Στα μέσα του τρίτου αιώνα, οι αυτοκρατορικοί διωγμοί επί Δεκίου και Ουαλεριανού άναψαν φωτιά κατά των χριστιανών σε όλες τις μικρασιατικές επαρχίες. Ένας ταπεινός και υπέργηρος επίσκοπος ονόματι Κουρνούτος ποίμαινε εκείνη την εποχή την Εκκλησία του Ικονίου με ζήλο και αγρυπνία. Καταγόταν γέννημα και θρέμμα από την ίδια αυτή φημισμένη πόλη της Λυκαονίας, της οποίας αργότερα έγινε σεβάσμιος αρχιερέας. Όταν ο επίτροπος Περίνιος έφτασε στην περιοχή για να εφαρμόσει τα σκληρά αυτοκρατορικά διατάγματα, οι περισσότεροι χριστιανοί έτρεξαν να κρυφτούν σε σπηλιές.

Άλλοι αναζήτησαν καταφύγιο σε δάση και απομακρυσμένα ορεινά χωριά για να σώσουν τη ζωή τους από το αδυσώπητο μένος. Ο άγιος Κουρνούτος βρισκόταν εκείνες τις ημέρες σε ένα μικρό χωριό ονόματι Σούρσαλο της εκκλησιαστικής του δικαιοδοσίας. Εκεί δίδασκε με παρρησία τον λόγο της πίστεως στους ακόμη απίστους κατοίκους και τους έδειχνε το μάταιο των ειδώλων. Δεν θέλησε να κρυφτεί όπως οι άλλοι, αλλά αποφάσισε με γενναιότητα να παρουσιαστεί μόνος του στον ηγεμόνα Περίνιο.

Η ψυχή του φλεγόταν από τη βαθιά επιθυμία να ομολογήσει δημόσια τον Χριστό μπροστά στους φοβερούς εχθρούς της αλήθειας. Επιθυμούσε να ενδυναμώσει με την ομολογία του τους κρυμμένους πιστούς του Ικονίου και να καθοδηγήσει στη σωτηρία τους απίστους. Ο ασπρομάλλης ιεράρχης παρουσιάστηκε αυτοπροαίρετα και ατάραχος στο επαρχιακό κριτήριο και στάθηκε με μεγάλη αξιοπρέπεια ενώπιον του εξουσιαστή. Όταν ο Περίνιος τον ρώτησε αυστηρά ποιος ήταν και από πού καταγόταν, ο γέροντας απάντησε με σταθερή φωνή ότι είναι χριστιανός.

Άρχισε αμέσως ανοιχτά να ομολογεί ότι ο Χριστός είναι ο αληθινός Θεός, ο Δημιουργός όλων των ορατών και αοράτων κτισμάτων. Ακολούθως ξεκίνησε να ελέγχει με παρρησία την ειδωλολατρική απάτη και να αποδεικνύει την ανοησία της λατρείας των αψύχων αγαλμάτων. Ο εξαγριωμένος ηγεμόνας τον πρόσταξε επίσημα να θυσιάσει στους ψεύτικους θεούς της αυτοκρατορίας και να σώσει έτσι τη γερασμένη ζωή του. Ο σεβάσμιος Κουρνούτος αρνήθηκε αποφασιστικά, και τότε ο Περίνιος έδωσε εντολή να αρχίσουν τα φοβερά βασανιστήρια εναντίον του.

Οι δήμιοι έδεσαν αμέσως τα γέρικα πόδια του με λεπτά αλλά ανθεκτικά σχοινιά και τον έσυραν βίαια στους κεντρικούς δρόμους της πόλης. Τα κοφτερά σχοινιά εισχωρούσαν βαθιά στη σάρκα του και ποτάμια αίματος έτρεχαν από τις πληγωμένες κνήμες του στο χώμα. Ο μάρτυς όμως δεν έβγαζε κανένα παράπονο από το στόμα του και αντίθετα ευχαριστούσε διαρκώς τον αγαπημένο του Θεό μέσα στους αφόρητους πόνους. Ολόκληρο το σώμα του γέροντα είχε γίνει μία ζωντανή πληγή, αλλά η καρδιά του πετούσε από ουράνια χαρά και αγαλλίαση.

Όταν είδαν ότι ο γέροντας δεν λύγιζε με κανέναν τρόπο, οι βασανιστές επινόησαν νέες σκληρότερες τιμωρίες για να κάμψουν την ακαταμάχητη πίστη του. Τον υπέβαλαν διαδοχικά σε διάφορα φρικτά βασανιστήρια, χτυπώντας τον με μαστίγια και ραβδιά σε όλο του το σώμα. Ο άγιος Κουρνούτος υπέμενε όλα τα μαρτύρια με αξιοθαύμαστη υπομονή και δοξολογούσε αδιάκοπα τον Δεσπότη Χριστό. Όταν διαπίστωσε τελικά ο ηγεμόνας ότι ο γέροντας ήταν αμετακίνητος, καταδίκασε αμετάκλητα τον σεβάσμιο επίσκοπο σε αποκεφαλισμό διά ξίφους.

Οι στρατιώτες οδήγησαν τον μάρτυρα έξω από την πόλη, στον τόπο όπου τελούσαν συνήθως τις δημόσιες εκτελέσεις. Ο γέροντας προσευχήθηκε για τελευταία φορά στον Κύριο και έσκυψε με χαρά τον αχνό γέρικο αυχένα του κάτω από το ξίφος του δημίου. Έτσι έλαβε ένδοξα τον αμάραντο στέφανο του μαρτυρίου και ανέβηκε νικητής στα ουράνια σκηνώματα της θείας βασιλείας. Η μνήμη του τιμάται από τότε με μεγάλη ευλάβεια από όλη την Ορθόδοξη Εκκλησία στις δώδεκα Σεπτεμβρίου εκάστου έτους.

Στους ναούς της Νικομήδειας και του Ικονίου ο άγιος αυτός θεωρείται προστάτης των ευσεβών χριστιανών και μεσίτης πρώτος προς τον Κύριο. Ταις πρεσβείαις του εν αγίοις πατρός ημών Κουρνούτου του ιερομάρτυρος και επισκόπου Ικονίου του διά ξίφους ένδοξα τελειωθέντος, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.