Μέσα στο πολυάνθρωπο και θορυβώδες κέντρο της βασιλεύουσας πόλης, εκεί όπου άλλοι έχαναν την ψυχή τους στις φροντίδες του κόσμου, ζούσε κρυφά ένας μεγάλος δούλος του Θεού. Ονομαζόταν Νικήτας και είχε γεννηθεί από ευγενείς γονείς μέσα σε ένα έντιμο σπίτι, μέσα στην ίδια τη βασιλεύουσα Κωνσταντινούπολη. Κατείχε τη δημόσια θέση του χαρτουλαρίου, δηλαδή του ανθρώπου που γράφει επίσημα γράμματα και έγγραφα μέσα στις αυτοκρατορικές υπηρεσίες. Έζησε μέσα στον κόσμο και πάλεψε αόρατα με τις φροντίδες του, διατηρώντας όμως κρυφές πνευματικές ασκήσεις και αδιάκοπη μυστική προσευχή.

Γι αυτόν ακριβώς τον λόγο τον ονόμαζαν αργότερα Νικήτα τον κρυφό, εκείνον που έκρυβε την αγιότητά του από τα μάτια του κόσμου. Η πνευματική του τελειότητα ήταν τόσο βαθιά, ώστε οι πύλες των ναών άνοιγαν μόνες τους, όταν εκείνος προσερχόταν μέσα στη νύχτα. Φωτεινό κανδήλι, αναμμένο όχι από ανθρώπινα χέρια, κατέβαινε και φώτιζε τον τόπο της προσευχής του χωρίς διακοπή και χωρίς εξήγηση. Είχε μάλιστα τέτοια χάρη, ώστε να μπορεί να παρουσιάσει σε άλλον αδελφό έναν νεκρό ιερέα σαν ζωντανό μπροστά στα μάτια του.

Η αγιότητά του αποκαλύφθηκε όμως δημόσια μέσα από μια ασυνήθιστη και πραγματικά θαυμαστή υπόθεση συμφιλίωσης δύο ανθρώπων του ίδιου ιερού βήματος. Ένας ευλαβής ιερέας και ένας ευσεβής διάκονος, ονόματι Σώζων, είχαν μέσα τους θερμή αγάπη ο ένας προς τον άλλον για πολύ καιρό. Με τον φθόνο όμως του πονηρού η αγάπη αυτή μεταβλήθηκε σε φοβερή έχθρα, χωρίς οι ίδιοι να καταλάβουν την αληθινή αιτία. Ο ιερέας πέθανε προτού αυτοί οι δύο προλάβουν να συμφιλιωθούν και να ζητήσουν συγχώρεση ο ένας από τον άλλον.

Ο διάκονος έμεινε με βαρύ πένθος και βαθιά τύψη συνειδήσεως, βλέποντας ότι δεν είχε σβήσει την οργή με την ολόψυχη ταπεινή συγχώρεση. Αναζήτησε λοιπόν έμπειρο πνευματικό πατέρα μέσα στις έρημες περιοχές, για να εκμυστηρευθεί την αμαρτία που τάραζε την καρδιά του. Βρήκε τελικά έναν φωτισμένο γέροντα μεγάλο σε αρετές και του ομολόγησε ολόκληρη την υπόθεση με πολλά δάκρυα και βαθιά μετάνοια. Ο γέροντας του παρέδωσε σφραγισμένη επιστολή και του είπε να επιστρέψει αμέσως στη βασιλεύουσα πόλη, για να συναντήσει τον σωτήρα του.

Του παρήγγειλε να σταθεί νύχτα ακριβώς μπροστά στις μεγάλες πύλες του ναού της Αγίας Σοφίας μέσα στην Κωνσταντινούπολη. Όποιον δει πρώτο να πλησιάζει στις πύλες, εκείνου να βάλει σεβαστική μετάνοια και να παραδώσει την επιστολή χωρίς αναβολή. Ο διάκονος εκτέλεσε με πίστη την εντολή του πνευματικού του πατέρα και πήγε στη μεγάλη εκκλησία της σοφίας του Θεού. Έφτασε νύχτα στις πύλες της Αγίας Σοφίας και στάθηκε εκεί περιμένοντας τον άγνωστο άνθρωπο που του είχε ορίσει ο φωτισμένος γέροντας.

