θεόδωρος υπενθύμιζε πάντοτε στους μοναχούς της μονής τον θεόπνευστο λόγο της Αγίας Γραφής.
Έλεγε «ταις εντολαίς αυτού μελέτα δια παντός, και η επιθυμία της σοφίας σου δοθήσεταί σοι» από τη Σοφία Σειράχ. Δηλαδή, τις εντολές του Κυρίου να μελετάς πάντοτε και η σοφία που επιθυμείς θα σου δοθεί από τον φιλάνθρωπο Θεό. Με αυτές τις φωτεινές υπενθυμίσεις στερέωνε τους μοναχούς στη μελέτη της Γραφής και στην έμπρακτη εφαρμογή των εντολών. Φρόντιζε επίσης για την κατήχηση των νέων δοκίμων και την πνευματική προαγωγή των ώριμων μοναχών της κοινότητας.
Με την υπομονή και τη διάκρισή του οδηγούσε όλους τους αδελφούς στις πνευματικές κορυφές των μοναχικών αρετών. Συνέχισε επίσης να διδάσκει τις Γραφές και να ερμηνεύει τα δυσνόητα χωρία τους με σαφήνεια και θεολογική ακρίβεια. Πολλοί μοναχοί από άλλες μονές της Αιγύπτου ταξίδευαν στην Ταβέννη για να ακούσουν τη φωτεινή διδασκαλία του. Η φήμη του εξαπλώθηκε σε όλη την έρημο της Άνω Θηβαΐδας και πέρα από τα όριά της προς τη Νιτρία. Ο Όσιος Θεόδωρος έγινε ζωντανό υπόδειγμα του πώς η βαθιά μόρφωση συμβαδίζει αρμονικά με τη μοναχική ταπείνωση.
Διδάσκει τους μετέπειτα μοναχούς ότι η γνώση των Γραφών είναι πολύτιμο εργαλείο για την πνευματική προκοπή. Στους Ταβεννησιώτες μοναχούς η ηγουμενία του χάρισε σταθερότητα και πνευματική άνθηση μετά την κοίμηση του Παχωμίου. Τον Μάιο του τριακόσια εξήντα επτά μετά Χριστόν ο Όσιος Θεόδωρος εκοιμήθη ειρηνικά μέσα στη μονή του. Είχε ζήσει μία ζωή πλήρη πνευματικών αγώνων, διδασκαλίας και ολόκαρδης διακονίας προς την αδελφότητα της Ταβέννης στην Αίγυπτο.
Δίκαια του δόθηκε από όλους ο τιμητικός τίτλος «ο Ηγιασμένος» για τη φωτεινή και αγία ζωή του. Στο ορθόδοξο Συναξάρι σε στίχους αναφέρεται με ευλάβεια «δώρόν σε θείον Θεόδωρε δεικνύει, εν Αγίοις Άγιος Ηγιασμένε». Δηλαδή «το όνομά σου Θεόδωρος, που σημαίνει δώρο Θεού, σε φανερώνει ως άγιον ανάμεσα στους αγίους». Επίσης συμπληρώνει το ορθόδοξο Συναξάρι σε στίχους «τη δέγε ενδεκάτη Θεόδωρος αφίπτατο γαίης» με ξεχωριστή ποιητική εκφραστικότητα. Δηλαδή «στις δέκα έξι Μαΐου ο Θεόδωρος αναχώρησε από τη γη προς τις ουράνιες μονές του Παραδείσου».
Το ιερό λείψανό του τιμήθηκε από τους αδελφούς της μονής και ενταφιάστηκε με τις πρέπουσες τιμές. Πολλά θαύματα συνέβαιναν στον τάφο του διά της επικλήσεως των ολόθερμων προσευχών των πιστών μοναχών της Ταβέννης. Πολλοί προσκυνητές έρχονταν εκεί τακτικά ζητώντας τις πρεσβείες του προς τον φιλάνθρωπο Κύριο Ιησού Χριστό για ιάσεις. Η μνήμη του τιμάται κάθε χρόνο στις δεκαέξι Μαΐου από όλη την Ορθόδοξη Εκκλησία με ιερές ακολουθίες. Συναναστρέφεται μαζί με τον πνευματικό του πατέρα Παχώμιο τον Μέγα και τους άλλους μεγάλους ασκητές της ερήμου. Με τις πρεσβείες του Οσίου Θεοδώρου του Ηγιασμένου, αξίωσε και εμάς, Κύριε, της επουρανίου σου βασιλείας.