Στα ταραγμένα χρόνια των μεγάλων Σταυροφοριών, ένας ταπεινός Έλληνας από τη Γερμανία ξεκίνησε ένα ταξίδι που θα τον οδηγούσε στην ασκητική ερημιά της Κύπρου. Ο όσιος Ιωνάς υπήρξε μέγας ερημίτης, αυστηρός ασκητής και θαυματουργός, με την ψυχή του γεμάτη από τον Χριστό. Από την παιδική του ηλικία γνώρισε τον Κύριο και βάδισε σταθερά στην οδό των ευαγγελικών εντολών. Μέσα στην αγνή και άδολη καρδιά του αποθησαύριζε με λαχτάρα τα λόγια του Θεού, που άκουγε στην εκκλησία κάθε Κυριακή.

Με αυτά μεγάλωσε σωματικά και πνευματικά, και μαζί ωρίμαζε μέσα του ο πόθος μιας ζωής σύμφωνης με το Ευαγγέλιο. Όταν έμαθε για την εκστρατεία που οργάνωνε η Δύση για την απελευθέρωση των Αγίων Τόπων από τους μουσουλμάνους, ο νεαρός Ιωνάς κατάλαβε αμέσως τι ήθελε να κάνει. Πρώτος αυτός, μαζί με άλλους τριακόσιους Έλληνες ορθοδόξους, στρατολογήθηκε με χαρά στον ιερό αγώνα της Δεύτερης Σταυροφορίας. Οι περισσότεροι από εκείνους εργάζονταν τότε στη Γερμανία και αναζητούσαν την ευκαιρία μιας πραγματικά πνευματικής αποστολής.

Η στρατιά αυτή είναι γνωστή στην ιστορία ως Δεύτερη Σταυροφορία, που πραγματοποιήθηκε στα μέσα του δωδέκατου αιώνα, χωρίς να φτάσει ποτέ στον τελικό προορισμό της. Διαλύθηκε νωρίς, και οι τριακόσιοι Έλληνες, που έγιναν γνωστοί ως Αλαμάνοι, αποφάσισαν να συνεχίσουν τον δρόμο τους. Είχαν ωστόσο μέσα στις ψυχές τους έναν ιερό πόθο που ήθελαν οπωσδήποτε να εκπληρώσουν με τη βοήθεια του Θεού. Επιθυμούσαν να προσκυνήσουν στους Αγίους Τόπους της Ιερουσαλήμ, που κρατούσαν ακόμη τότε οι χριστιανοί Ευρωπαίοι σταυροφόροι.

Πραγματοποίησαν τον πόθο τους με βαθιά συγκίνηση και κατάνυξη, προσκυνώντας τα ιερά μέρη της σωτηρίας μας. Μετά όμως την προσκύνηση αποφάσισαν να μην επιστρέψουν στις εργασίες και στις πατρίδες τους, αλλά να αφιερωθούν στον μοναχικό βίο. Σκόπευαν να ασκηθούν στην έρημο του Ιορδάνου, κοντά στα ίχνη του Τιμίου Προδρόμου και του Κυρίου. Σύντομα όμως οι Σαρακηνοί και οι Λατίνοι τους καταδίωκαν αδιάκοπα στην περιοχή, με αποτέλεσμα να γίνει ανυπόφορη η ζωή τους.

Μαζεύτηκαν τότε όλοι μαζί και αποφάσισαν ομόθυμα να φύγουν προς την Κύπρο, ένα ασφαλέστερο ορθόδοξο νησί. Αρχηγός τους ορίστηκε ο όσιος Αυξέντιος, που αργότερα ασκήτεψε στην Καρπασία και αναδείχθηκε άγιος της κυπριακής Εκκλησίας. Έτσι, γύρω στο χίλια εκατόν πενήντα, η ομάδα ξεκίνησε με καράβι από τους Αγίους Τόπους με κατεύθυνση το νησί της Κύπρου. Όταν το πλοίο τους έφτασε στην Πάφο, τσακίστηκε με ορμή πάνω στους βράχους του λιμανιού της κυπριακής παραλίας.

