Στο σεπτό καθολικό της Ιεράς Μονής Ζωγράφου του Αγίου Όρους φυλάσσεται μια θαυματουργή εικόνα της Παναγίας, που οι μοναχοί την ονομάζουν Επακούουσα. Η ονομασία αυτή δεν δόθηκε τυχαία, αλλά πηγάζει από ένα συγκλονιστικό γεγονός της εποχής του οσίου Κοσμά του Ζωγραφίτη. Ο νέος τότε Κοσμάς ασκήτευε στη μονή, όταν μια ημέρα της εορτής του Ευαγγελισμού επισκέφθηκε τη γειτονική Μονή Βατοπεδίου. Μέσα στον ναό κατά τη θεία λειτουργία και αργότερα στην τράπεζα είδε μια γυναίκα βασιλικής μορφής και υπέρτατης μεγαλοπρέπειας.

Στενοχωρήθηκε και ταράχθηκε βαθιά βλέποντας γυναίκα στο Άγιον Όρος, όπου ο αυστηρός μοναστικός κανόνας απαγορεύει την παρουσία γυναικών. Δεν μπορούσε να καταλάβει για ποιον λόγο οι αδελφοί της Μονής Βατοπεδίου είχαν επιτρέψει εκεί την παρουσία της. Όταν επέστρεψε στον γέροντά του, εκείνος κατάλαβε αμέσως την αμηχανία του νεαρού μοναχού και τον ρώτησε για τον λόγο της θλίψης του. Ο Κοσμάς διηγήθηκε λεπτομερώς όσα είδε στη Μονή Βατοπεδίου και αποκάλυψε όλους τους δισταγμούς και τις σκέψεις της ψυχής του.

Ο γέροντας τότε τον ρώτησε με προσοχή ποια ήταν η εμφάνιση και πώς ήταν ντυμένη η μυστηριώδης γυναίκα. Ο Κοσμάς περιέγραψε με κάθε λεπτομέρεια ό,τι θυμόταν, και τότε ο γέροντας τον επιτίμησε με αναστεναγμό λυπητερό. Του φανέρωσε ότι η γυναίκα εκείνη δεν ήταν θνητή, αλλά η ίδια η Βασίλισσα του Αγίου Όρους και πάσης κτίσεως. Με την ταραχή ακόμη ζωντανή μέσα του, ο όσιος Κοσμάς πήγε στο μοναστηριακό καθολικό και προσευχήθηκε με δάκρυα μπροστά σε μια εικόνα της Θεοτόκου.

Ικέτευσε την Παναγία να μεσιτεύσει στον Υιό της, ώστε εκείνος να του φανερώσει την οδό της σωτηρίας. Μόλις ολοκλήρωσε την ικεσία του, άκουσε καθαρά τη φωνή της Μητέρας του Θεού να βγαίνει μέσα από την ίδια την εικόνα. Η Θεοτόκος παρακαλούσε τον Υιό της να διδάξει τον δούλο της πώς θα μπορούσε να σωθεί από τις παγίδες του κόσμου. Αμέσως ακούστηκε και η φωνή του Κυρίου, ο οποίος όρισε ότι ο Κοσμάς όφειλε να εγκαταλείψει τη μονή. Έπρεπε να ζήσει στην έρημο μέσα σε απόλυτη μόνωση και ησυχία, μακριά από κάθε κοσμικό περισπασμό.

Με την ευλογία του ηγουμένου, ο όσιος έφυγε από τη μονή και αναζήτησε καταφύγιο στην απομακρυσμένη έρημο. Έσκαψε μια σπηλιά μέσα σε απόκρημνο βράχο και έζησε εκεί τον υπόλοιπο βίο του με αδιάλειπτη άσκηση. Ο Κύριος τον αξίωσε με τα δώρα της διοράσεως, της θαυματουργίας και της προγνώσεως της ώρας της κοιμήσεώς του. Από εκείνη την ημέρα η ιερή εικόνα ονομάστηκε Επακούουσα, επειδή ευσπλαχνικά εισάκουσε την προσευχή του οσίου. Με τις πρεσβείες της Θεοτόκου της Επακούουσας, Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησον και σώσον τους προσερχομένους ευλαβώς ενώπιόν σου, αμήν.