Ο Άγιος Αχόλιος έπεισε τον αυτοκράτορα Θεοδόσιο να εκδώσει το περίφημο διάταγμα της Θεσσαλονίκης, που καθιέρωσε επίσημα την Ορθοδοξία σε ολόκληρη τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Στάθηκε δίπλα στον θριαμβευτή αυτοκράτορα ως πνευματικός οδηγός και τον βάπτισε όταν εκείνος αρρώστησε βαριά στη Θεσσαλονίκη. Ο Άγιος έζησε και έδρασε στα χρόνια από τα τριακόσια εξήντα έως τα τριακόσια ογδόντα τρία μετά Χριστόν. Καταγόταν από την Καισάρεια, αν και ορισμένες μαρτυρίες τον θέλουν μοναχό στην Αχαΐα από νεαρή ηλικία.

Αν αληθεύει η δεύτερη πληροφορία, τότε ο μοναχισμός είχε ήδη ριζώσει στην Πελοπόννησο κατά τον τέταρτο αιώνα μετά Χριστόν. Η εκλογή του στον θρόνο της Θεσσαλονίκης έγινε για να ειρηνεύσει ο λαός της πόλης και ολόκληρης της Μακεδονίας. Η εποχή ήταν ταραγμένη από τις αιρέσεις που μάστιζαν την Εκκλησία και τάραζαν τις συνειδήσεις των πιστών. Οι Αρειανοί, οι Πνευματομάχοι και οι οπαδοί του Απολλιναρίου μείωναν την αγάπη και τη γνήσια πίστη. Ο Άγιος Αχόλιος προτιμούσε τους χρόνους των διωγμών, επειδή τότε έλαμπε καθαρή η πίστη των Χριστιανών μέσα στις δοκιμασίες.

Λυπόταν βαθιά για την παρουσία των αιρέσεων και έτρεφε μεγάλο θαυμασμό για τους Μάρτυρες και για τον στύλο της Ορθοδοξίας Μέγα Αθανάσιο. Εκτός από τις αιρέσεις, σοβαρά και οξύτατα προβλήματα δημιουργούσαν στην αυτοκρατορία και οι επιδρομές των βαρβαρικών φυλών στα σύνορα. Οι αυτοκράτορες Γρατιανός και Θεοδόσιος πέτυχαν λαμπρές νίκες απέναντι στους εχθρούς που απειλούσαν τις επαρχίες της αυτοκρατορίας. Ο πρώτος αντιμετώπισε με επιτυχία τους Αλαμανούς που λυμαίνονταν τότε τα εδάφη της Γαλλίας.

Ο δεύτερος αναμετρήθηκε με τους Γότθους και τους Ούννους και διακρίθηκε ιδιαίτερα στους σκληρούς αυτούς αγώνες. Κατά τη διάρκεια των πολέμων αυτών, ο Επίσκοπος Θεσσαλονίκης Αχόλιος παρότρυνε και στήριξε ηθικά τον αυτοκράτορα Θεοδόσιο. Οι βάρβαροι λαοί, που λυμαίνονταν τις γύρω από τη Θεσσαλονίκη πόλεις, δεν μπόρεσαν να βλάψουν τον Άγιο με τις βολές τους. Ο Θεοδόσιος, ύστερα από τον θρίαμβό του εναντίον των βαρβάρων κοντά στον Δούναβη, έφτασε νικητής στη Θεσσαλονίκη.

Τον θριαμβευτή αυτοκράτορα τον υποδέχθηκε ο Άγιος Αχόλιος με τιμές και βαθιά πνευματική θερμότητα. Η επίδραση του ιερού Επισκόπου στον αυτοκράτορα για θέματα εκκλησιαστικά αποδείχθηκε αποφασιστική και ευεργετική. Στη Θεσσαλονίκη, το έτος τριακόσια ογδόντα μετά Χριστόν, ο Θεοδόσιος αρρώστησε βαριά και κινδύνευσε η ζωή του. Ο Άγιος Αχόλιος τον μυσταγώγησε και τον οδήγησε στο άγιο βάπτισμα μέσα στις δύσκολες εκείνες ώρες. Έτσι συντέλεσε ουσιαστικά στην επιβολή της Ορθοδοξίας σε ολόκληρη τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία.

Ο αυτοκράτορας, εμπνευσμένος από το δόγμα της Νίκαιας, δήλωσε επίσημα την αφοσίωσή του στο ιερό Σύμβολο της πίστης. Στις είκοσι οκτώ Φεβρουαρίου του έτους τριακόσια ογδόντα μετά Χριστόν εξέδωσε το περίφημο διάταγμα της Θεσσαλονίκης. Με το διάταγμα αυτό καλούσε τους αιρετικούς να εγκαταλείψουν τη δόξα του Αρείου και να επιστρέψουν στην αληθινή πίστη. Ο Άγιος Αχόλιος βρισκόταν σε στενή πνευματική αλληλογραφία με τον Μέγα Βασίλειο, τον φωστήρα της Καισαρείας.

Ο Μέγας Βασίλειος, γράφοντας προς αυτόν, τον αποκαλεί φωστήρα της Εκκλησίας και τον επαινεί για την αρετή του. Έλαβε ενεργό μέρος στη Δεύτερη Οικουμενική Σύνοδο και συνέβαλε στη διατύπωση της ορθής πίστης. Διακρίθηκε για την αγιότητα του βίου του και για τη γνήσια ορθόδοξη πνευματικότητά του μέσα στις δύσκολες εποχές. Ο ιερός Αχόλιος κοιμήθηκε με ειρήνη μεταξύ των ετών τριακόσια ογδόντα τρία και τριακόσια ογδόντα τέσσερα μετά Χριστόν. Η μνήμη του τιμάται κάθε χρόνο στις είκοσι τρεις Ιανουαρίου από την αγία Ορθόδοξη Εκκλησία μας.

Ο βίος του παραμένει φωτεινό παράδειγμα ποιμένα που οδήγησε αυτοκράτορες και λαούς στην αλήθεια του Χριστού. Η Θεσσαλονίκη τον τιμά ως πνευματικό της πατέρα και ως φύλακα της ορθόδοξης παραδόσεως στα ταραγμένα εκείνα χρόνια. Η αγιασμένη μορφή του στέκεται στην ιστορία ως σύμβολο ενότητας, ειρήνης και ακλόνητης πίστης στον Σωτήρα Χριστό.