Με μεγάλες ταλαιπωρίες και τη βοήθεια του Θεού όλοι οι χριστιανοί στρατιώτες βγήκαν τελικά σώοι στη στεριά της Κύπρου. Μετά τη διάσωσή τους, οι πιστοί αυτοί μοναχοί αποφάσισαν να διασκορπιστούν σε διάφορα μέρη του νησιού. Καθένας θα έπαιρνε τον δικό του δρόμο, για να ζήσει την ασκητική ζωή σε ησυχία και προσευχή. Ο όσιος Κενδέας, στενός φίλος και συνασκητής του Ιωνά, τακτοποιήθηκε σε μια καλύβα κοντά στην ακρογιαλιά της Πάφου. Είχε στήσει αυτή την ταπεινή του κατοικία πάνω σε έναν βράχο, με θέα τα κύματα του πελάγους.

Ο όσιος Ιωνάς αποχαιρέτησε με δάκρυα τον αγαπημένο του φίλο και προχώρησε μόνος προς την ενδοχώρα. Πέρασε από διάφορα μέρη του νησιού, αναζητώντας τόπο για την αυστηρή του άσκηση και την ησυχία. Τελικά έφτασε στην περιοχή Μάντρες της Τραχιάδος, στην επαρχία Αμμοχώστου, και βρήκε εκεί ένα κατάλληλο σπήλαιο. Το μέρος αυτό βρισκόταν κοντά σε ένα χωριό που λεγόταν Πέργαμον και αποτέλεσε από τότε το ασκητήριό του. Μέσα στο σπήλαιο αυτό έστησε το πτωχό κελλί του και άρχισε αμέσως τον σκληρό πνευματικό αγώνα του.

Ήταν αγώνας ενάντια στις απαιτήσεις της σάρκας, που πάντοτε επιθυμεί κατά του πνεύματος, σύμφωνα με τα λόγια του αποστόλου. Από την πρώτη στιγμή έστρεψε όλη του την προσοχή στο να δαμάσει και να υποτάξει τον εχθρό αυτό μέσα του. Γνώριζε καλά ότι αυτή η εσωτερική νίκη αποτελεί το θεμέλιο κάθε αληθινής μοναχικής πορείας προς τον Θεό. Με τη δύναμη του Ιησού Χριστού κατόρθωνε μέρα με τη μέρα να υποδουλώνει τη σάρκα στο πνεύμα. Υπέβαλε με τη θέλησή του τον εαυτό του σε διάφορες κακοπάθειες και σε αυστηρή σωματική και πνευματική άσκηση.

Είχε αδιάκοπη προσευχή, αυστηρή εγκράτεια, νηστεία, ολονύκτια αγρυπνία και πολύ προσεκτική μελέτη του λόγου του Θεού κάθε ημέρα. Ο πειρασμός όμως δεν τον άφηνε ποτέ ήσυχο και έβαζε κάθε λογής εμπόδια στην ασκητική του πορεία. Κάποια εποχή ο όσιος έστελνε τον υποτακτικό του να του φέρνει νερό από μια πηγή μακριά. Ο διάβολος όμως, για να τον στερήσει από το πολύτιμο αυτό αγαθό, σκαρφίστηκε ένα ιδιαίτερα πονηρό τέχνασμα. Έπαιρνε τη μορφή του αγίου, στεκόταν λίγα μέτρα έξω από το σπήλαιο και υποδεχόταν τον υποτακτικό.

Έχυνε τότε όλο το νερό από το σταμνί στο χώμα και τον έδιωχνε από κοντά με ψεύτικη πατρική παρρησία. Για πολλές μέρες ο όσιος βασανίστηκε από τη φοβερή δίψα, χωρίς να γνωρίζει τι συνέβαινε στον δρόμο. Όταν κάποτε συνάντησε ο ίδιος ξαφνικά τον υποτακτικό του στον δρόμο, του έκανε τρομερά παράπονα για την αμέλειά του. Μετά την εξήγηση κατάλαβε το πονηρό τέχνασμα και έδωσε σαφή εντολή να μην παραδίδει ποτέ ξανά το σταμνί έξω από το σπήλαιο. Έπειτα ο όσιος προσευχήθηκε θερμά στον Θεό και κτύπησε τον βράχο της σπηλιάς με το ραβδί του, όπως άλλοτε ο Μωυσής στην έρημο.

