Στα ευλογημένα δάση και τις πεδιάδες της κεντρικής Ρωσίας του δέκατου ένατου αιώνα έλαμψε ένας από τους μεγαλύτερους πνευματικούς πατέρες των νεοτέρων χρόνων. Ο Όσιος Αμβρόσιος της Όπτινα γεννήθηκε στις είκοσι τρεις Νοεμβρίου του χίλια οκτακόσια δώδεκα στο χωριό Μεγάλο Λιπόβιτς της επαρχίας του Ταμπώφ. Ο πατέρας του ονομαζόταν Μιχαήλ Θεοδώροβιτς Γρένκωφ και η μητέρα του Μάρθα Νικολάγεβνα, ευσεβείς ορθόδοξοι ιερατικής καταγωγής. Είχαν συνολικά οκτώ παιδιά και ο μελλοντικός Όσιος ήταν έκτος στη σειρά, με βαπτιστικό όνομα Αλέξανδρος.

Η ενάρετη οικογένειά του τον ανέθρεψε σύμφωνα με τις επιταγές του Ευαγγελίου και την παράδοση της Εκκλησίας. Από μικρός παρουσιάστηκε πολύ ζωηρός, χαρισματικός, ευφυής, με χιούμορ και ζωντανή ευστροφία, αλλά και αληθινή πνευματική δίψα στην καρδιά του. Σπούδασε στο ιερατικό σεμινάριο του Ταμπώφ και διακρίθηκε ανάμεσα στους πρώτους μαθητές για την επιμέλεια και την οξυδέρκειά του. Λίγο πριν την αποφοίτησή του ασθένησε βαριά και υποσχέθηκε στον Κύριο ότι, εάν θεραπευτεί, θα γίνει μοναχός.

Ο Θεός εισάκουσε την προσευχή του, αλλά εκείνος ανέβαλε για καιρό την εκπλήρωση της υποσχέσεως, εργαζόμενος ως οικοδιδάσκαλος και έπειτα ως δάσκαλος. Μετά από μία βραδιά ανάλαφρων αστείων, κατάλαβε τη φιλαρέσκεια της ζωής του και ένιωσε βαθιά μετάνοια στην ψυχή του. Το χίλια οκτακόσια τριάντα εννέα έφτασε στη φημισμένη μονή της Όπτινα Πούστιν, αναζητώντας πραγματική σωτηρία και ησυχία της καρδιάς του. Στο μοναστήρι έγινε υποτακτικός των μεγάλων στάρετς Λεωνίδα και Μακαρίου, εμβαθύνοντας στη νοερά προσευχή και τη μοναχική πολιτεία.

Έλαβε το αγγελικό σχήμα το χίλια οκτακόσια σαράντα δύο με το όνομα Αμβρόσιος, εις τιμήν του Αγίου Αμβροσίου Μεδιολάνων. Στις δύο Φεβρουαρίου του χίλια οκτακόσια σαράντα τρία χειροτονήθηκε διάκονος, και στο τέλος του χίλια οκτακόσια σαράντα πέντε, σε ηλικία τριάντα τριών ετών, έγινε πρεσβύτερος. Βοήθησε τον γέροντα Μακάριο στην προετοιμασία της ρωσικής εκδόσεως της Κλίμακος του Αγίου Ιωάννου του Σιναΐτου και στην εκτενή πνευματική αλληλογραφία της μονής.

Όταν εκοιμήθη ο γέροντας Μακάριος, ανέλαβε ο ίδιος το πηδάλιο της πνευματικής καθοδηγήσεως ολόκληρης της Όπτινα. Πλήθη πιστών από κάθε γωνιά της Ρωσίας έσπευδαν να ζητήσουν τη σοφή του συμβουλή και την παρηγοριά του στους πειρασμούς. Στη φτωχή του κέλλα ξεκινούσε την ημέρα του στις τέσσερις τα ξημερώματα, διαβάζοντας τον κανόνα της προσευχής. Δεχόταν επισκέπτες σχεδόν αδιάκοπα μέχρι αργά το βράδυ, ακούγοντας εξομολογήσεις, απαντώντας σε αμέτρητες επιστολές και δίνοντας προσωπικές συμβουλές με υπομονή.

Ο μέγας Ντοστογιέφσκι τον επισκέφθηκε το χίλια οκτακόσια εβδομήντα οκτώ, μετά τον θάνατο του γιου του, και πήρε τον Όσιο ως πρότυπο για τον στάρετς Ζωσιμά στους Αδελφούς Καραμαζώφ. Και ο Τολστόι πέρασε από την Όπτινα τρεις φορές, βαθιά εντυπωσιασμένος από τη σοφία και την πραότητα του Αγίου γέροντα. Παρά τη χρόνια ασθένειά του, ο Όσιος Αμβρόσιος ποτέ δεν παραπονέθηκε ούτε αρνήθηκε να βοηθήσει τους πονεμένους ανθρώπους που τον αναζητούσαν. Διέθετε προορατικό χάρισμα και διέκρινε με θαυμαστή ακρίβεια τις κρυφές πληγές και τους λογισμούς των ψυχών των επισκεπτών του.

Δεν εξέφραζε ποτέ προσωπική γνώμη στις συμβουλές του, αλλά παρέπεμπε πάντοτε στους θεοφόρους Πατέρες και στις άγιες Γραφές. Όταν κάποιος δεν καταλάβαινε το νόημα του κειμένου, ο γέροντας του το εξηγούσε με απλά και κατανοητά λόγια. Το χίλια οκτακόσια εβδομήντα δύο ίδρυσε γυναικείο κοινόβιο στο χωριό Σαμορδίνο κοντά στην Όπτινα, αφιερωμένο στην Παναγία. Η μονή αυτή άνοιγε τις πόρτες της και στις πιο φτωχές, ασθενείς και τυφλές γυναίκες που ποθούσαν τον μοναχικό βίο.

Στη συνηθισμένη πρακτική της εποχής μόνο γυναίκες με προσωπική περιουσία γίνονταν δεκτές, ενώ ο Όσιος ξεπέρασε αυτό το εμπόδιο με αγάπη. Τον Ιούνιο του χίλια οκτακόσια ενενήντα μετέβη στο Σαμορδίνο για να τακτοποιήσει τα ζητήματα της μονής μετά τον θάνατο της πρώτης ηγουμένης. Από εκεί δεν μπόρεσε πλέον να επιστρέψει στην Όπτινα, καθώς η υγεία του χειροτέρευε γρήγορα τους επόμενους μήνες. Συνέχισε όμως να δέχεται επισκέπτες και να παρηγορεί ψυχές μέχρι το τέλος της επίγειας ζωής του.

Κοιμήθηκε με ειρήνη στις δέκα Οκτωβρίου του χίλια οκτακόσια ενενήντα ένα, την ώρα της λειτουργικής μνήμης του. Ταις πρεσβείαις του οσίου πατρός ημών Αμβροσίου της Όπτινα του θαυματουργού γέροντος Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.