Σε μια εποχή που η Αλεξάνδρεια έβραζε από διωγμούς, ένας νέος ασκητής της ερήμου άφησε τη σιωπή των βουνών και κατέβηκε με τόλμη στην πόλη του αίματος. Ο Άγιος Επίμαχος καταγόταν από την πόλη Πηλούσιο της Αιγύπτου και έζησε την εποχή που ο διοικητής της Αλεξάνδρειας Απελλιανός καταδίωκε σκληρά τους Χριστιανούς. Από τη νεαρή του ηλικία αγάπησε τον Θεό με όλη του την ψυχή και αποφάσισε να αφιερωθεί ολόκληρος στη διακονία Του. Μοίρασε τα υπάρχοντά του στους φτωχούς και κατέφυγε στην έρημο, όπου άρχισε να ασκείται στην τελειότερη πνευματική ζωή.

Δεν είχε κανέναν χειραγωγό από τους αγίους πατέρες, αλλά οδηγός του στη σκληρή εκείνη ερημική πολιτεία ήταν το ίδιο το Πνεύμα το Άγιο. Η θεϊκή αγάπη τον στήριζε και τον δυνάμωνε σε κάθε δοκιμασία, μεταμορφώνοντας τη μοναξιά του σε αδιάλειπτη συνομιλία με τον Νυμφίο. Έζησε για πολλά χρόνια στο όρος Πηλούσιο, παλεύοντας με τους αόρατους εχθρούς, νεκρώνοντας το σαρκικό φρόνημα και ζώντας μέσα στην αδιάλειπτη προσευχή. Έτσι έγινε σκεύος εκλογής, στερεωμένος στην αρετή και καλά προετοιμασμένος για τη μεγάλη ώρα της δημόσιας ομολογίας του Χριστού.

Όταν όμως άρχισε ο σκληρός διωγμός των Χριστιανών στην Αλεξάνδρεια, η καρδιά του φλογίστηκε από ιερό ζήλο για τους αδελφούς που υπέφεραν. Πολλοί κρύβονταν τρομαγμένοι στα όρη και στις σπηλιές, ενώ άλλοι ασθενέστεροι αδελφοί αρνούνταν την πίστη μπροστά στα φοβερά βασανιστήρια του ηγεμόνα. Έτσι αποφάσισε να εγκαταλείψει την έρημό του και να κατέβει στην πόλη, για να σφραγίσει με το αίμα του την ομολογία του και να στηρίξει τους αδελφούς που λύγιζαν.

Φτάνοντας στην Αλεξάνδρεια, μπήκε αμέσως με τόλμη στον ναό των ειδώλων, όπου τότε συνέρρεε πλήθος για την εορτή. Ενώπιον όλων γκρέμισε με τα ίδια του τα χέρια τα είδωλα και τα συνέτριψε στο έδαφος, διακηρύσσοντας με δύναμη ότι είναι Χριστιανός. Οι εξαγριωμένοι ειδωλολάτρες τον συνέλαβαν αμέσως και τον έσυραν δεμένο στον ηγεμόνα Απελλιανό για να δικαστεί επί τόπου. Ο Απελλιανός θαύμασε την παρρησία του φτωχικά ντυμένου ασκητή και διέταξε να τον κρατήσουν στη φυλακή, μέχρι να αποφασίσει το είδος του μαρτυρίου.

Μέσα στη φυλακή ο Επίμαχος ενίσχυσε τους πολυάριθμους Χριστιανούς που ήταν φυλακισμένοι μαζί του για το όνομα του Χριστού. Η ενθάρρυνσή του δυνάμωσε τόσο τους αδελφούς ώστε κανένας τους δεν λύγισε, αλλά όλοι έχυσαν με χαρά το αίμα τους για τον αληθινό Θεό. Στη συνέχεια ο διοικητής τον διέταξε να θυσιάσει στα είδωλα, αλλά εκείνος αρνήθηκε με γενναιότητα και αταλάντευτη πίστη. Τότε ο ηγεμόνας έδωσε διαταγή να τον κρεμάσουν και να του ξεσχίσουν τις σάρκες με σιδερένια νύχια.

