Σε μια πόλη όπου οι Γερμανοί ηγεμόνες πάσχιζαν να ξεριζώσουν την Ορθοδοξία, ένας νέος στάθηκε όρθιος και υπερασπίστηκε τη γνήσια πίστη των πατέρων του. Αργότερα, ο ίδιος άνθρωπος έζησε πενήντα πέντε ολόκληρα χρόνια δίπλα στον γέροντά του, κρατώντας με ακρίβεια τον όρκο της σιωπής. Επρόκειτο για τον Όσιο Σεραπίωνα, που γεννήθηκε στο Γιούριεφ, τη σημερινή πόλη Ταρτού, σε χρόνια δύσκολα για τους Ορθοδόξους πιστούς. Οι γονείς του ανήκαν σε μια ρωσική ενορία αφιερωμένη στον Άγιο Νικόλαο, και εκεί έμαθε το παιδί να αγαπά τα ιερά.

Από μικρός μελετούσε με ζήλο την Αγία Γραφή και απέκτησε βαθιά γνώση των θείων λόγων. Όταν χρειάστηκε, υπερασπίστηκε δημόσια την πατρώα πίστη απέναντι σε όσους ήθελαν να την αφανίσουν. Οι αλλόθρησκοι, μη ανεχόμενοι την παρρησία του, αποφάσισαν να τον εξαναγκάσουν να αλλαξοπιστήσει με τη βία. Τότε ο νέος επέλεξε τον δρόμο της φυγής και της ερήμου, ώστε να σώσει την ψυχή του. Έφτασε στην έρημο του Τόλβσκ, κοντά στο Πσκωφ, εκεί όπου ο ασκητής Ευφρόσυνος είχε ήδη ξεκινήσει τον πνευματικό του αγώνα.

Κάτω από τη σκέπη του γέροντος βρήκε την αληθινή του πατρίδα. Με την καθοδήγηση του φωτισμένου γέροντα άρχισε σιγά σιγά να μαθαίνει τα μυστικά της ερημικής ζωής και της νοεράς προσευχής. Σύντομα όμως δοκιμάστηκε από πειρασμούς, που τάραξαν την αρχάρια ψυχή του νεαρού μοναχού. Χωρίς την ευλογία του πνευματικού του πατέρα, σκέφτηκε να αφήσει τον οδηγό του και να ζήσει μόνος σε απόλυτη ησυχία. Όμως ο Κύριος, που γνωρίζει τις καρδιές, οικονόμησε με τρόπο διδακτικό τη συνέτιση του δοκίμου.

Ο Σεραπίων χτύπησε σοβαρά στο πόδι και υπέφερε από μια οδυνηρή πληγή, που τον καθήλωσε. Τότε κατάλαβε το βάθος της αυθάδειάς του και την επικινδυνότητα της ανυπακοής στον γέροντα. Μετανόησε ειλικρινά για το ιδιόρρυθμο θέλημά του και επέστρεψε ταπεινός κοντά στον Όσιο Ευφρόσυνο. Από εκείνη τη στιγμή έγινε υπόδειγμα υπακοής, χωρίς ποτέ ξανά να αμφισβητήσει την πατρική φωνή του οδηγού του. Έλαβε αργότερα το Μεγάλο Σχήμα και αφιερώθηκε ολοκληρωτικά στον ασκητικό βίο της ερήμου.

Πενήντα πέντε ολόκληρα χρόνια έμεινε αχώριστος από τον γέροντα, τηρώντας με ακρίβεια τον όρκο της σιωπής. Μέσα από αυτή την πιστή παραμονή στο πλευρό του δασκάλου του, η ψυχή του αναπαύθηκε στη χάρη του Θεού. Σταδιακά άρχισαν να συγκεντρώνονται γύρω από τον Όσιο Ευφρόσυνο αδελφοί που αναζητούσαν πνευματική καθοδήγηση και ζωή της ερήμου. Για χάρη τους ο γέροντας έχτισε ναό στο όνομα των Τριών Ιεραρχών και έδωσε στην αδελφότητα κανόνα σκητιωτικής ζωής.

Ο Όσιος Σεραπίων εκτελούσε με ζήλο όσα του ανέθετε ο πνευματικός του πατέρας και έγινε πρότυπο για όλους τους μοναχούς. Φύλαξε με τέτοια ακρίβεια τον μοναχικό όρο της ακτημοσύνης, ώστε ένας αντιγραφέας του βίου του τον ονόμασε «άταφο νεκρό». Δεχόταν κάθε προσβολή με εξαιρετική ταπείνωση, ρίχνοντας πάντοτε την ευθύνη στον εαυτό του και μόνο. Μάλιστα ο ίδιος ζητούσε συγγνώμη από εκείνον που τον είχε πρώτος αδικήσει ή προσβάλει. Αισθανόταν βαθιά τη δύναμη της κοινής λατρευτικής προσευχής της Εκκλησίας και την ανώτερη ευλογία της.

Έλεγε ότι η ακολουθία των δώδεκα ψαλμών, που τη διαβάζει κάποιος μονάχος του στο κελί, δεν φτάνει την αξία ενός «Κύριε, ελέησον» στον ναό. Έτσι δίδασκε με τη ζωή του την αξία της κοινής σύναξης και της εκκλησιαστικής ενότητας. Ο λόγος του είχε βάρος, γιατί προερχόταν από ψυχή που είχε καθαριστεί στη φωτιά της υπακοής. Ο όσιος ασκητής εκοιμήθη την όγδοη Σεπτεμβρίου του έτους χίλια τετρακόσια ογδόντα, ακριβώς την ημέρα της εορτής του Γενεσίου της Υπεραγίας Θεοτόκου.

Επειδή η ημέρα της κοιμήσεώς του συμπίπτει με μία από τις δώδεκα μεγάλες Δεσποτικές και Θεομητορικές εορτές, η μνήμη του μεταφέρθηκε στην έβδομη Σεπτεμβρίου. Συντέθηκαν προς τιμήν του ιδιαίτερο τροπάριο και κοντάκιο, που εκφράζουν τη χάρη και την αρετή του. Ο ίδιος ο Όσιος Ευφρόσυνος παρέδωσε το σώμα του μαθητή του στη γη, με σεβασμό και πατρική αγάπη. Μέσα από τους θερμούς αγώνες του ο Σεραπίων είχε μεταμορφωθεί σε «οστά καλυμμένα μόνο με δέρμα», όπως μαρτυρεί ο βίος του.

Η σχέση του με τον πνευματικό του πατέρα δεν διακόπηκε ούτε μετά τον θάνατο, καθώς τα ιερά λείψανά τους τοποθετήθηκαν το ένα δίπλα στο άλλο. Συντέθηκε αργότερα κοινή ακολουθία προς τους Οσίους Ευφρόσυνο και Σεραπίωνα για τη δεκάτη πέμπτη Μαΐου. Στην ακολουθία αυτή δοξάζεται ως ο πρώτος συνασκητής, «σύντροφος και φίλος» του γέροντός του. Η Εκκλησία τιμά τη μνήμη του και την έβδομη Σεπτεμβρίου, διατηρώντας ζωντανό το παράδειγμα της υπακοής και της σιωπής του.