Σε λίγο είδε έναν άνδρα να πλησιάζει βαδίζοντας ήσυχα προς τις θύρες του ναού, χωρίς θόρυβο και χωρίς συνοδεία. Ο διάκονος προσκύνησε αμέσως μπροστά του, του παρέδωσε την επιστολή του γέροντα και του ομολόγησε με δάκρυα τη μεγάλη του θλίψη. Ο Νικήτας πήρε την επιστολή, τη διάβασε προσεκτικά μέχρι τέλους και έπειτα δάκρυσε σιωπηλά, καθώς κατάλαβε το βάρος της εντολής. Είπε στον διάκονο πως αυτό το έργο ξεπερνά τις δυνάμεις του, αλλά θα τολμήσει επειδή στηρίζεται στις προσευχές του γέροντα.

Έπεσε γονατιστός μπροστά στις θύρες, σήκωσε τα χέρια του προς τον ουρανό και άρχισε να ψιθυρίζει βαθιά νοερή προσευχή. Στη συνέχεια έκλινε το κεφάλι του στο μάρμαρο και είπε με φωνή πραεία: Κύριε, άνοιξε σε εμάς τις πύλες της ευσπλαχνίας σου. Αμέσως το προαύλιο του ναού άνοιξε από μόνο του και ο Νικήτας πήρε από το χέρι τον διάκονο και τον οδήγησε μέσα. Στάθηκε δίπλα στις κύριες πύλες του ναού και έβαλε άλλη μία μετάνοια στο κατώφλι με συντριβή ψυχής.

Αμέσως οι μεγάλες πύλες άνοιξαν, και εκείνος εισήλθε στον ναό μόνος, καλώντας τον διάκονο να σταθεί ακίνητος στην είσοδο. Όταν προσευχήθηκε στη μέση του ναού, κατέβηκε ένα ολόφωτο κανδήλι από την οροφή και τον φώτισε ολόκληρον. Από εκεί κατευθύνθηκαν μαζί στον ναό της Παναγίας στο εμπορικό κέντρο της πόλης, και πάλι οι πύλες άνοιξαν με την ίδια θαυμαστή μυστηριώδη δύναμη. Ο διάκονος ένιωθε δέος βαθύ και έλεγε σιωπηλά μέσα του την προσευχή του ελέους, καθώς προχωρούσαν με ταχύτητα σχεδόν πτηνού.

Έφτασαν στη συνέχεια στον περίφημο ναό της Παναγίας των Βλαχερνών, όπου ο Νικήτας προσευχήθηκε ξανά δακρύζοντας με μεγάλη συντριβή. Οι πύλες άνοιξαν αμέσως, και μέσα φάνηκε υπερκόσμιο φως που γέμιζε ολόκληρο τον ναό με ουράνια θεϊκή λαμπρότητα. Φάνηκε λειτουργός ολόφωτος, που έβγαινε από το ιερό βήμα θυμιάζοντας ευλαβικά ολόκληρο τον φωτεινό χώρο της Παναγίας. Παρουσιάστηκαν δύο χοροί ιερέων, ο ένας ντυμένος με λευκές στολές και ο άλλος ντυμένος με πορφυρές ιερατικές στολές.

Έψαλλαν παράξενες και ωραίες ύμνους, από τους οποίους ο διάκονος συγκράτησε μόνο το γνωστό αλληλούια της εκκλησίας. Ο Νικήτας έβαλε τον διάκονο να μπει μέσα στον ναό, για να αναγνωρίσει στους δεξιούς ιερείς τον νεκρό φίλο και αδελφό του. Ο Σώζων μπήκε με τρόμο και είδε στον δεξιό χορό τον ιερέα με τον οποίο είχε προηγουμένως μεγάλη έχθρα. Με κίνηση του Νικήτα τον πλησίασε και τον οδήγησε έξω, και οι δύο πρώην εχθροί συμφιλιώθηκαν εκεί με γονατιστές μετάνοιες.

Ο Νικήτας του παρήγγειλε να σώσει την ψυχή του και να πει στον γέροντα ότι η καθαρή προσευχή ανασταίνει νεκρούς. Πρεσβείαις του οσίου Νικήτα του κρυφού της Κωνσταντινουπόλεως, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός ημών, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.