Ύστερα του πέταξαν πέτρες με μανία, για να συντρίψουν τα κόκκαλά του και να τον αναγκάσουν να αρνηθεί τον Χριστό. Μέσα στους πόνους ο μάρτυς αναβόα ότι, αφού ο Κύριός του Ιησούς Χριστός για χάρη του σταυρώθηκε και λογχίστηκε και ποτίστηκε με ξύδι, οφείλει κι αυτός να γίνει κοινωνός των παθημάτων Του. Παρακαλούσε μάλιστα τους δημίους να τον υποβάλουν σε ακόμη μεγαλύτερα βασανιστήρια, να τον φτύσουν, να τον στεφανώσουν με αγκάθια και να τον λογχίσουν, για να ομοιωθεί τέλεια με τον Χριστό του.

Γύρω από τον τόπο του μαρτυρίου είχε συγκεντρωθεί πολύς λαός, για να δει με τα μάτια του τα φοβερά βασανιστήρια του γενναίου ομολογητή. Ανάμεσα στο πλήθος ήταν και μια γυναίκα που έβλεπε μόνο από το ένα μάτι, ενώ στο άλλο είχε ένα δυνατό λευκό σημάδι. Καθώς ατένιζε τα πάθη του Αγίου, η καρδιά της γέμισε συμπόνια και δάκρυα έτρεχαν ακατάπαυστα από τα μάτια της. Εκείνη τη στιγμή ένα κομμάτι από τη σάρκα του Επιμάχου αποσπάστηκε και μια σταγόνα από το αίμα του τινάχτηκε και έπεσε στο τυφλό της μάτι.

Αμέσως το μάτι της θεραπεύτηκε και μπορούσε πλέον να βλέπει το φως καθαρά, όπως και με το άλλο της μάτι. Με δάκρυα χαράς και θαυμασμού η γυναίκα έκραξε μπροστά σε όλους ότι μέγας είναι ο Θεός που ομολογεί αυτός ο μάρτυς. Μετά από αυτό το θαύμα ο Άγιος Επίμαχος υπέκυψε στα βασανιστήρια και οι δήμιοι έκοψαν με σπαθί την αγία κεφαλή του. Έτσι παρέδωσε γενναία το πνεύμα του στον Κύριο, για τον οποίο τόσο ηρωικά αγωνίστηκε μέχρι τέλους. Ευσεβείς Χριστιανοί παρέλαβαν στη συνέχεια το αιματοβαμμένο λείψανο του μάρτυρα και το έθαψαν με μεγάλη ευλάβεια και τιμή.

Η μνήμη του Αγίου διαδόθηκε γρήγορα στην Αλεξάνδρεια και ακούστηκε σε όλη την Αίγυπτο, στηρίζοντας πολλούς Χριστιανούς στις δοκιμασίες των διωγμών. Η ζωή του Επιμάχου έγινε ζωντανό παράδειγμα του πώς η ησυχία της ερήμου προετοιμάζει τη γενναιότητα του μαρτυρίου στον δημόσιο στίβο. Ο μοναχός που είχε πολεμήσει σιωπηλά τους αόρατους εχθρούς αποδείχθηκε αήττητος μαχητής και απέναντι στους ορατούς διώκτες της πίστεως. Η συντριβή των ειδώλων μέσα στον ναό υπενθύμιζε σε όλους ότι η εξουσία του Χριστού νικά κάθε ψεύτικη δύναμη του κόσμου τούτου.

Το θαύμα της θεραπείας του τυφλού ματιού φανέρωνε ότι το αίμα των μαρτύρων γίνεται πηγή φωτός και ζωής για όσους πλησιάζουν με πίστη. Ο τόπος όπου τάφηκε ο Άγιος έγινε προσκύνημα και πλήθος πιστών έσπευδε εκεί ζητώντας τη μεσιτεία του. Η Εκκλησία τίμησε εξαιρετικά τη μνήμη του και θέσπισε δεύτερη εορτή στις έντεκα Μαρτίου, για την ανακομιδή των ιερών του λειψάνων. Έτσι η ευλογία του ασκητή της Πηλουσίου μεταφέρθηκε σε νέους τόπους και αγίασε πολλούς πιστούς με τη χάρη της παρουσίας του. Με τις πρεσβείες του Αγίου Επιμάχου, Κύριε, στερέωσέ μας στην αληθινή πίστη και στην έμπρακτη αγάπη, αξιώνοντάς μας να ομολογήσουμε το όνομά Σου μέχρι τέλους, αμήν.