Αμέσως μέσα στο σπήλαιο άνοιξε μια θαυμαστή πηγή με κρυστάλλινο νερό, που ξεδίψασε τον όσιο και τους πιστούς. Η ευλογημένη αυτή πηγή υπήρξε γνωστή για αιώνες ως το αγίασμα του οσίου Ιωνά και πρόσφερε θεραπεία. Ζωντανή και ακμαία διατηρήθηκε η πηγή μέχρι και τις αρχές του εικοστού αιώνα, στις γύρω χριστιανικές κοινότητες. Δυστυχώς όμως ο φανατισμός των μουσουλμάνων κατοίκων του Περγάμου ξέσπασε κάποια ημέρα ενάντια στο ιερό αυτό μνημείο. Με μηχανήματα γκρέμισαν ολόκληρο το σπήλαιο και κατέστρεψαν την αγία πηγή, για να σβήσουν τη μνήμη του οσίου.

Για να καλύψουν το έγκλημά τους, φύτεψαν πάνω από την ιερή αυτή τοποθεσία πολλά αμπέλια και αμπελοκλήματα. Το ίδιο έκαναν επίσης και με τον παλαιό ναό του αγίου, που ήταν χτισμένος στην ίδια περιοχή. Οι χριστιανοί διώχθηκαν από τον τόπο τους και πήραν μαζί τους την εικόνα του αγίου, ως πολύτιμο θησαυρό. Η εικόνα φυλάσσεται σήμερα στο χωριό Ξυλοτύμπου και είναι παλαιά, κατεστραμμένη σχεδόν στο μισό της σώμα. Φέρει επάνω μία πολύ συγκινητική επιγραφή που λέει ότι όποιος προσφέρει δώρο στη μνήμη του οσίου, θα βρει σε αυτόν προστάτη ενώπιον του Θεού.

Ο όσιος ευηρέστησε τον Κύριο με όλη του τη ζωή και κατατροπώθηκε νικητής σε όλους τους πειρασμούς και τις παγίδες του εχθρού. Πάρα πολλά εντυπωσιακά θαύματα έκανε ο όσιος Ιωνάς όσο ζούσε ακόμη στη σπηλιά του στο Πέργαμον της Κύπρου. Κάποτε τον επισκέφθηκε ένας πατέρας που κρατούσε στα χέρια του το νεκρό μοναχοπαίδι του, γονατώντας με σπαραγμό ψυχής. Παρακαλούσε με δάκρυα τον γέροντα να μεσιτεύσει στον Θεό, για να του επιστρέψει τον γιο του ζωντανό.

Ο όσιος σηκώθηκε, έτρεξε κοντά στο νεκρό παιδί και άρχισε να προσεύχεται με βαθιά κατάνυξη και πίστη. Στο τέλος της προσευχής έπιασε το χέρι του παιδιού και του είπε να σηκωθεί στο όνομα του Ιησού Χριστού. Αμέσως το νεκρό παιδί άνοιξε τα μάτια, σαν να ξυπνούσε από βαθύ ύπνο, και αναστήθηκε με τη δύναμη του Λυτρωτή. Ο ασκητής το παρέδωσε στον ευτυχισμένο πλέον πατέρα και όλοι δόξασαν τον Θεό για το θαυμαστό σημείο. Όλες τις ημέρες της ζωής του ο όσιος τις πέρασε μέσα σε εκείνη τη σπηλιά της Τραχιάδος.

Έβγαινε σπάνια από εκεί, μόνο για να επισκέπτεται τον φίλο του όσιο Κενδέα στην ασκητική του κατοικία στο Αυγόρου. Οι δύο φίλοι έδιναν ο ένας στον άλλο πατρική αλληλοενίσχυση μέσα στις σκληρές πνευματικές τους δοκιμασίες. Όταν ο όσιος Ιωνάς εκοιμήθη ειρηνικά μέσα στη σπηλιά, οι πιστοί τον βρήκαν με ευωδιά αγιότητας. Με δάκρυα τον έθαψαν στον ίδιο τόπο της ασκήσεώς του, και είθε με τις πρεσβείες του ο Κύριος να ελεήσει την ψυχή μας, αμήν.