Στο χωριό Μηλιά της Αριδαίας, στον Νομό Πέλλας της Μακεδονίας, βρίσκεται ένας ευλογημένος ναός με συγκινητική ιστορία ξεριζωμού και θαυμαστής διάσωσης. Πρόκειται για τον Ιερό Ναό του Γενεθλίου της Θεοτόκου, στον οποίο φυλάσσεται με βαθιά ευλάβεια η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Μηλιώτισσας. Η ιερή αυτή εικόνα είναι πολύ παλιά και ιδιαίτερα θαυματουργή, γεγονός που την καθιστά ανεκτίμητης πνευματικής και συναισθηματικής αξίας. Η ιστορία της εικόνας ξεκινά πολύ πίσω στους αιώνες, μέσα στις ευλογημένες ερήμους των Αγίων Τόπων της Παλαιστίνης.

Συγκεκριμένα, η θαυματουργή εικόνα αγιογραφήθηκε ανάμεσα στον δέκατο και τον δωδέκατο αιώνα μέσα στην Ιερουσαλήμ, από ευλαβείς καλόγερους ερημίτες. Η πρώτη συντήρησή της έγινε στην Κωνσταντινούπολη λίγο πριν την Άλωση, ανάμεσα στα έτη χίλια τετρακόσια έως χίλια τετρακόσια πενήντα. Μια δεύτερη συντήρηση πραγματοποιήθηκε επίσης στην Κωνσταντινούπολη ανάμεσα στα έτη χίλια εξακόσια πενήντα έως χίλια επτακόσια. Παρά τις δύο διαδοχικές συντηρήσεις, η πρώτη αρχική αγιογράφηση της εικόνας φαίνεται καθαρά μέχρι και σήμερα στους ευλαβείς πιστούς προσκυνητές.

Πρόκειται για ένα σπάνιο γεγονός, που φανερώνει την υψηλή τέχνη των αρχαίων ερημιτών αγιογράφων της Ιερουσαλήμ. Η εικόνα αυτή ταξίδεψε στους αιώνες από τους Αγίους Τόπους στην Κωνσταντινούπολη, και κατόπιν στη Μικρά Ασία. Σε κάθε στάση της διαδρομής δεχόταν την ευλάβεια και την προσκύνηση των ορθόδοξων πιστών, που έβρισκαν σε αυτήν παρηγοριά. Η ίδια η ιστορία της φανερώνει την πανορθόδοξη αξία και ακτινοβολία αυτού του μοναδικού πνευματικού θησαυρού της Εκκλησίας.

Οι Έλληνες της Μικράς Ασίας τιμούσαν επί αιώνες την Παναγία τη Μηλιώτισσα, ως πανάχραντο προστάτιδα του χωριού τους. Το χίλια εννιακόσια είκοσι δύο, οι πρόσφυγες από το χωριό Μηλιά της Μικράς Ασίας πήραν μαζί τους τους πολύτιμους πνευματικούς τους θησαυρούς. Το χωριό τους ονομαζόταν Μηλιά ή Μήλοι, και σήμερα φέρει το τουρκικό όνομα Ελμαλίκ, στην ευρύτερη περιοχή της Νικομήδειας. Στις βαλίτσες της φυγής μετέφεραν τα ιερά εικονίσματά τους, την κολυμβήθρα του ναού, το Άγιο Δισκοπότηρο και την παλιά καμπάνα της ενορίας.

Πάνω από όλα όμως, οι ξεριζωμένοι πρόσφυγες μετέφεραν με ευλάβεια την Εικόνα της Παναγίας της Μηλιώτισσας, μαζί με άλλα ιερά αντικείμενα. Στην αρχή οι κατατρεγμένοι πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν προσωρινά στον Βόλο, ψάχνοντας μέρος για να ριζώσουν ξανά στη νέα τους πατρίδα. Μετά από δύο περίπου χρόνια μετοίκησαν μόνιμα στο νέο χωριό Μηλιά του Νομού Πέλλας, που πήρε το όνομα της παλιάς τους πατρίδας. Εκεί έχτισαν ναό προς τιμή της Πανάχραντης Παναγίας, και τοποθέτησαν με δάκρυα ευγνωμοσύνης τη θαυματουργή εικόνα στη νέα της θέση.

Η εικόνα της Παναγίας έχει επιτελέσει αμέτρητα και συγκλονιστικά θαύματα στους ευλαβείς πιστούς της ευρύτερης περιοχής. Έχει χαρακτηριστεί από τους πιστούς ως η Παναγία της Ευτεκνίας, αφού έχει χαρίσει υγιή παιδιά σε πολλές άτεκνες χριστιανικές οικογένειες. Πλήθος ζευγαριών σπεύδουν με δάκρυα στη χάρη της, αναζητώντας τη δωρεά της τεκνογονίας από τη Μητέρα του Κυρίου. Ταις πρεσβείαις της υπεραγίας Θεοτόκου της Μηλιώτισσας, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός ημών, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.