Λίγο πριν παραδώσει την ψυχή του, ο Όσιος Στέφανος είδε καθαρά την ώρα της αναχώρησής του και την προανήγγειλε στους μαθητές του. Μερικοί από τους αδελφούς αξιώθηκαν να δουν με τα μάτια τους τους αγγέλους που παρέλαβαν την ψυχή του με δόξα προς τον ουρανό. Γεννήθηκε τον όγδοο αιώνα σε μια ευσεβή οικογένεια της Καππαδοκίας, η οποία τον ανέθρεψε με φόβο Θεού και αγάπη για την Εκκλησία. Από μικρός διάβαζε με δίψα τους βίους των μεγάλων ασκητών της ερήμου και άναβε μέσα του ο πόθος της μοναχικής ζωής.

Όταν μεγάλωσε, αποφάσισε να επισκεφθεί τα φημισμένα μοναστικά κέντρα της Παλαιστίνης, για να γνωρίσει από κοντά τη ζωή και την τάξη τους. Περπάτησε τις όχθες του Ιορδάνη και έμεινε για καιρό στις μονές κοντά στα Ιεροσόλυμα. Έζησε στις λαύρες του Μεγάλου Ευθυμίου, του Σάββα του Ηγιασμένου και του Μεγάλου Θεοδοσίου, μελετώντας προσεκτικά το τυπικό κάθε μονής. Δοκίμασε ο ίδιος τους κανόνες της κάθε αδελφότητας και κράτησε στην καρδιά του ό,τι πιο πολύτιμο συνάντησε.

Έτσι, χρόνια ολόκληρα, μάζευε εμπειρία και πνευματική σοφία από τους πιο αγίους τόπους της εποχής του. Έπειτα από τα χρόνια της θητείας του στην έρημο, ο Στέφανος αναχώρησε για τη βασιλεύουσα Κωνσταντινούπολη, στα χρόνια του εικονομάχου αυτοκράτορα Λέοντα του Ισαύρου. Εκείνη την ταραγμένη εποχή, η Εκκλησία δοκιμαζόταν σκληρά από τις διώξεις και τις θεολογικές συγκρούσεις γύρω από τις ιερές εικόνες. Στην Πόλη συνάντησε τον άγιο Πατριάρχη Γερμανό, που τον υποδέχθηκε με αγάπη και τον κράτησε κοντά του για αρκετό καιρό.

Μεταξύ τους αναπτύχθηκε βαθιά πνευματική σχέση, και ο νεαρός ασκητής έγινε πολύτιμος σύμβουλος για τον γέροντα ιεράρχη. Ο Πατριάρχης εκτίμησε ιδιαίτερα την αρετή και την πείρα του και τον παρακίνησε να ιδρύσει δικό του μοναστήρι στη Βιθυνία. Εκεί θα μπορούσε να εφαρμόσει όλη τη σοφία που είχε συγκεντρώσει από τους αγίους τόπους της Παλαιστίνης. Ο Στέφανος δέχτηκε με ταπείνωση την προτροπή και ξεκίνησε αμέσως το έργο. Διάλεξε έναν τόπο βορειοανατολικά της Τριγλίας, κοντά στα Μουδανιά της Μικράς Ασίας, ήσυχο και κατάλληλο για κοινοβιακή ζωή.

Εκεί έχτισε τη Μονή του Χηνολάκκου, που πήρε το όνομά της από μια λίμνη με χήνες κοντά στα κτίρια. Η φήμη της αρετής του γρήγορα διαδόθηκε στις γύρω επαρχίες και πολλοί μοναχοί ήρθαν να ζητήσουν την καθοδήγησή του. Η αδελφότητα του Χηνολάκκου μεγάλωσε σύντομα και έγινε ένα ζωντανό φυτώριο πνευματικής ζωής μέσα σε δύσκολους καιρούς. Ο όσιος εφάρμοσε εκεί όλη τη μοναχική τάξη που είχε γνωρίσει στους μεγάλους ασκητές της Παλαιστίνης. Καθοδηγούσε τους μαθητές του με πατρική αγάπη και διέκρινε με σοφία τις ανάγκες κάθε ψυχής.

Δεν επέβαλλε τη θέληση του μηχανικά, αλλά κέρδιζε τους μοναχούς με την ηθική του δύναμη και το φωτεινό παράδειγμά του. Τους ανέτρεφε στη διδασκαλία του Κυρίου και τους έφερνε σιγά σιγά στο μέτρο της πνευματικής ωριμότητας. Η προσευχή του ήταν αδιάλειπτη και η ζωή του μια σταθερή πορεία προς τον ουρανό. Όταν πλησίασε η ώρα της εκδημίας του, αξιώθηκε να λάβει αποκάλυψη για την αναχώρησή του. Παρέδωσε ειρηνικά την καθαρή ψυχή του στον Κύριο, και άγγελοι την οδήγησαν με δόξα στις ουράνιες μονές. Η μνήμη του τιμάται από την Εκκλησία στις δεκατέσσερις Ιανουαρίου με ευλάβεια και ευγνωμοσύνη.